UWARUNKOWANIA ROZWOJU GÓRNICTWA SKALNEGO I PRZECIWDZIAŁANIA SYTUACJOM KRYZYSOWYM
CONDITIONS OF THE ROCK MINING DEVELOPMENT AND COUNTERACTION OF THE CRISIS SITUATIONS
Jerzy Bednarczyk – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
W artykule przedstawiono wybrane problemy rozwoju górnictwa skalnego, które ujawniły się w jego największym rozwoju w latach 2002-2011. Wskazano na możliwości rozwojowe i spodziewane ograniczenia związane z występującym spowolnieniem rozwoju gospodarczego w latach 2012 i dalszych nawiązując do wstępnych planów średnio- i perspektywicznego rozwoju krajowej sieci transportowej i budownictwa. Wskazano przeciwdziałania sytuacjom kryzysowym, które wywoływane są zmniejszeniem zapotrzebowania na wytwarzaną produkcję i zagrażają istnieniu podmiotów gospodarczych.
In the article chosen problems of the rock minerals mining development which emerged in its greatest development in 2002-2011 were presented. Development potential and the expected restrictions associated with the economic slowdown in 2012 and predicted in the future were indicated with reference to preliminary plans of the perspective development of the domestic transport network and the construction. Counteractions of the crisis situations connected with reducing the demand for the aggregates were indicated.
WALORYZACJA I HIERARCHIZACJA NIEZAGOSPODAROWANYCH ZŁÓŻ KOPALIN SKALNYCH W POLSCE. METODA I WYNIKI
VALORIZATION AND RANKING OF INDUSTRIAL ROCK DEPOSITS IN POLAND METHODS AND RESULTS
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Barbara Radwanek-Bąk – Państwowy Instytut Geologiczny -Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Karpacki, Kraków
Celem waloryzacji złóż jest stworzenie podstawy do ochrony zasobów najwartościowszych spośród nich, a ustępstw w zakresie złóż mniej wartościowych, tj. małych i zawierających kopalinę miernej jakości. Zaproponowany został prosty system rangowania, złóż kopalin w czterech obszarach ich waloryzacji według kryteriów: złożowo-surowcowych (zasobów i jakości kopaliny), górniczych uwarunkowań wykorzystania, środowiskowych – ograniczeń z tytułu wymagań ochrony środowiska, planistycznych – ograniczeń przez zagospodarowanie terenu złoża i hierarchizacja złóż niezależna na podstawie każdej z wymienionych wyżej czterech grup kryteriów w trójstopniowej skali ocen: N – najwyższa, W – wysoka, Z – zwykła, zado-walająca lub niska. Pozwala na opisanie każdego złoża za pomocą czteroliterowego symbolu, np. NNWN, NZNZ, itp. Przeprowadzona waloryzacja złóż kopalin skalnych wykazała niewielki udział złóż o najwyższych i wysokich walorach surowcowych (1,7 % klasy N i 6,9 % W). Wykorzystanie aż 50 % złóż o wysokich i najwyższych walorach surowcowych jest bardzo utrudnione przez wymagania ochrony środowiska i zagospodarowanie terenu. Złoża o najwyższych i wysokich walorach surowcowych powinny być szczególnie chronione. Gospodarka nimi powinna być rozpatrywana na poziomie koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju i województw.
The aim of valorization of industrial rock deposits is to find those of highest resources and rock quality which should be protected for future development and select other with lower value which protection may be less rigorous. Simple mode of ranking deposits separately according to resources-quality, mining, environmental and land-use criteria was proposed in three or four degree scale: N – highest rank, W – low rank, Z – lowest rank and X – out of ranking. This, allow to describe each deposit by four letter symbol, e.g. NNWN, NZNZ etc. The valorization of all undeveloped industrial rock deposits in Poland has shown small amount of highest and high rank: 1,7 % and 6,9 % of total explored respectively. The devel-opment of 50 % of these is restrained by environment protection exigencies or land use of de-posit territory. The deposits of highest and high rank of resources and rock quality should be protected for future mining.
MOŻLIWOŚCI IDENTYFIKACJI WSKAŹNIKÓW TECHNOLOGICZNYCH PROCESÓW ROZDRABNIANIA W UKŁADACH PRODUKCJI KRUSZYW MINERALNYCH
POSSIBILITIES OF IDENTIFICATION OF TECHNOLOGICAL INDICES IN MINERAL AGGREGATES PRODUCTION SYSTEMS
Tomasz Gawenda – AGH w Krakowie, Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców
W artykule omówiono wpływ najważniejszych parametrów konstrukcyjno-eksploatacyjnych kruszarek na przebieg procesu rozdrabniania. Przedstawiono możliwości wyznaczania oraz oceny pracy układów technologicznych procesu rozdrabniania za pomocą różnych wskaźników technologicznych. Na podstawie analizy wybranych wskaźników efektywności energetycznej porównano przykładowe układy stacjonarne i mobilne produkujące różne kruszywa mineralne.
The article discusses the impact of main structural and operational parameters of crushers on the crushing process run. There were presented the possibilities of determination and circuits performance evaluation by means of various technological indices. Based on the analysis of selected indices of energy effectiveness, there were compared exemplary fixed and mobile circuits for mineral aggregates production.
METODYKA ŚRODOWISKOWEJ I PLANISTYCZNEJ OCENY DOSTĘPNOŚCI ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH Z UŻYCIEM NARZĘDZI FOSSGIS
FOSSGIS BASED METHODOLOGY FOR ENVIRONMENTAL AND PLANNING ASSESSMENT OF ROCK MINERAL DEPOSIT AVAILABILITY
Jan Blachowski, Witold Książkiewicz – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
Racjonalna gospodarka zasobami kopalin w regionie obejmuje m.in. ranking złóż ze względu na ich dostępność do zagospodarowania. Ranking opracowywany jest w wyniku waloryzacji obejmującej kryteria takie jak: warunki geologiczno-górnicze, wymagania ochrony środowiska, uwarunkowania zagospodarowania terenu czy dostępność komunikacyjną. Ze względu na przestrzenny charakter, tj. odniesienie do przestrzeni geograficznej, tych kryteriów w procesie waloryzacji istotną rolę odgrywają analizy przestrzenne. Zastosowanie modelowania kartograficznego w systemach informacji geograficznej (GIS) pozwala na przyspieszenie, częściowe zautomatyzowanie i graficzną prezentację procesu oraz wyników waloryzacji złóż. W artykule przedstawiono metodykę budowy graficznej i opisowej bazy danych w oparciu o ogólnodostępne źródła danych oraz metodykę uproszczonej waloryzacji ze względu na kryteria: środowiskowe, planistyczne i komunikacyjne z zastosowaniem wolnego i otwartego oprogramowania GIS. Rezultatem prac jest geograficzna baza danych i klasyfikacja dostępności 23 niezagospodarowanych złóż kopalin skalnych dla powiatu kłodzkiego w województwie dolnośląskim.
