ANALIZA KRYTYCZNA ROZPORZĄDZENIA MINISTRA ŚRODOWISKA W SPRAWIE DOKUMENTOWANIA ZŁOŻA KOPALINY
CRITICAL ANALYSIS OF THE ORDINANCE OF THE MINISTER OF THE ENVIRONMENT REGARDING THE DOCUMENTATION OF THE MINERAL DEPOSIT
Krzysztof Szamałek – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa;
Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Karol Zglinicki – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
Pokolenia geologów-dokumentatorów przygotowują dokumentacje złoża kopaliny zgodnie z wymaganiami rozporządzenia ministra środowiska w sprawie dokumentacji geologicznej złoża kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów (2015). Proces dokumentowania złoża kopaliny jest skomplikowany i długotrwały, wymagający licznego zespołu wykonawców, istotnych nakładów finansowych, wysokiego poziomu merytorycznego kierownika – geologa dokumentatora i jego współpracowników. Analiza norm zawartych w rozporządzeniu (2015) wskazuje na ich pewne uchybienia i mankamenty, które powinny być usunięte. Dotyczy to zwłaszcza załączników mapowych. Ilość i zawartość wymaganych załączników do dokumentacji jest zbyt wielka i powinna zostać ograniczona. Ponadto należy wyeliminować załączanie kopii decyzji wydawanych przez organ koncesyjny, zwłaszcza, gdy ten sam organ rozpatruje sprawę zatwierdzenia dokumentacji geologicznej złoża. Autorzy sugerują przyjęcie zasady wskazania sygnatur decyzji organu koncesyjnego zamiast załączania kopii decyzji. Wskazują także na potrzebę stałego okresowego przeglądu aktów wykonawczych do ustawy prawo geologiczne i górnicze celem ich aktualizacji i usuwania zauważonych niedoskonałości.
The generations of geologists have prepared geological documentations of mineral deposits in accordance with the requirements of the ordinance of the Minister of the Environment on the documentation of geological mineral deposits, with the exception of hydrocarbons deposits (2015). The process of documenting of mineral deposits is complicated and longlasting that requires a large team of contractors, significant financial resources, high level of professional skills of geologist-documenter and his colleagues. Analysis of the legal norms contained in Ordinance (2015) shows their certain weaknesses and shortcomings thatshould be removed. This is especially connected with maps attachments. The amount and content of required attachments to the documentation is too great and should be limited. Additionally, it is necessary to eliminate requirements to attach a copy of the decision issued by the concession authority, especially when the same concession authority shall consider the matter of approval geological documentation of mineral deposits. The authors suggest the adoption of rules that it is enough to indicate the unique identification data of the decisions, instead of attaching copies of the decision taken by concession authority. They also indicate the need for a fixed periodic review of the implementing acts to the Geological and Mining Law the purpose of the update and delete any imperfections
ROLA PAŃSTWA W ZAGOSPODAROWANIU NIEKTÓRYCH SUROWCÓW – WYBRANE PRZYKŁADY
ROLE OF THE STATE IN MINERAL COMMODITIES MANAGEMENT-CASE STUDIES
Andrzej Solecki – Instytut Nauk Geologicznych, Uniwersytet Wrocławski
Przedstawiono historyczne przykłady rozwiązań organizacyjno-prawnych związanych z eksploatacją surowców mineralnych. Wybrane przykłady obejmują złoto, guano i bursztyn i ilustrują problemy prawno-społeczne związane zarówno z występowaniem surowców poza obszarem suwerenności danego państwa jak i problemy związane z trudną do udokumentowania zasobów formą występowania złóż. Opisane rozwiązania obejmują zarówno pełną liberalizację poszukiwań i wydobycia małych złóż okruchowych (złoto; Rosja, USA) jak i militarne i polityczne wsparcie państwa przy akwizycji obszarów perspektywicznych (guano; USA). Szczególną uwagę poświęcono bursztynowi dla którego zaproponowano rozważenie możliwości liberalizacji podobnej do stosowanej w przypadku małych złóż złota w Rosji, zarówno carskiej jak i posowieckiej.
Historical examples of organizational and legal solutions related to the exploitation of mineral resources are presented.
Selected examples include gold, guano and amber and illustrate legal and social problems related to both the occurrence of raw materials outside the sovereignty of a given country, as well as problems related to the difficulties in evaluation of resources. The solutions described include both full liberalization of exploration and exploitation of small placer deposits (gold, Russia, USA) as well as military and political support of the state in the acquisition of prospective areas (guano, USA). Particular attention was paid to amber, for which it was proposed to consider the possibility of liberalization similar to that used for small gold deposits both in Tsarist and post-Soviet Russia.