Rational management of mineral resources in a region includes among other things ranking of the deposits with respect to their availability for future development. The ranking is constructed on the basis of valorisation that includes the following criteria: geological and mining conditions, nature protection requirements, land use constrains availability transport connections. Because of the spatial context, i.e. geographical reference, of these criteria spatial analysis plays an important role in the valorisation process. Application of cartographic modelling in geographic information systems (GIS) allows to streamline, partly automate and graphical representation of the process and results of valorisation. In the paper a methodology of graphical and descriptive database development based on public data sources and the methodology of simplified valorisation with regard to environmental, planning and transport criteria with the use of free and open source GIS software have been presented. The results include geographic database and ranking of the 23 undeveloped rock mineral deposits in the klodzki poviat in the dolnoslaskie voivodeship.
WALORYZACJA ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO I WIELKOPOLSKIEGO
VALORISATION OF INDUSTRIAL ROCKS DEPOSITS IN LODZ AND WIELKOPOLSKA VOIVODSHIPS
Justyna Górniak Zimroz, Urszula Kaźmierczak – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono wyniki waloryzacji udokumentowanych i niezagospodarowanych złóż surowców skalnych zlokalizowanych w województwie łódzkim i wielkopolskim, która została wykonana według metodyki zaproponowanej przez Nieć i Radwanek-Bąk [4, 5, 6]. Wykonanie waloryzacji miało na celu identyfikację złóż o najwyższych walorach zasobowo-surowcowych oraz atrakcyjnych pod względem występujących na obszarze złoża lub w jego sąsiedztwie czynników środowiskowych i planistycznych. Szczegółowo wyniki waloryzacji dla poszczególnych województw opisano w pracach [2, 3].
The results of novel valorization procedure applied for industrial rock deposits located in the Lodz and Wielkopolska Regions are presented in the paper. A methodology proposed by Niec and Radwanek-Bak was used to valorize deposits [4, 5, 6]. The purpose of valorization is to identify deposits with the highest values of key parameters including geological criteria, mining conditions, environmental and planning constraints. In detail the results of the valorization prrocedure for individual regions described in the work [2, 3].
TRENDY ROZWOJU ZAPOTRZEBOWANIA NA SUROWCE DLA PRZEMYSŁU SZKLARSKIEGO W POLSCE Z OCENĄ MOŻLIWOŚCI JEGO ZASPOKOJENIA Z OBECNYCH I PERSPEKTYWICZNYCH ŹRÓDEŁ KRAJOWYCH
TRENDS IN DEMAND FOR RAW MATERIALS CONSUMED BY GLASS INDUSTRY IN POLAND WITH AN ASSESSMENT OF THEIR POSSIBLE SUPPLIES FROM CURRENT AND FUTURE DOMESTIC SOURCES
Anna Burkowicz – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł przedstawia trendy rozwoju zapotrzebowania na najważniejsze surowce szklarskie, tj. piaski kwarcowe, mączki wapienne i dolomitowe w latach 1990-2010, oraz ocenę możliwości jego zaspokojenia z istniejących źródeł krajowych, z uwzględnieniem perspektyw i szans zagospodarowania nowych złóż oraz powiększenia bazy zasobowej. Analizie poddano dotychczasowe trendy w funkcjonowaniu poszczególnych sektorów przemysłu szklarskiego, z uwzględnieniem zmian technologicznych, przedstawieniem głównych producentów i ich potencjału produkcyjnego oraz perspektyw rozwoju danych branż. Omówiono także krajowe źródła surowców szklarskich, ich dostępność pod względem wymagań jakościowych poszczególnych branż odbiorców oraz perspektywy rozwoju podaży w świetle przyszłego zapotrzebowania na te surowce.
The paper presents trends in demand for the most important raw materials for glass industry such as: quartz sand, limestone and dolomite flour, upon the years 1990-2010, and the evaluation of opportunities to meet such demand from existing domestic sources, including prospects and possibilities for development of new deposits and enlargement of the resource base. The current trends in the functioning of the various sectors of the glass industry, including technological changes, presentation of the major producers, their production potential and prospects of development of the industry, were analyzed. The paper also presents the domestic sources of raw materials for glass industry, their accessibility in terms of quality required by individual industries customers and prospects for production development due to future demand for these materials.
INNOWACYJNE TECHNOLOGIE POZYSKIWANIA WAŻNIEJSZYCH SUROWCÓW CERAMICZNYCH I SZKLARSKICH
INNOVATIVE TECHNOLOGIES FOR MANUFACTURING OF THE MAIN CERAMIC AND GLASS-GRADE RAW MATERIALS
Ewa Lewicka – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W artykule poddano ocenie najnowsze, innowacyjne rozwiązania w zakresie technologii pozyskiwania podstawowych surowców ceramicznych i szklarskich, tj. piasków szklarskich, kaolinów i surowców ilastych, surowców skaleniowych, gipsu i anhydrytu, oraz mączek wapiennych i dolomitowych. Przedstawiono charakterystykę każdego z tych surowców pod kątem cech decydujących o przydatności przemysłowej oraz wymagań jakościowych im stawianych we współczesnych technologiach przemysłu ceramicznego, omówiono podstawowe operacje przeróbki i wzbogacania prowadzące do uzyskania produktów o odpowiednich parametrach z punktu widzenia poszczególnych odbiorców z naciskiem na najnowsze zdobycze omawianych technik. Przeanalizowano metody usuwania składników niepożądanych, takich jak: tlenki barwiące, substancja organiczna i minerały ciężkie, a także umożliwiające uzyskanie odpowiedniej zawartości składników użytecznych, uziarnienia oraz składu fazowego. Podkreślono działania na rzecz zmniejszenia zagrożenia środowiska i ilości powstających odpadów, w tym m.in. odchodzenie od metod chemicznych (flotacja z udziałem szkodliwych substancji chemicznych) na rzecz metod fizycznych (separacja magnetyczna).
The article assesses the latest innovations in technologies for manufacturing of basic ceramic and glass-grade raw materials, i.e. quartz sand, kaolin and ceramic clays, feldspathic raw materials, gypsum and anhydrite, as well as limestone and dolomite flours. It presents characteristics of the raw materials in question in terms of features that determine the suitability in the industry and quality requirements addressed to them in modern ceramic plants, discusses the basic operations of their processing and beneficiation that lead to obtaining products with appropriate parameters from the point of view of individual customers with a focus on the latest developments of these techniques. The methods for removing undesirable components such as colouring oxides, organic matter and heavy minerals, and techniques employed in order to obtain relevant content of useful components, grain size and phase composition, there are also examined. The article highlights efforts to reduce environmental risk and the amount of waste generated, including abandonment of chemical methods (flotation involving harmful chemicals) for the physical beneficiation methods (magnetic separation).
TRENDY ROZWOJU ZAPOTRZEBOWANIA NA SUROWCE DLA CERAMIKI SZLACHETNEJ I TECHNICZNEJ W POLSCE Z OCENĄ MOŻLIWOŚCI JEGO ZASPOKOJENIA Z OBECNYCH I PERSPEKTYWICZNYCH ŹRÓDEŁ KRAJOWYCH
TRENDS IN DEMAND FOR RAW MATERIALS CONSUMED BY FINE AND TECHNICAL CERAMICS IN POLAND WITH AN ASSESSMENT OF THEIR POSSIBLE SUPPLIES FROM CURRENT AND FUTURE DOMESTIC SOURCES
Ewa Lewicka – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W opracowaniu poddano analizie tendencje zapotrzebowania na wybrane surowce dla ceramiki szlachetnej i technicznej (kaolin i surowce skaleniowe) na przestrzeni lat 1990-2010 oraz dokonano oceny możliwości rozwoju podaży tych surowców z istniejących i potencjalnych źródeł krajowych, ze szczególnym uwzględnieniem wykorzystania źródeł odpadowych. Przedstawiono również możliwości rozwoju podstawowych działów ceramiki (porcelany, płytek, wyrobów sanitarnych) w kontekście warunków makroekonomicznych i kondycji końcowych użytkowników (zwłaszcza budownictwa) oraz sytuacji podażowo-popytowej w kraju i za granicą. Zwrócono także uwagę na perspektywy zwiększenia konsumpcji surowców ceramicznych, związane m.in. z ich nowymi zastosowaniami, np. kaolinu w metodzie szczelinowania hydraulicznego.
The study analyzes trends in demand for some basic raw materials (kaolin and feldspar) applied in the fine and technical ceramics upon the years 1990-2010, and explores possibilities for providing these raw materials from existing and potential domestic sources, with particular emphasis on the waste materials utilization. It also presents opportunities for development in the basic branches of the ceramics (porcelain, ceramic tiles, sanitary ware) taking into account the macroeconomic environment and the state of principal ceramic goods end-users (especially the construction industry) as well as the supply-demand situation in the country and abroad. The prospects for increase in the consumption of ceramic raw materials related to alternative new applications, e.g. kaolin in the method of hydraulic fracturing, there were also highlighted.
TRENDY ROZWOJU ZAPOTRZEBOWANIA NA SUROWCE DLA PRZEMYSŁU MATERIAŁÓW OGNIOTRWAŁYCH W POLSCE Z OCENĄ MOŻLIWOŚCI JEGO ZASPOKOJENIA Z OBECNYCH I PERSPEKTYWICZNYCH ŹRÓDEŁ KRAJOWYCH
TRENDS IN DEMAND FOR RAW MATERIALS CONSUMED BY REFRACTORIES INDUSTRY IN POLAND WITH AN ASSESSMENT OF THEIR POSSIBLE SUPPLIES FROM CURRENT AND FUTURE DOMESTIC SOURCES
Krzysztof Galos – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł przedstawia trendy rozwoju zapotrzebowania na najważniejsze krajowe surowce dla przemysłu materiałów ogniotrwałych, tj. iły ogniotrwałe i dolomity ogniotrwałe w latach 1990-2010, oraz ocenę możliwości jego zaspokojenia z istniejących źródeł krajowych, z uwzględnieniem perspektyw i szans zagospodarowania nowych złóż oraz powiększenia bazy zasobowej. Analizie poddano dotychczasowe trendy w funkcjonowaniu krajowego przemysłu materiałów ogniotrwałych, z uwzględnieniem zmian technologicznych, przedstawieniem głównych producentów i ich potencjału produkcyjnego oraz perspektyw rozwoju branży. Omówiono także krajowe źródła surowców ogniotrwałych, ich dostępność pod względem wymagań jakościowych poszczególnych odbiorców oraz perspektywy rozwoju podaży w świetle przyszłego zapotrzebowania na te surowce.
The paper presents trends in demand for the most important domestic raw materials for refractories industry, i.e. refractory clay and dead-burnt dolomite, upon the years 1990-2010, and the evaluation of opportunities to meet such demand from existing domestic sources, including the prospects and possibilities for development of new deposits and enlargement of the resource base. The current trends in the functioning of the domestic refractories industry, including technological changes, presentation of the major producers, their production potential and prospects of development of the industry, were analyzed. The paper also presents the domestic sources of raw materials for refractories industry, their accessibility in terms of the quality required by individual industries customers and prospects for production development due to future demand for these materials.
INNOWACYJNY PRZENOŚNIK DALEKIEGO ZASIĘGU DO TRANSPORTU KRUSZYW
INNOVATIVE LONG DISTANCE BELT CONVEYOR FOR TRANSPORTING AGGREGATES
Lech Gładysiewicz, Witold Kawalec – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
Eksploatacja złóż surowców skalnych jest uzależniona od możliwości odstawy urobku do kolejowego lub drogowego punktu przeładunku towarów masowych. Budowa nowej bocznicy kolejowej lub drogi kołowej jest często zbyt kosztowna, zaś istniejące drogi mogą być niedostosowane do ruchu ciężkich samochodów, albo władze lokalne nie zezwalają na ich przejazdy. Skutecznym rozwiązaniem może być przenośnik taśmowy dalekiego zasięgu. Zastosowanie innowacyjnego, linowego napędu pośredniego pozwala na użycie taśmy o mniejszej wytrzymałości i konfigurowanie trasy krzywoliniowej, omijającej obszary chronione.
Exploitation of rock minerals depends on the availability of haulage of mined aggregates to the road or rail bulk material depot. Building of a new railroad or road is often too costly, existing roads can be either not suitable for heavy vehicles or local authorities do not allow for their regular commuting. A long distance belt conveyor can be an effective solution. The implementation of an innovative rope booster drive (RBD) enables to use belts with lower tensile strength and negotiate curvilinear routes designed to bypass protected areas.
WYTYCZNE WYBORU EFEKTYWNYCH UKŁADÓW WYDOBYWCZYCH DO PRODUKCJI KRUSZYW ŁAMANYCH
GUIDELINES FOR SELECTION OF EFFICIENT EXTRACTION SYSTEMS TO THE PRODUCTION OF CRUSHED AGGREGATES
Łukasz Machniak, Wiesław Kozioł, Adrian Borcz – AGH w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
W artykule przedstawiono problem eksploatacji zwięzłych surowców skalnych metodami mechanicznego urabiania, jako alternatywy dla urabiania materiałami wybuchowymi. Zaprezentowano algorytm doboru odpowiedniej metody urabiania mechanicznego, uwzględniający szereg charakterystycznych parametrów fizyko-mechanicznych, który stanowi podstawę klasyfikacji i wyboru odpowiednich sposobów urabiania. Zaznaczono również jaki wpływ mają wybrane sposoby mechanicznego urabiania na otoczenie.
This paper presents the problem of exploitation of hard to mine rock materials with mechanical excavation methods, as an alternative to explosives, or in cases where their use in urban areas may be limited due to their adverse impact on the neighbourhood. Furthermore, an algorithm to select proper mechanical excavation method is presented, where a number of characteristic physical and mechanical parameters are included, which are the basis of classification methods. The impact of some ways of mechanical excavation on the environment is also presented.