NIEDOSTATKI REGULACJI PROJEKTOWANIA PRAC GEOLOGICZNYCH I DOKUMENTOWANIA ZŁÓŻ ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM ROZPOZNAWANIA I DOKUMENTOWANIA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH I WSPÓŁWYSTĘPUJĄCYCH
DEFICIENCIES IN THE REGULATION OF PLANNING OF GEOLOGICAL WORKS AND DOCUMENTATION OF DEPOSITS, WITH PARTICULAR EMPHASIS ON RECOGNITION AND DOCUMENTING ACCOMPANYING AND CO-OCCURRING MINERALS
Jan A. Stefanowicz – Kancelaria Juris Sp. z o. o., Warszawa
W artykule omawiane są zagadnienia związane z możliwością projektowania prac geologicznych, a więc sporządzania projektów badań/prac i projektów robót geologicznych, a następnie dokumentacji geologicznych przede wszystkim w aspekcie możliwości uwzględniania, rozpoznawania i dokumentowania pełnego zakresu kopalin, w tym towarzyszących i współwystępujących, pierwiastków śladowych przez przedsiębiorców samodzielnie, jak i w konsorcjum. Poruszane jest zagadnienie, czy i na ile, jest możliwe wstępne rozpoznanie tzw. wielosurowcowe bez typowania z góry kopaliny podstawowej ,,głównej’’, która miałaby być dokumentowana. Rozpatrywana jest możliwość i potrzeba wskazania we wniosku o udzieleniu koncesji i projekcie, jakie kopaliny będą rozpoznawane i na jakim etapie wskazany (zidentyfikowany) zostanie przedmiot dokumentowania tj. ta wstępnie rozpoznana kopalina podstawowa oraz inne zidentyfikowane i rozpoznane, jako współwystępujące i towarzyszące. Powiązane jest to, z rozpoznaniem możliwości wspólnych przedsięwzięć w projektach poszukiwawczo – rozpoznawczych przez kilka podmiotów zainteresowanych różnym zakresem rozpoznania ze względu na m.in. różne kopaliny dla których mają kompetencje branżowe, eksploracyjne lub eksploatacyjne. Dotyczy to więc możliwości współwystępowania o koncesję wielosurowcową dla realizacji jednego przedsięwzięcia w zakresie poszukiwania i rozpoznawania lub wydobycia surowców mineralnych, w ramach jednej koncesji, jednej umowy użytkowania górniczego, dla uzyskania synergii i uniknięcia kolizji branżowych i przestrzennych w ubieganiu się o dostęp do obszarów koncesyjnych. Po przedstawieniu uwarunkowań aktualnych regulacji i analizie barier, w podsumowaniu sformułowane są wnioski.
The paper discusses issues related to the possibility of planning geological works, i.e. preparing research projects / works
and geological work projects, and then geological documentation, primarily in the aspect of the possibility of considering,
recognizing and documenting the full range of minerals, including accompanying and co-occurring minerals by entrepreneurs independently and in the consortium. The author raises the issue whether and to what extent, it is possible to initially identify the so-called multi raw minerals without pointing up the basic ‚main’ mineral to be documented. The paper considers the possibility and need to indicate in the application about the concession and project what minerals will be identified and at what stage the
documented object will be identified (ie the initially identified basic mineral and other identified and identified as co-occurring and accompanying). It is connected with the recognition of the possibility of joint ventures in exploratory and exploratory projects by several entities interested in various scopes of recognition due to, among others, various minerals for whom they have industry, exploration or exploitation competences. Therefore, this applies to the possibility of joint application for a multi-raw
minerals concession for the implementation of one project in the exploration and identification or extraction of mineral resources under one concession, one mining contract, to achieve synergy and avoid industrial and spatial collisions in applying for access to concession areas. After presenting the conditions of current regulations and the analysis of barriers, the conclusions are formulated at the end.
GENEZA KONFLIKTÓW SPOŁECZNO-ŚRODOWISKOWYCH ZWIĄZANYCH Z GÓRNICTWEM
ORIGIN OF SOCIO-ENVIRONMENTAL CONFLICTS CONNECTED TO MINING ACTIVITY
Jarosław Badera – Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Sosnowiec
W artykule wysunięto tezę, iż fundamentalną przyczyną konfliktów społecznych na tle środowiskowym, związanych z szeroko
rozumianą działalnością górniczą, jest brak zaufania społecznego do polityków i administracji, świata biznesu, ekspertów,
a także zbyt skomplikowanych przepisów prawa. Wydaje się to implikować konieczność zarządzenia zmianą w zdecydowanie
szerszym zakresie niż tylko w odniesieniu do polityki surowcowej.