AKTUALNY STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU WYDOBYCIA SUROWCÓW SKALNYCH W REGIONIE MAŁOPOLSKO-PODKARPACKIM
PRESENT STATE AND THE PERSPECTIVES OF ROCK MINING DEVELOPMENT IN MAŁOPOLSKA AND PODKARPACIE REGION
Wiesław Kozioł, Andrzej Ciepliński, Łukasz Machniak, Adrian Borcz – AGH w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
W artykule scharakteryzowano zasoby geologiczne i produkcję surowców skalnych regionu małopolsko-podkarpackiego oraz zarysowano perspektywy rozwoju w kontekście ich roli w produkcji krajowej oraz uwarunkowań technicznych, logistycznych i środowiskowych. Podkreślono problemy wspólne oraz różnice wynikające z zasobności bazy geologicznej oraz stopnia rozwoju infrastruktury.
This paper describes geological resources and production of rock materials in Małopolska and Podkarpacie region and outlines the perspectives for development in the context of their role in domestic production and of technical, logistical and environmental issues. Common problems and differences in the abundance of geological base and the level of infrastructure development are also highlighted.
UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKOWE WYKORZYSTANIA NIEZAGOSPODAROWANYCH ZŁÓŻ SUROWCÓW MINERALNYCH ORAZ ZASOBÓW PERSPEKTYWICZNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM I PODKARPACKIM
ENVIRONMENTAL CONDITIONS OF USING UNDEVELOPED MINERAL RESOURCES AND PERSPECTIVE RESOURCES IN MAŁOPOLSKIE AND PODKARPACKIE VOIVODESHIPS
Wiesław Kozioł, Łukasz Machniak – AGH w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
W artykule przedstawiono stan niezagospodarowanych złóż surowców skalnych oraz obszarów uzna-wanych za perspektywiczne i prognostyczne w województwie małopolskim i podkarpackim. W dalszej części artykułu dokonano charakterystyki obszarów przyrodniczo cennych oraz zarysowany został problem związany z konfliktem lokalizacji złóż względem wybranych form ochrony przyrody.
This paper presents the status of undeveloped deposits of rock resources and areas considered to be perspective and prognostic in małopolskie and podkarpackie voivodeships. In the second part of this paper the characteristic of valuable natural areas was made and the problem of location conflict of deposits with selected forms of nature protection has been outlined.
SCENARIUSZE ZAGOSPODAROWANIA I WYKORZYSTANIA SUROWCÓW SKALNYCH W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM
SCENARIOS OF DEVELOPMENT AND UTILIZATION OF ROCK MINERALS IN THE WARMIŃSKO-MAZURSKIE VOIVODESHIP
Krzysztof Galos, Katarzyna Guzik, Jarosław Szlugaj – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł przedstawia szczegółowo trendy rozwoju bazy zasobowej, wydobycia, produkcji i zapotrzebowania na kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe, będące najważniejszym surowcem skalnym w województwie warmińsko-mazurskim. Oceniono stan bazy zasobowej oraz wskazano największe dotychczas niezagospodarowane złoża kruszyw, wysoko ocenione w waloryzacji pod kątem kryteriów górniczych, środowiskowych oraz planistycznych. Przedstawiono uwarunkowania transportu kruszyw w województwie, a także zaprezentowano scenariusze rozwoju popytu i podaży tych kruszyw w perspektywie roku 2020. W artykule przedstawiono również możliwości zaopatrzenia województwa w kruszywa naturalne łamane wraz z prognozą ich zużycia do roku 2020. Ponadto zaprezentowano problematykę pozyskiwania i wykorzystania innych surowców skalnych w województwie, takich jak piaski kwarcowe do betonów komórkowych i wyrobów wapienno-piaskowych, kopaliny ilaste ceramiki budowlanej i do produkcji kruszyw lekkich oraz kreda jeziorna.
The paper presents detailed information about tendencies in the natural sand and gravel aggregates resource base, their extraction, production and consumption in Warmińsko-Mazurskie Voivodeship. They are the most important mineral commodities produced in the voivodeship. Resources base of aggregates has been analysed, and the biggest undeveloped deposits in the region, which were highly evaluated in term of mining, environmental and land development conditions, has been indicated. The conditions of aggregates transport within the region have been analyzed and the scenarios of development of supply and demand for the aggregates up to 2020 have been presented. Moreover, the paper presents information about supplies of natural crushed aggregates, which are produced in the Warmińsko-Mazurskie Voivodeship only in small amounts, with the forecast of their consumption up to 2020. Moreover, issue of production and utilization of other mineral commodities extracted in the region, such as sands for cellular concrete and lime-sand products, clays for building ceramics and for lightweight aggregates, and lake chalk, has been discussed.
SCENARIUSZE ZAGOSPODAROWANIA I WYKORZYSTANIA SUROWCÓW SKALNYCH W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM
SCENARIOS OF DEVELOPMENT AND UTILIZATION OF ROCK MINERALS IN THE PODLASKIE VOIVODESHIP
Katarzyna Guzik, Jarosław Szlugaj, Krzysztof Galos – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł przedstawia szczegółowo trendy rozwoju bazy zasobowej, wydobycia, produkcji i zapotrzebowania na kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe, będące najważniejszym surowcem skalnym w województwie podlaskim. Oceniono stan bazy zasobowej oraz wskazano największe dotychczas niezagospodarowane złoża kruszyw, wysoko ocenione w waloryzacji pod kątem kryteriów górniczych, środowiskowych oraz planistycznych. Przedstawiono uwarunkowania transportu kruszyw w województwie, a także zaprezentowano scenariusze rozwoju popytu i podaży tych kruszyw w perspektywie roku 2020. W artykule przedstawiono również możliwości zaopatrzenia województwa w kruszywa naturalne łamane wraz z prognozą ich zużycia do roku 2020. Ponadto zaprezentowano problematykę pozyskiwania i wykorzystania innych surowców skalnych w województwie, takich jak kreda pisząca, piaski kwarcowe do betonów komórkowych i wyrobów wapienno-piaskowych oraz surowce ilaste ceramiki budowlanej.
The paper presents detailed information about tendencies in the natural sand and gravel aggregates resource base, their extraction, production and consumption in Podlaskie Voivodeship. They are the most important mineral commodities produced in the voivodeship. Resources base of aggregates has been analysed, and the biggest undeveloped deposits in the region, which were highly evaluated in term of mining, environmental and land development conditions, has been indicated. The conditions of aggregates transport within the region have been analyzed and the scenarios of development of supply and demand for the aggregates up to 2020 have been presented. Moreover, the paper presents information about supplies of natural crushed aggregates, which are produced in the Podlaskie Voivodeship only in small amounts, with the forecast of their consumption up to 2020. Moreover, issue of production and utilization of other mineral commodities extracted in the region, such as chalk, sands for cellular concrete and lime-sand products and clays and related materials for building ceramics, has been discussed.
SCENARIUSZE ZAGOSPODAROWANIA I WYKORZYSTANIA SUROWCÓW SKALNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM
SCENARIOS OF DEVELOPMENT AND UTILIZATION OF ROCK MINERALS IN THE MAZOWIECKIE VOIVODESHIP
Jarosław Szlugaj, Katarzyna Guzik, Krzysztof Galos – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł przedstawia szczegółowo trendy rozwoju bazy zasobowej, wydobycia, produkcji i zapotrzebowania na kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe, będące najważniejszym surowcem skalnym w województwie mazowieckim. Oceniono stan bazy zasobowej oraz wskazano największe dotychczas niezagospodarowane złoża kruszyw, wysoko ocenione w waloryzacji pod kątem kryteriów górniczych, środowiskowych oraz planistycznych. Przedstawiono uwarunkowania transportu kruszyw w województwie, a także zaprezentowano scenariusze rozwoju popytu i podaży tych kruszyw w perspektywie roku 2020. W artykule przedstawiono również uwarunkowania zaopatrzenia województwa w kruszywa naturalne łamane wraz z prognozą ich zużycia w perspektywie roku 2020. Ponadto zaprezentowano problematykę pozyskiwania i wykorzystania innych surowców skalnych w województwie, takich jak surowce ilaste ceramiki budowlanej, piaski kwarcowe do produkcji wyrobów wapienno-piaskowych i betonów komórkowych, surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego oraz piaskowce bloczne.
The paper presents detailed information about tendencies in the natural sand and gravel aggregates resource base, their extraction, production and consumption in Mazowieckie Voivodeship. Sand and gravel aggregates are the most important rock mineral produced in this voivodeship. Resources base of aggregates has been analysed, and the biggest undeveloped deposits in the region, which were highly evaluated in term of mining, environmental and land development conditions, has been indicated The conditionings of aggregates transport within the voivodeship has been analyzed. Moreover, the scenarios of development of supply and demand of these aggregates up to 2020 has been presented. The paper also presents the conditions of supply of not produced in the Mazowieckie Voivodeship natural crushed aggregates with forecast of their consumption up to 2020. Moreover, the matter of production and utilization of other rock minerals, such: clays and related materials for building ceramics, sands for lime-sand products and cellular concrete, clays for lightweight aggregates, dimension sandstones, was presented.
TRANSPORT JAKO CZYNNIK REGIONALIZACJI PRODUKCJI GÓRNICZEJ SUROWCÓW SKALNYCH
TRANSPORT AS A REGIONALIZATION FACTOR OF ROCK MATERIALS MINING PRODUCTION
Marek Stryszewski, Dorota Łochańska – AGH w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
Praca poświęcona jest wyznaczeniu granic bilansowania produkcji kopalń surowców skalnych w odniesieniu do stref popytu celem minimalizacji pracy transportowej na jego pokrycie. Rozwiązanie tego problemu zależy od lokalizacji miejsc wydobycia i lokalizacji odbiorców, a także od kosztów transportu samochodowego i kolejowego.
The thesis is devoted to determining the boundaries of balancing the production of rock materials mines with the demand in order to minimize transportation work to cover it. The solution to this problem depends on the location of extraction sites and the location of recipients and also on the costs of railway and motor transport.
EWIDENCJONOWANIE ZŁÓŻ KOPALIN SKALNYCH DLA SYSTEMU GEOINFORMACJI
RECORDING OF ROCK RAW MATERIAL DEPOSITS FOR GEOINFORMATION SYSTEM
Andrzej Borowicz, Michał Duczmal, Grażyna Ślusarczyk – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
W artykule przedstawiono opracowaną w Poltegor-Instytut IGO Bazę Danych Surowców Skalnych umożliwiającą ewidencjonowanie złóż kopalin skalnych oraz prowadzenie wszechstronnych analiz zawartych w niej danych pod kątem możliwości właściwego zagospodarowania tych złóż.
In this article Rock Raw Materials Database worked in Poltegor-Instytut IGO was presented. This database is make to possible recording of rock raw material deposits and make versatile analyses of their proper development.
PROGNOZA UŻYTKOWANIA KRUSZYW ŁAMANYCH W POLSCE DO 2020 ROKU I ROLA REGIONU DOLNOŚLĄSKIEGO W ICH PRODUKCJI
FORECASTING THE USE OF CRUSHED AGGREGATES IN POLAND TILL 2020 AND A ROLE OF THE LOWER SILESIA REGION IN THEIR PRODUCTION
Marta Resak, Anna Nowacka, Halina Tomaszewska – Poltegor- Instytut IGO, Wrocław
W artykule podjęto próbę określenia zużycia kruszyw łamanych do 2020 roku w odniesieniu do trzech scenariuszy rozwoju gospodarczego kraju: dynamicznego, umiarkowanego i spowolnienia gospodarczego. Za najważniejsze czynniki mogące wpłynąć na przyszły poziom zapotrzebowania na kruszywa uznano dynamikę rozwoju budownictwa i postęp w realizacji programów budowy nowych dróg oraz modernizacji istniejących odcinków sieci drogowej i kolejowej. Dla każdego ze scenariuszy rozwoju kraju przyjęto inne tempo zużycia cementu i realizacji programów inwestycyjnych dotyczących dróg i kolei. Na tej podstawie obliczono przyszłe zapotrzebowanie na kruszywa łamane na poziomie całego kraju, a następnie opracowano prognozę wydobycia surowców skalnych do ich produkcji na Dolnym Śląsku. Wysokość produkcji dolnośląskich kamieni łamanych i blocznych kształtowana jest bowiem przez zapotrzebowanie w innych regionach kraju, a Dolny Śląsk dostarcza największą ilość kruszyw łamanych na rynek krajowy.
A demand for crushed aggregates in Poland till 2020 with respect to three scenarios of the country’s development (dynamic development, moderate development and economic slowdown) was estimated in the paper. Dynamics in the building construction sector and progress in the construction of new roads and modernization of existing road and rail networks were found to be the most crucial factors influencing the future demand for aggregates. For each scenario of the country’s development different of rates of cement consumption and different progress of road and rail investments were considered. On this basis future demands for crushed aggregates in Poland were calculated and forecasts of natural stone production were presented for the Lower Silesia region. The level of aggregates production in the Lower Silesia results from the demand in other parts of the country – the region delivers the largest amount of aggregates to national market.
ZASOBY KOPALIN JAKO PODSTAWA ROZWOJU GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO I LUBELSKIEGO
RESOURCES OF ROCK RAW MATERIALS AS THE BASE OF DEVELOPMENT IN ŚWIĘTOKRZYSKI AND LUBELSKI REGION
Maria Brych, Magdalena Rogosz, Sławomir Patla, Kamil Rogosz – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Celem artykułu jest zaprezentowanie potencjału województwa świętokrzyskiego i lubelskiego w świetle zasobów i wydobycia kopalin skalnych. Przedstawione zostały najbardziej znaczące zakłady produkcyjne bazujące na eksploatacji złóż. Zaprezentowano rodzaj kopalin, na których warto oprzeć dalszy rozwój województw. Odniesiono zasoby obu regionów do prognozowanego zapotrzebowania na surowce skalne. Wskazano strategiczne złoża, które warto chronić szczegółowymi zapisami w planach zagospodarowania przestrzennego obu województw.
Structure of resources and extraction of rock raw materials in the Świętokrzyski and Lubelski region has been discussed. The most important mines and processing plants in Świętokrzyski and Lubelski region have been described and presented on the map. Possibilities to secure aggregate demand for road infrastructure investments have been pointed out. Strategic deposits which should be preserved in spatial development plans have been indicated.