In the article a thesis is proposed that the fundamental cause of social conflicts on the environmental background, related
to mining activities in a broad sense, is the lack of public trust in politicians and administration, the business world, experts, as
well as overly complicated legal regulations. It seems to imply the necessity of change management in a much broader range
than only in relation to the mineral policy
OKRUCHOWE (ANTROPOGENICZNE) ZŁOŻA KOPALIN
CLASTIC SEDIMENTARY ANTHROPOGENIC MINERAL DEPOSITS
Marek Nieć, Ryszard Uberman, Krzysztof Galos – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W zwałach i osadnikach pozostawianych po robotach górniczych znajduje się często materiał skalny posiadający cechy kopaliny, różniącej się od występującej w złożu tylko tym, że występuje ona w stanie rozdrobnionym lub jest zubożona w niektóre składniki mineralne. Stanowić one mogą źródło surowców, takich samych jak w złożu naturalnym lub w niewielkim stopniu
zmienionych. Zasoby zwałów rud oraz produktów ich hutniczego przetwarzania były dokumentowane do 1975 r., a zwałów
kopalin wapiennych w latach 1994-2001, na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawa geologicznego i górniczego i były one wykazywane w krajowym bilansie zasobów.
Nagromadzenia kopalin w zwałach i osadnikach powstałe w holocenie i antropocenie stają się składnikiem środowiska naturalnego jako produkt geologicznej działalności ludzkiej i powinny być traktowane jako antropogeniczne okruchowe złoża osadowe. Proponuje się odpowiednie zmodyfikowanie definicji złoża kopaliny w prawie geologicznym i górniczym, oraz systematyczne ich dokumentowanie i ewidencjonowanie.
The dumps formed due to mineral deposits mining contain often the rock material of the same composition as occurring in
parent deposit, or depleted in some mineral compounds due to the beneficiation. They may be the source of valuable mineral raw materials. The ore resources in dumps were systematically reported up to the year 1975 and of crushed limestones since 1994 to 2001. The mineral materials accumulated in dumps during the late Holocene and Anthropocene becomes the compounds of environment as a product of human activity. They should be considered as the clastic sedimentary anthropogenic deposits. The appropriate modification of legal definition of mineral deposit in Geological and Mining Law is proposed, as well as systematical reporting of anthropogenic mineral resources.
HYDROGEOLOGICZNE ASPEKTY DOKUMENTOWANIA I EKSPLOATACJI ZŁÓŻ KRUSZYWA NATURALNEGO
HYDROGEOLOGICAL ASPECTS OF DOCUMENTATION AND EXPLOITATION OF SAND AND GRAVEL DEPOSITS
Leszek Jurys, Mirosław Lidzbarski, Andrzej Sadurski – Państwowy Instytut Geologiczny-PIB Oddział Geologii Morza, Gdańsk
Sposoby przedstawiania lokalnych warunków hydrogeologicznych w dokumentacjach geologicznych złóż kruszywa naturalnego
oraz w projektach zagospodarowania złóż są najczęściej bardzo uproszczone z punktu widzenia wymagań określonych w raportach ocen oddziaływania na środowisko. Dotyczy to zwłaszcza prognoz zmian ilości zasobów wodnych; stanów i przepływów wód podziemnych, zasięgu oddziaływań odwodnień złóż, czasu migracji zanieczyszczeń oraz zmian jakości wód
podziemnych, ich chemizmu i podatności na zanieczyszczenia z powierzchni terenu w wyrobiskach górniczych. Istnieje zatem konieczność rozszerzenia zakresu badań wód podziemnych i warstw wodonośnych na etapie rozpoznawania i dokumentowania
złóż kruszywa, które na Niżu Polskim mają szereg wspólnych cech litogenetycznych, występują w podobnych warunkach hydrologicznych i hydrogeologicznych, a ich eksploatacja uwarunkowana jest podobnymi ograniczeniami środowiskowymi. Odpowiedzialna (zrównoważona) eksploatacja złóż i poprawne rozpoznanie warunków występowania wód podziemnych, połączone
z ich monitoringiem pozwoli również na optymalną rekultywację terenów po zakończeniu wydobycia piasków, pospółek i żwirów
Documentation of natural aggregate deposits and projects of deposits development, used for the environmental impact
assessment reports elaborations have very limited data that refer do groundwater changes forecasts. These forecasts comprises groundwater resources changes, lowering of groundwater table, changes of groundwater flows, extends of depression cone, estimation of vertical flow time from the surface do the aquifer, and also estimation of groundwater quality changes in time, as
water chemical composition and vulnerability of groundwater. There is in need of hydrogeological investigation and observation implementation to documentation and project development of natural aggregate deposits in bigger range. These deposits have similar lithogenetic features, occur in similar hydrogeological and hydrological condition and their exploitation has the same environmental limitation. Sustainable (responsible) exploitation of sand and gravel deposits and proper hydrogeological
condition recognition with groundwater monitoring observation enables also good land reclamation after the end of natural deposit exploitation.