EFEKTYWNE WSPOMAGANIE REGIONALNEJ GOSPODARKI ZASOBAMI KOPALIN – DOŚWIADCZENIA Z BUDOWY REGIONALNYCH SYSTEMÓW GEOINFORMACYJNYCH ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH
EFFECTIVE SUPPORT OF REGIONAL ROCK MINERAL MANAGEMENT – EXPERIENCES FROM THE DEVELOPMENT OF REGIONAL GEOINFORMATION SYSTEMS OF ROCK MINERAL DEPOSITS
Jan Blachowski, Justyna Górniak-Zimroz, Leszek Jurdziak, Witold Kawalec, Katarzyna Pactwa – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W artykule opisano doświadczenia autorów związane z budową regionalnego systemu geoinformacyjnego dedykowanego do zarządzania surowcami skalnymi przez pracowników administracji publicznej odpowiedzialnej za gospodarkę surowcami skalnymi na poziomie regionalnym i lokalnym (województwo, powiat). Ze względu na pilotażowy charakter zrealizowanego projektu system wykonano i wdrożono w dwóch powiatach: wrocławskim i świdnickim.
The article presents the authors’ experiences connected with development of a regional geoinformation system dedicated to the management of rock minerals by public administration functionaries responsible for rock minerals economy on the regional (voivodeship) and local (poviat) levels. The system had been developed and implemented in two poviats, i.e. wroclawski and swidnicki because of the pilotage character of the project.
OCENA PARAMETRÓW RADIOLOGICZNYCH KAMIENI NATURALNYCH PRZY POMOCY GAMMA SPEKTROMETRII IN SITU
ASSESSMENT OF RADIOLOGICAL PARAMETERS OF NATURAL STONES BY MEANS OF IN SITU GAMMA SPECTROMETRY
Kamila Nowak, Andrzej Solecki, Wojciech Śliwiński, Dagmara Tchorz-Trzeciakiewicz – Zakład Gospodarki Surowcami Mineralnymi, Instytut Nauk Geologicznych, Uniwersytet Wrocławski
Przy użyciu gamma spektrometru RS 230 przeprowadzono pomiary in situ zawartości potasu K-40 oraz pierwiastków promieniotwórczych szeregów rozpadu uranu U-238 oraz toru Th-232 w blokach kamiennych na terenie centrum handlu kamieniem naturalnym. Dokonano oceny bezpieczeństwa materiałów budowlanych na podstawie wyliczonych wskaźników aktywności f 1 oraz f 2 . Badania wykazały, że nie wszystkie kamienie naturalne spełniają wymagania określone dla surowców i materiałów budowlanych stosowanych w budynkach przeznaczonych na pobyt ludzi lub inwentarza żywego. Równocześnie z pomiarami gamma spektrometrycznymi przeprowadzono pomiar całkowitej mocy dawki równoważnej przy użyciu radiometru EKO D. Wykazano, że radiometr ten może być wystarczającym narzędziem do oceny in situ zagrożenia radiacyjnego.
In situ measurements of potassium K-40 content and contents of radionuclides of uranium U-238 and thorium Th-232 decay series in blocks of stone within a natural stone trade center have been performed by means of gamma spectrometer RS 230. The safety of building materials has been assessed on the basis of calculated f 1 and f 2 activity indices. The research has shown that not all of the natural stones comply the requirements defined for raw materials and building materials used in buildings designed for people and livestock. Simultaneously with gamma spectrometric measurements, the measurement of the total equivalent dose rate has been performed by means of radiometer ECO D. It has been shown that this radiometer can be a sufficient tool for the in situ assessment of radiation risk.dose rate has been performed by means of radiometer ECO D. It has been shown that this radiometer can be a sufficient tool for the in situ assessment of radiation risk.
REGIONALNE RELACJE PODAŻY DO POPYTU W POLSCE DLA KRUSZYW ŁAMANYCH
REGIONAL RELATIONS OF SUPPLY AND DEMAND FOR CRUSHED AGGREGATES IN POLAND
Krzysztof Galos, Tadeusz Smakowski – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Produkcja kruszyw naturalnych łamanych w Polsce rosła nieprzerwanie w latach 2003-2011 wskutek szybko rosnącego popytu, głównie ze strony budownictwa infrastrukturalnego. Łącznie wzrosła ona w tym okresie aż o ponad 240% do 88,7 mln t w 2011 r., przy ograniczeniu do około 64,9 mln t w 2012 r. Zużycie kruszyw łamanych jest nierozerwalnie związane ze stanem budownictwa drogowego i kolejowego, w mniejszym stopniu budownictwa kubaturowego. Szybki, nie mający precedensu w historii rozwój popytu na kruszywa naturalne łamane w Polsce, trwający do 2011 r., był rezultatem m.in. dużych inwestycji drogowych, kolejowych i infrastrukturalnych współfinansowanych z funduszy pomocowych Unii Europejskiej. W rezultacie nastąpił wzrost tego zapotrzebowania do aż 93,6 mln t w 2011 r., przy ograniczeniu w 2012 r. o 28% do około 67,7 mln t.
Regionalne rynki kruszyw naturalnych łamanych mają zróżnicowane źródła podaży, co jest wynikiem skupienia ich bazy zasobowej i produkcji w Polsce południowej. W województwie dolnośląskim, małopolskim i świętokrzyskim podaż kruszyw naturalnych łamanych kilkakrotnie przekracza zapotrzebowanie regionu. Z drugiej strony, aż w dziesięciu województwach notowany jest trwały deficyt kruszyw łamanych, najwyższy w województwie mazowieckim, wielkopolskim, pomorskim i łódzkim. Brak źródeł do produkcji kruszyw naturalnych łamanych w Polsce północnej, centralnej i wschodniej powoduje konieczność dostaw takich kruszyw głównie z trzech wymienionych regionów, a wobec stosunkowo wysokich kosztów transportu takich kruszyw – także częściowo kruszyw importowanych. W przyszłości należy oczekiwać zasadniczo utrzymania tych relacji, przy ewentualnej zmianie znaczenia poszczególnych regionów (np. dalszego rozwoju importu kruszyw łamanych do Polski północnej).
Production of crushed aggregates in Poland was increasing continuously in the years 2003-2011 due to quickly rising demand, mainly demand of infrastructure construction. It rose by ca. 240% up to 88.7 million t in 2011, with reduction down to 64.9 million t in 2012. Crushed aggregates consumption is closely related to the tendencies in road and railway construction, and in housing to a lesser extent. Very quick, unprecedented demand growth for crushed aggregates in Poland, which took place until 2011, was a result of large road, railway and other infrastructure investments, co-financed by EU funds. As a result, crushed aggregates consumption rose to even 93.6 million t in 2011, with 28% reduction down to 67.7 million t in 2012. Regional markets of crushed aggregates have various sources of supply, what results from unevenly located resources of rocks for their production, being concentrated in the southern Poland. In the Dolnośląskie, Świętokrzyskie and Małopolskie voivodeships crushed aggregates production several times exceeds regional demand for them. On the contrary, in ten voivodeships permanent deficit of crushed aggregates is reported, the highest one in Mazowieckie,, Wielkopolskie, Pomorskie and Łódzkie voivodeships. Lack of sources for crushed aggregates production in the northern, central and eastern Poland necessitates their supplies from the three above mentioned voivodeships, but due to significant transportation costs – also from abroad. In the coming years, such supply/demand relation in individual voivodeships are expected to be maintained, with possible change of individual regions importance, e.g. further development of crushed aggregates imports to the northern Poland.