OCENA DOSTĘPNOŚCI POLSKICH ZŁÓŻ SIARKI RODZIMEJ W KONTEKŚCIE ZAPOTRZEBOWANIA NA SUROWIEC
ASSESSMENT OF AVAILABILITY OF POLISH NATIVE SULFUR DEPOSITS IN THE CONTEXT OF RAW MATERIAL DEMAND
Jarosław Kamyk, Alicja Kot-Niewiadomska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Polska od kilku lat jest jedynym na świecie producentem, a tym samym eksporterem siarki elementarnej produkowanej ze
złóż rodzimych. Utrzymująca się w ostatnich latach stabilna koniunktura na rynku tego surowca oraz optymistyczne prognozy dotyczące jego zapotrzebowania na najbliższe lata, skłaniają do rozważenia możliwości dalszego rozwoju górnictwa siarkowego w Polsce. W tym celu w artykule dokonano oceny dostępności wybranych złóż tej kopaliny w kontekście uwarunkowań środowiskowych oraz obecnych i planowanych kierunków zagospodarowania przestrzennego terenów nad złożami. Jako potencjalne złoża rezerwowe uznać można złoże Rudniki w województwie świętokrzyskim oraz złoża Jamnica i Basznia w województwie podkarpackim. Jednocześnie podjąć należy właściwe kroki, które zapewnią ochronę tych złóż, a tym samym możliwość ich eksploatacji w przyszłości.
Poland is the only global producer and exporter of elemental sulfur produced from its native deposits. The stable situation
on the sulfur market in recent years as well as optimistic forecasts regarding its demand for the coming years let the consider the possibility of sulfur mining further development in Poland. For this purpose, the article assessed the availability of selected deposits of native sulfur on the background of environmental conditions as well as current and planned directions for spatial development of areas over the deposits. The Rudniki deposit in the Świętokrzyskie province and the Jamnica and Basznia deposits
in the Podkarpackie province were recognized as potential reserve deposits. At the same time, appropriate action should be taken to ensure safeguarding of these deposits, and thus the possibility of their exploitation in the future.
ZŁOŻA KOPALIN W ZRÓWNOWAŻONYM PLANOWANIU PRZESTRZENNYM – KONCEPCJA PROJEKTU MINLAND
MINERAL DEPOSITS IN SUSTAINABLE LAND-USE PLANNING – CONCEPT OF MINLAND PROJECT
Alicja Kot-Niewiadomska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Projekt MinLand, realizowany w ramach programu Horyzont 2020, ma na celu zapewnienie dostępu do udokumentowanych nieeksploatowanych złóż kopalin oraz perspektywicznych obszarów ich występowania w obrębie Unii Europejskiej, tak aby teraz lub w przyszłości możliwe było prowadzenie dalszych prac eksploracyjnych i/lub eksploatacyjnych. Drogą do tego jest właściwa integracja polityki przestrzennej i surowcowej w krajach członkowskich wspólnoty. W perspektywie długoterminowej zapewni to stabilne i konkurencyjne dostawy surowców nieenergetycznych ze źródeł pierwotnych przy odpowiedniej promocji dobrych praktyk w działalności górniczej i jej akceptacji społecznej. Projekt realizuje zatem wyzwania stawiane przez Komisję Europejską w
zakresie szeroko pojętego bezpieczeństwa surowcowego państw członkowskich dla obecnych i przyszłych pokoleń.
MinLand Project, implemented within Horizon 2020 program, aims to develop tools for ensuring access to documented unexploited mineral deposits and prognostic areas in European Union. This is to ensure the possibility of conducting further exploration and/or exploitation works now and in the future. The way to achieve this goal is the proper integration of land use policy and mineral policy in member countries. In the long-term, this will ensure stable and competitive supply of raw materials from EU primary sources, while promoting good practices in mining activity and its social acceptance. The project meets the challenges posed by the European Commission in the field of the raw materials security of Member States for present and future generations.
PRZERÓBKA ODPADÓW GÓRNICZO-HUTNICZYCH PRZY POMOCY TECHNIKI MIKROFALOWEJ
MINING AND SMELTING WASTE PROCESSING USING MICROWAVE TECHNOLOGY
Antoni Muszer – Instytut Nauk Geologicznych, Uniwersytet Wrocławski
Tomasz Cioska – Plazmatronika NT Sp. z o.o. we Wrocławiu
W ramach prac naukowo-badawczych, związanych z wykorzystaniem surowców odpadowych z przemysłu wydobywczego
i hutniczego, wykonano prace laboratoryjne z wykorzystaniem działa mikrofalowego (rys. 1), co w przeciwieństwie do procesów pirometalurgicznych zachodzących w piecach hutniczych, pozwala na radykalne skrócenie czasu przetwarzania skał i minerałów
w produkty, które mogą być wykorzystane w budownictwie [1], szklarstwie [2], obronności, w przemyśle tekstylnym, drogownictwie i wielu innych działach gospodarki [3].
W trakcie trwających eksperymentów, przetestowano różne materiały i skały odpadowe pod kątem szybkości procesu topienia się i sprawności instalacji eksperymentalnej. Najbardziej obiecujące wyniki uzyskano w przypadku odpadów bazaltowych i żużla pomiedziowego z pieca szybowego. Oba użyte materiały charakteryzują się podobnym składem głównych składników tlenkowych. W wyniku oddziaływania mikrofal materiały odpadowe topiły się w czasie od 5 do 20 minut, w zależności od techniki topienia materiału (rys. 3). Po stopieniu materiału podjęto próbę wykonania włókna ze stopionego bazaltu i żużla szybowego. W wyniku oddziaływania mikrofal na substancje stałe, odpadowe, uzyskano w bardzo krótkim czasie nie tylko stop, ale jednocześnie uzyskano skondycjonowane szkliwo mineralne, które może być kształtowane według potrzeb końcowego produktu. Otrzymane włókna miały od 10 μm do 2 mm grubości, a ich jakość i grubość zależała tylko od prędkości mechanizmu wyciągającego stop z pieca mikrofalowego. Wyniki przeprowadzonych eksperymentów badawczych wskazują, że istnieje ogromny zakres i potencjał zastosowań urządzeń mikrofalowych do zagospodarowywania odpadów i przetwarzania surowców skalnych.
As part of scientific and research work related to the use of waste materials from the mining and smelting industries, laboratory
work was carried out using microwave “gun” (figure 1).The process, in contrast to the pyrometallurgical processes taking place in metallurgical furnaces, allows for radical reduction of the processing time of rocks and minerals into products that can be used in construction [1], glass [2], defense, textile, road and many other sectors of economy [3].
During the experiments, various materials and waste rocks were tested with respect to the speed of the melting process and the efficiency of the experimental installation. The most promising results were obtained in the case of basalt waste and copper slag from the shaft furnace. Both materials are characterized by similar composition of main oxide components. As the result
of the influence of microwaves, waste materials melted in a period of 5 to 20 minutes, depending on the material and melting technique (fig. 3). After melting the material, an attempt was made to draw fibers from both molten basalt and shaft slag. As a result of the influence of microwaves on solid and waste substances, not only the melt was obtained in a very short time,
but at the same time the conditioned mineral glass was obtained, which can be shaped according to the requirements of the final product. The fibers obtained were from 10 μm to 2 mm thick, and their quality and thickness depended only on the speed of the drawing mechanism extracting the melt from the microwave chamber. The results of experiments indicate that there is a huge range and potential of microwave equipment applications for waste management and processing of rock raw materials.
OCENA JAKOŚCI PALIW NA PRZYKŁADZIE WĘGLI KAMIENNYCH I PELLETÓW DRZEWNYCH
FUEL QUALITY ASSESSMENT ON THE EXAMPLE OF BITUMINOUS COAL AND WOODEN PELLETS
Iwona Jelonek – Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Sosnowiec
Zbigniew Jelonek – Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Sosnowiec; PetroCoal, Jaworzno
Adam Nocoń – Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Sosnowiec; P.P.H.U. Zamech, Czeladź
W artykule dokonano przeglądu i charakterystyki porównawczej węgli kamiennych oraz pelletów drzewnych. Przedstawiono
przydatność badań petrograficznych i fizykochemicznych do oceny jakości węgli kamiennych i pelletów drzewnych. Ponadto
celem tego badania było porównanie jakości pelletów drzewnych używanych w indywidualnych instalacjach centralnego
ogrzewania oraz sprawdzenie, czy istnieją istotne różnice pomiędzy niecertyfikowanymi i certyfikowanymi pelletami drzewnymi.