REGIONALNE RELACJE PODAŻY DO POPYTU W POLSCE DLA KRUSZYW ŻWIROWO-PIASKOWYCH
REGIONAL RELATIONS OF SUPPLY AND DEMAND FOR SAND&GRAVEL AGGREGATES IN POLAND
Krzysztof Galos, Tadeusz Smakowski – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Produkcja kruszyw naturalnych żwirowo-piaskowych w Polsce rosła niemal nieprzerwanie od 2003 r., początkowo dzięki rozwojowi budownictwa kubaturowego, a w późniejszym okresie – budownictwa infrastrukturalnego (zwłaszcza drogowego). Łącznie wzrosła ona w tym okresie aż o ponad 290%, do ok. 236 mln t w 2011 r., przy ograniczeniu do około 177 mln t w 2012 r. Zużycie kruszyw żwirowo-piaskowych jest nierozerwalnie związane ze stanem budownictwa kubaturowego (użytkowanie do produkcji betonów), w mniejszym stopniu – budownictwa drogowego (piaski). Szybki, nie mający precedensu w historii rozwój popytu na kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe w Polsce, trwający do 2011 r., a dotyczący głównie piasków, w mniejszym stopniu żwirów i innych kruszyw, był rezultatem m.in. dużych inwestycji drogowych, kolejowych i infrastrukturalnych współfinansowanych z funduszy pomocowych Unii Europejskiej. W rezultacie nastąpił wzrost tego zapotrzebowania do aż około 237 mln t w 2011 r., lecz w 2012 r. nastąpiła jego redukcja o ¼ do ok. 177 mln t.
Relacje popytu do podaży na kruszywa żwirowo-piaskowe wykazują bardzo duże zróżnicowanie regionalne. Po stronie podaży zdecydowanie dominują obecnie województwa małopolskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie, dolnośląskie, mazowieckie, a ostatnio także podkarpackie. Niewielka produkcja notowana jest w województwach świętokrzyskim, lubelskim, lubuskim i kujawsko-pomorskim. Aż w ośmiu województwach notowany jest trwały deficyt kruszyw żwirowo-piaskowych (głównie żwirów), najwyższy w województwie mazowieckim, wielkopolskim, śląskim i łódzkim. Z drugiej strony, kilka województw ma trwałe nadwyżki podaży nad popytem: podlaskie, warmińsko-mazurskie, małopolskie, opolskie i zachodniopomorskie, a ostatnio także podkarpackie. W przyszłości należy oczekiwać zasadniczo utrzymania tych relacji, przy ewentualnej zmianie znaczenia poszczególnych regionów, np. wzrostu dostaw żwirów z Małopolski i Podkarpacia do Polski centralnej i wschodniej, czy ponownego rozwoju dostaw żwirów z Dolnego Śląska i Opolszczyzny na rynki sąsiednich województw.
Production of sand&gravel aggregates in Poland was increasing continuously in the years 2003-2011 due to quickly rising demand, mainly demand of buildings construction, later on – of infrastructure construction. It rose by ca. 290% up to ca. 236 million t in 2011, with reduction down to 177 million t in 2012. Sand&gravel aggregates consumption is closely related to the tendencies in buildings construction, and in road construction to a lesser extent (sand). Very quick, unprecedented demand growth for sand&gravel aggregates in Poland, which took place until 2011, was reported mainly in case of sand (for gravel to a lesser extent), being a result of large road, railway and other infrastructure investments, co-financed by EU funds. As a result, sand&gravel aggregates consumption rose to even 237 million t in 2011, with 25% reduction down to 177 million t in 2012.
Regional markets of sand&gravel aggregates have various sources of supply. Małopolskie, Podlaskie, Warmińsko-Mazurskie, Dolnośląskie, and Mazowieckie voivodeships, recently also Podkarpackie voivodeship, are the largest producers. Small production is reported in Świętokrzyskie, Lubelskie, Lubuskie and Kujawsko-Pomorskie voivodeships. In eight voivodeships stable deficit of gravel is reported, the largest one in Mazowieckie, Wielkopolskie, Śląskie and Łódzkie voivodeships. On the contrary, a few voivodeships have stable surplus of gravel: Podlaskie, Warmińsko-Mazurskie, Małopolskie, Opolskie, and Zachodniopomorskie voivodeships, recently also Podkarpackie voivodeship. In the coming years, such supply/demand relation in individual voivodeships are expected to be maintained, with possible change of individual regions importance, e.g. development of gravel supplies from Małopolskie and Podkarpackie voivodeship to central and eastern voivodeships, redevelopment of gravel supplies from Dolnośląskie and Opolskie voivodeships to the neighboring voivodeships.
AKTUALNE PROBLEMY ORAZ TRENDY W REKULTYWACJI TERENÓW POEKSPLOATACYJNYCH W GÓRNICTWIE SKALNYM
CURRENT PROBLEMS AND TRENDS IN RECLAMATION OF POST-MINING AREAS IN AGGREGATES MINING AND ROCK QUARRIES
Wojciech Naworyta – AGH w Krakowie, Katedra Górnictwa Odkrywkowego
Artykuł jest próbą inwentaryzacji ważniejszych problemów w rekultywacji terenów po eksploatacji surowców skalnych. Scharakteryzowano główne grupy terenów poeksploatacyjnych oraz przedstawiono ich podstawowe cechy wspólne, które mają wpływ na sposób rekultywacji. Przedstawiono kierunki rekultywacji i uwarunkowania dla ich wyboru. Na podstawie obserwacji sformułowano tezę, że efekty rekultywacji w górnictwie skalnym wciąż jeszcze nie są w pełni zadowalające. Dobre praktyki w tej dziedzinie należą wciąż do rzadkości. Zwrócono uwagę, że większe przedsiębiorstwa górnicze operujące w wielu lokalizacjach jednocześnie o wiele lepiej wywiązują się z obowiązku rekultywacji niż podmioty małe. Na podstawie doświadczeń i obserwacji zdefiniowano przyczyny niedoskonałości rozwiązań rekultywacyjnych. Artykuł ilustrują wybrane przykłady rekultywacji z województwa małopolskiego i podkarpackiego.
The main subject of the paper constitutes the inventory of most important problems in the reclamation process of post-mining areas in aggregates mining and rock quarries. Main groups of post-mining areas have been characterized together with their common features which determine the method of future reclamation. The observed effects of open pit reclamation in aggregates mining and rock quarries are still far insufficient. Good practices in that area are still rare. Bigger mining entrepreneurs, operating numerous sites, achieve much better effects of reclamation than the smaller ones. Basing on observations and own experiences, the reasons of problems and deficiencies of reclamation in aggregates mining and rock quarries were defined. The thesis is illustrated with selected short case studies from two southern Polish voivodeships – Malopolskie and Podkarpackie.