Badania wykazały, że nawet niewielkie różnice wartości fizykochemicznych mogą mieć wpływ na proces spalania pelletów
drzewnych i potwierdzają dobrą jakość paliwa, która posiada popularny na rynku europejskim atest.
In the paper the review and comparative characteristics of coal and wooden pellets. In this paper suitability of petrographic
and proximate and ultimate research in hard coal and wooden pellets quality assessment is presented. Moreover the purpose
of this study was to compare the quality of wooden pellets used for domestic pellet-fired boiler and to verify if there are major
differences between uncertified and certified wooden pellets. The analyses revealed that even small differences in chemical
and physical properties content could have an influence on the wooden pellet combustion process and confirmed good-quality
of a fuel with a popular in European market certification.
DOKUMENTOWANIE I EKSPLOATACJA ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH W REJONIE DZIAŁOSZYNA (PRZYPADEK ZŁÓŻ TRAKT KAMIOŃSKI)
EXPLORATION AND EXTRACTION OF RAW MATERIAL RESOURCES IN THE DZIAŁOSZYN AREA (CASE STUDY OF TRAKT KAMIOŃSKI DEPOSITS)
Zbigniew Mirkowski – Wydział Nauk o Ziemi, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec
Edyta Mirkowska – Przedsiębiorstwo Usługowe Geo-Mir Edyta Mirkowska, Sławków
W budowie geologicznej obszaru Wyżyny Wieluńskiej, stanowiącej przedłużenie Wyżyny Śląsko-Krakowskiej dominują
utwory zlodowacenia środkowopolskiego (zlodowacenia Warty) w postaci piasków i żwirów wodnolodowcowych i lodowcowych
z mniejszym udziałem glin zwałowych. Pod pokrywą utworów plejstocenu zalegają wapienie jury górnej, które lokalnie, w
licznych miejscach wychodzą na powierzchnię. Rejon Działoszyna jest bardzo intensywnie zagospodarowany górniczo, a przedmiotem
eksploatacji są kruszywa naturalne utworów plejstoceńskich oraz wapienie jurajskie, stosowane do produkcji wapna,
cementu, wapna rolniczego oraz kamieni budowlanych i kruszywa drogowego. Odzwierciedleniem budowy geologicznej jest
sytuacja na złożu Trakt Kamioński, w którym wydobycie obejmuje plejstoceńskie kruszywa naturalne oraz wapienie jurajskie
jako kopalinę towarzyszącą.
The geological structure of the area of the Wieluń Upland (the extension of the Silesian-Cracow Upland) is dominated
by Riss glacial (Warta glacial) deposits, which are fluvioglacial and glacial sands and gravels with a smaller share of glacial
clay. Under the Pleistocene cover there are limestones of the Upper Jurassic, which locally appear in numerous places on the
surface. The Działoszyn area is very intensively exploited and the mineral resource of extraction are the Pleistocene aggregates
and Jurassic limestones, used for the production of lime, cement, agricultural lime and construction stones and aggregates for
road construction. Trakt Kamioński deposits including Pleistocene natural aggregates and Jurassic limestones (accompanying
mineral) is typical for geological structure of the area.
ZŁOŻA PIASKÓW KWARCOWYCH W NIECCE TOMASZOWSKIEJ,STAN I PROBLEMY ICH DOKUMENTOWANIA
QUARTZ (GLASS) SANDS DEPOSITS IN TOMASZÓW SYNCLINE AND THEIR RESOURCES REPORTING PROBLEMS
Ewa Poręba – Przedsiębiorstwo Geologiczne w Krakowie
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Sabina Dróżdż – Przedsiębiorstwo Geologiczne w Krakowie
W niecce tomaszowskiej występują dolnokredowe piaski i piaskowce kwarcowe. Wyróżniane są jako formacja z Białej Góry,
która obejmuje kilka ogniw o zróżnicowanych parametrach jakości kopaliny. Systematyczne prace rozpoznawcze realizowane
od połowy XX w. pozwoliły na udokumentowanie wielu złóż w skrzydłach niecki, o łącznych zasobach około 600 mln ton.
W złożach zagospodarowanych znajduje się około 27% całości udokumentowanych zasobów. Piaski i piaskowce kwalifikujące
się jako szklarskie występują w dwóch ogniwach. Przedzielone są piaskami gorszej jakości. Piaski szklarskie ogniw złożowych,
charakteryzują się w przeważającej masie zawartością krzemionki ponad 98%, zawartością Fe2
O3 poniżej 0.08% i TiO2 poniżej 0.10%. Piaski, które nie spełnią wymagań stawianych piaskom szklarskim, wykorzystywane są jako formierskie i wysokiej
jakości piaski budowlane. Składnikiem podstawowym frakcji ilastych jest kaolinit, uzyskiwany w wyniku płukania piasku. Złoża
są udokumentowane na podstawie kryteriów bilansowości niedostosowanych do współczesnych możliwości ich wykorzystania
i znaczna część zasobów jest eliminowana jako niekwalifikujące się do zagospodarowania. Złoża powinny być dokumentowane
według kryteriów, definiujących warunki brzeżne dla piasków kwarcowych o wielokierunkowym zastosowaniu.
The peculiar feature of Tomaszów Syncline is the occurrence of Lower Cretaceous quartz sand and sandstone. They form
Biała Góra composed of five members of sandy deposits of varied industrial utility defined by their chemical parameters. The
systematic exploration realized since the mid of XX-th century allow to demonstrate about 600 mln ton of sand resources suitable
for mining, located in several areas in the both syncline wings. 27% of them recently occurs in active opencast mines. Quartz
sand and sandstones qualified for glass production form two members separated by sand deposits of lower quality deposits.
Glass sands are characterized by silica content over 98%, Fe2 O3 below 0.08% and TiO2 below 0.10%. Sands of lower quality are utilized as foundry or to production of high quality building materials. In the mud-clay fraction kaolinite occurs, recovered due to the sand washing and utilized as ceramic raw material. The criteria defining boundaries of deposits resources, actually
used are incompatible with the recent sand utilization, and considerable quantity of sand is excluded from resources reporting.
The new resources criteria should be formulated conformable with multipurpose quartz sand utilization possibilities.
WPŁYW ZMIENNOŚCI LITOLOGICZNEJ MELAFIRÓW NA ZRÓŻNICOWANIE FIZYCZNYCH I MECHANICZNYCH WŁAŚCIWOŚCI PRODUKOWANEGO Z NICH KRUSZYWA O UZIARNIENIU CIĄGŁYM
AN IMPACT OF LITHOLOGICAL VARIABILITY OF MELAPHYRES ON THE DIVERSIFICATION OF THE MECHANICAL PROPERTIES OF THE ALL-IN AGGREGATES MANUFACTURED
Marek Rembiś – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska,
Katedra Geologii Złożowej i Górniczej
Melafiry, występujące w obrębie badanego złoża, są zróżnicowane między sobą pod względem cech litologicznych, co
wynika z różnego przebiegu procesów wulkanicznych oraz pomagmowych i hipergenicznych zachodzących na tym obszarze.
Zarówno kopalina, jak i surowiec z niej pozyskiwany (kruszywo o ciągłym uziarnieniu), wykazują zróżnicowanie właściwości
fizyczno-mechanicznych i cech użytkowych. Najbardziej wartościowe pod względem surowcowym są zwięzłe melafiry o teksturze
afanitowej, jednak ze względu na parametry uziarnienia i wartość wskaźnika nośności uzyskaną po ich zagęszczeniu, znajdują
one ograniczone zastosowanie w budownictwie drogowym. Kruszywa wykonane z melafirów użylonych oraz z brekcji melafirowych
są źle uziarnione i trudne do zagęszczenia. Zupełnie nieprzydatne do stosowania w budownictwie drogowym, ze względu
na złe uziarnienie oraz niską wartość wskaźnika CBR, są kruszywa uzyskane z melafirów o strukturze porowato-migdałowcowej.
Dla poprawy jakości produkowanego kruszywa możliwe jest opracowanie technologii jego przeróbki, zapewniającej uzyskanie
ciągłości uziarnienia oraz poprawę zagęszczalności i wskaźnika nośności.