BAZA ZASOBOWA SUROWCÓW SKALNYCH ORAZ JEJ WYSTARCZALNOŚĆ W PÓŁNOCNO-ZACHODNIM REGIONIE POLSKI
RESOURCES OF NATURAL STONE AND AGGREGATES AND THEIR SUFFICIENCY IN THE NW POLAND
Rajmund Durał, Janusz Rippel – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Artykuł powstał na podstawie opracowanych danych w ramach projektu „Scenariusze technologiczne pozyskiwania i zagospodarowania surowców skalnych w nawiązaniu do występującego zapotrzebowania”. Cały obszar został podzielony na cztery jednostki administracyjne (województwo zachodniopomorskie, pomorskie, kujawsko-pomorskie i lubuskie) i szczegółowo opisany pod względem rodzaju, wielkości i wystarczalności surowców skalnych na najbliższe lata, co pozwoliło w dalszej części projektu na wskazanie słabych i mocnych stron omawianych obszarów oraz umożliwiło prognozowanie sytuacji mającej miejsce na rynku kruszywa w zależności od przyjętego scenariusza rozwojowego kraju.
The article is based on the developments of the project „Strategies and technological scenarios of management and utilization of natural stone deposits”. The entire area is divided into four administrative units (zachodniopomorskie region, pomorskie region, kujawsko-pomorskie region and lubuskie region) and described in detail in terms of type, size and sufficiency natural stone in the coming years. Analyzing the mentioned aspects lead to indication of strengths and weaknesses afore of the described areas, which then allowed prediction of the situation, depending on the scenario of the country’s development of aggregates industry.
AKTUALNY STAN I WYBRANE UWARUNKOWANIA ROZWOJU WYDOBYCIA SUROWCÓW SKALNYCH W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM I ŚLĄSKIM
PRESENT STATE AND SELECTED FACTORS OF ROCK MATERIALS EXTRACTION DEVELOPMENT IN THE OPOLSKIE I ŚLĄSKIE VOIVODESHIPS
Wiesław Kozioł, Łukasz Machniak, Andrzej Ciepliński, Adrian Borcz – AGH w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
W artykule scharakteryzowano zasoby geologiczne i produkcję surowców skalnych regionu opolsko-śląskiego oraz zarysowano perspektywy rozwoju w kontekście ich roli w produkcji krajowej. Podkreślono problemy wspólne oraz różnice wynikające z zasobności bazy geologicznej oraz stopnia rozwoju infrastruktury. W dalszej części przedstawiono stan niezagospoda-rowanych złóż surowców skalnych oraz obszarów uznawanych za perspektywiczne i prognostyczne. Dokonano charakterystyki obszarów przyrodniczo cennych oraz zarysowany został problem związany z konfliktem lokalizacji złóż względem wybranych form ochrony przyrody oraz klas pokrycia terenu.
This paper describes geological resources and production of rock materials in opolskie and śląskie voivodeships and outlines the perspectives for development in the context of their role in domestic production. Common problems and differences in the abundance of geological base and the level of infrastructure development are also highlighted. In the second part of this paper the presents the status of undeveloped deposits of rock resources and areas considered to be perspec-tive and prognostic. Characteristic of valuable natural areas was made and the problem of location conflict of deposits with selected forms of nature protection as well as to land-use has been outlined.
CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCIOWO-ILOŚCIOWA CZARNYCH OSADÓW Z PRZEDPOLA EKSPLOATACJI KOPALNI OSIECZNICA (DOLNY ŚLĄSK)
CHARACTERISTICS OF QUALITY AND QUANTITY OF BLACK SEDIMENTS FROM THE FOREGROUND OF THE MINING OPERATIONS OSIECZNICA (LOWER SILESIA, POLAND)
Antoni Muszer – Instytut Nauk Geologicznych, Uniwersytet Wrocławski
W pracy scharakteryzowano czarny osad obecny w złożu wysoko wysortowanych piasków szklarskich z Osiecznicy. Czarny osad występujący na przedpolu eksploatacji w kopalni Osiecznica jest ekwiwalentem piasków szklarskich. W badanych koncentratach występują głównie tlenki tytanu (rutyl, anataz), cyrkon, śladowe ilości magnetytu z hematytem, tlenki i wodorotlenki manganu (psylomelan, piroluzyt) oraz materiał organiczny. Zawartość minerałów ciężkich w czarnym osadzie wynosi 2,87 % obj. Piaski szklarskie są silnie zanieczyszczone materią organiczną. Barwa czarna (brunatno-czarna) związana jest z obecności w szczelinach i pęknięciach w ziarnach kwarcu związków żelaza (hematytu), manganu (psylomelan, piroluzyt) oraz materiału organicznego.
The composition of the black sediment from the glass sand in Osiecznica (Lower Silesia, SW Poland) was described. The Black sediment that occurs in the foreland of the mine operation is equivalent to Osiecznica glass sand. The studied concentrates consist mainly of titanium oxides (rutile, anatase), zirconium, small quantity of magnetite with hematite, manganese oxides and hydroxides (psylomelan, pyrolusite) and the organic material. The content of heavy minerals in the black sediment is 2.87% by volume. Glass sands are heavily contaminated with organic material. The black color (brownish-black) is related to the presence of perforation and cracks in the quartz of iron (hematite), manganese (psylomelan, pyrolusite) and organic material.
INNOWACYJNE TECHNOLOGIE WYDOBYCIA I PRZERÓBKI SUROWCÓW SKALNYCH W KRAJOWYCH KOPALNIACH
INNOVATIVE TECHNOLOGIES OF EXTRACTION AND PROCESSING OF RAW MATERIALS IN NATIONAL ROCK MINES
Andrzej Witt, Zbigniew Schmidt – Poltegor Instytut Wrocław
W artykule omówiono efekty prac badawczych prowadzonych pod kątem obniżenia pracochłonności, kosztów i ograniczenia ilości odpadów powstających podczas eksploatacji surowców okruchowych ze złóż zawodnionych w krajowych kopalniach. Opisano kilka wybranych propozycji innowacji technologicznych w procesach urabiania, transportu na ląd i przeróbki urobku w ośrodku wodnym oraz opracowano innowacyjną metodę rozliczenia zasobów wyeksploatowanych z zawodnionych wyrobisk. Osiągnięte wyniki i proponowane rozwiązania spełniają warunki definicji wysokiego potencjału innowacyjnego, w zakresie wdrożeń nowych urządzeń i rozwiązań technologicznych oraz podniesienia jakości produktów.
The article discusses the results of research conducted under the terms of a reduction in workload and costs, and reduction of waste generated during the exploitation of clastic materials from watered fields in domestic mines. Several selected proposals of technological innovation in processes of mining, transport to land and processing of excavated material in an aqueous medium has been shown in the article. An innovative method for calculation of exploited resources from watered pits has been developed. The achieved results and proposed solutions meet the definition of high innovation potential, in terms of the implementation of new equipment and technology and product quality improvement.