Melaphyres of the deposit in question differ among themselves in their lithological features, resulting in the differences of
the volcanic, postmagmatic and hypergenic processes within the area. Therefore, both the rocks and the all-in aggregate manufactured
have diversified physical-mechanical properties and usable qualities. The most valuable are compact melaphyres with
the aphanitic texture, although the values of the graining parameters and load bearing coefficients (CBR ratio) of the consolidated
aggregates limit their applicability to the road construction. In turn, the aggregates produced of the veined melaphyres
and the melaphyre breccias are poorly grained and make problems with their consolidation. Completely useless for the road
constructing are the aggregates produced of the melaphyres with the porous-amygdaloidal structure with the regard to their graining
and low values of the CBR ratio. The quality of the aggregates could be improved developing a technology which provides
all-in aggregate products that could be easier consolidated and would have higher CBR ratios (higher load-bearing capacity).
CHARAKTERYSTYKA WYSTĘPOWANIA ZŁOTA RODZIMEGO W MAŁEJ PANWI W LUBOSZYCACH KOŁO OPOLA
CHARACTERISTICS OF THE NATIVE GOLD FROM MAŁA PANEW RIVER IN LUBOSZYCE NEAR OPOLE
Antoni Muszer, Janusz Ćwiertnia – Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytet Wrocławski
Zbadano możliwość zastosowania mobilnego koncentratora grawitacyjnego do poszukiwań złota w jednym z prawych dopływów
rzeki Odry. W koncentratach powstałych w wyniku wzbogacania materiału aluwialnego, pochodzących z rzeki Mała
Panew, stwierdzono występowanie złota rodzimego. Złoto charakteryzuje się jasną, żółtą barwą, bardzo drobną strukturą oraz
jest idealnie obtoczone a jego płatki pozawijane są do wewnątrz ziarn. Średnica wielkości złocinek nie przekracza 0,125 mm,
tylko nieliczne przekraczają 0,2 mm.
The possibilities to use the mobile gravity concentrator to search for gold in in the right tributaries of the Odra River were
investigated. The concentrations formed as a result of the enrichment of alluvial material originating from the Mała Panew
River revealed the occurrence of native gold. Gold is characterized by bright, yellow color, very fine structure and it is perfectly
rounded. Most of the vellums are smaller than 0.125 mm in diameter, only a few exceed the range of 0.2 mm. Oxide minerals
(magnetite, hematite, ilmenite, rutile, anatase, goethite, psilomelane, pyrolusite) zirconium and garnets were found in the concentrates
from alluvial’s material. Rock-forming minerals are dominated by bright red and pink-red garnets, quartz and zircons.
All garnets and zirconium crystals are characterized by very good curvature. The presence of gold in the Opole region is related
to the Warta glaciation and the emergence of the Wroclaw-Bremen ice-marginal valley at the glacial forehead.
ZASTOSOWANIE ANALIZ CHEMICZNO-MINERALOGICZNYCH ZŁOTA OKRUCHOWEGO W PROSPEKCJI OKRUSZCOWANIA POLIMETALICZNEGO
APPLICATION OF THE CHEMICAL-MINERALOGICAL ASSAYS OF PLACER GOLD GRAINS IN THE PROSPECTION OF THE POLYMETALLIC MINERALISATION
Marcin Kania – Instytut Nauk Geologicznych, Uniwersytet Wrocławski
Przedstawiono wyniki analiz składu chemicznego złota okruchowego z potoku Jamna oraz obecnych w nim inkluzji kruszców.
Rezultaty badań wykorzystano w identyfikacji obszarów alimentacyjnych miejscowych wystąpień rozsypiskowych. W aluwiach
potoku Jamna ziarna złota jednofazowego z wrostkami galeny, arsenków i siarkoarsenków Co-Fe-Ni współwystępują z
ziarnami złota dwufazowego, zawierającego fazy Hg-nośnego elektrum. Zróżnicowanie składu chemicznego ziaren świadczy o
pochodzeniu złota z dwóch odmiennych genetycznie obszarów źródłowych: polimetalicznych żył hydrotermalnych oraz okruszcowanych
skał osadowych permu.
Results of the chemical composition of the gold grains from Jamna stream and occurring inclusions of ore minerals have
been presented. Results have been used to identify the potential alimentary areas of the placer gold grains. Gold grains from
the alluvial deposits of Jamna stream is represented by single-phase gold with inclusions of galena, Co-Fe-Ni arsenides, sulpho-arsenides
and by biphasic gold, containing Hg-bearing electrum. Differentiation of the grain’s chemical composition is
an evidence of the gold’s origin from two genetically distinct source areas: polymetallic hydrothermal veins and ore-bearing
Permian sedimentary rocks.