ZŁOŻA ANTROPOGENICZNE W UNORMOWANIACH PRAWNYCH I W PRAKTYCE
THE ANTHROPOGENIC DEPOSITS IN THE PROVISIONS OF LAW AND IN THE PRACTICE
Ryszard Sałaciński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Idea tworzenia antropogenicznych złóż wtórnych kopalin użytecznych wyniknęła z dążenia do ochrony zasobów kopalin towarzyszącychi odpadowych w eksploatowanych złożach surowców mineralnych. Problem ten jest szczególnie widoczny w przy- padku kopalń odkrywkowych, w których koniecznejest przemieszczanie dużejilości materiału mineralnego z nadkładu i przewarstwień w celu udostępnienia i eksploatacji kopaliny głównej. Podstawowym warunkiem efektywności tych działań jest selektywne wybieranie i składowanie odmiennych litologicznie i jakościowo surowców. Obowiązujący obecnie stan prawny dotyczący gospodarki kopalinami nie określa jednak żadnych mechanizmów merytorycznych i finansowych normujących procedury dokumentowania takich złóż oraz realizację badań technologicznych i wdrożeniowych dla opracowania nowych zastosowań gospodarczych nagromadzonych na składowiskach surowców.
The idea of creating the secondary anthropogenic deposits of the minerals useful has emerged from the desire to protect the resources of minerals supporting and waste in operated seams of mineral resources. This problem is particularly visible in the case of mines, in which it is the movement of large quantities of mineral materials from overburden and inter-layered due to making a main deposit accessible for exploitation. Selective excavation and storage of lithologically and qualitatively different raw materials are the first conditions of successful mining operations. A legal status for the economy of the mineral deposits does not specify, however, substantive and financial mechanisms governing the procedures for the documentation of such deposits and the implementation of the technological research and implementation for the new business applications of raw materials that has accumulated at landfills.
PROBLEM WALORYZACJI ZŁÓŻ KOPALIN SKALNYCH Z PUNKTU WIDZENIA OGRANICZEŃ ŚRODOWISKOWYCHDLA ICH EKSPLOATACJI
THE PROBLEM OF MINERAL DEPOSITS VALORIZATON FROM THE VIEWPOINT OF ENVIRONMENTAL RESTRICTIONS ON THEIR EXPLOITATION
Elżbieta Pietrzyk-Sokulska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W artykule zaproponowano kryteria, pozwalające wskazaćskalę ograniczeń potencjalnej eksploatacji złóż kopalin, ze względu na ochronę środowiska. Opracowania kryteriów podjęto się w związku z realizacją dużego projektu pt. „Strategie i sce- nariusze technologiczne zagospodarowania złóż surowców skalnych” i jednego z zadań nt. „Ochrony złóż surowców skalnych – kryteria, racjonalne ich zagospodarowanie, zasady i możliwości realizacji”. Podstawą proponowanej klasyfikacji są kryteria prawne(główne) uwzględniające przede wszystkimrangę obszarów prawnie chronionych, które wskazująskalę ograniczeń. Ich uzupełnieniem są kryteria nawiązujące do ochrony gleb ze względu na ich rolniczą przydatność, zbiorników wód podziemnych najwyższej (ONO) oraz wysokiej ochrony (OWO). Jako kryteria pomocnicze przyjęto także lokalizację złóż w stosunku do kryteriów głównych oraz wielkość udokumentowanych zasobów i czas trwania eksploatacji. Kryteria te są ważne ze względu na wstępną ocenę skali presji potencjalnej eksploatacji analizowanych złóż kopalin. Starano się, aby proponowane kryteria, pozwalające na waloryzację złóż kopalin z uwzględnieniem ograniczeń środowiskowych były proste i w miarę jednoznaczne. Tylko takie mogą być narzędziem pomocniczym wykorzystywanym przez określone jednostki odpowiedzialne przy podejmowaniu decyzji koncesyjnych. Uwzględnienie proponowanych kryteriów może stanowić wskazówkę dla potencjalnych gestorów złóż o skali trudności przy podjęciu ich eksploatacji.
In the article author proposed criteria which enable the indication of the scale of restrictions on mineral resources potential excavation in view of environmental protection. These criteria were developed as part of big project “Strategies and technological scenarios for management of rock resources deposits” and as one of the tasks on the subject “Protection of rock resources deposits – criteria, their rational management, rules and possibilities of realization”. The basis of the proposed classification are legal criteria (main), including primarily the importance of the legally protected areas, which indicate the scope of restrictions. These are supplemented by criteria referring to the soil protection based on its agricultural utility and to the underground water reservoirs of the highest (ONO) and high protection level (OWO).Auxiliary criteria i.e. localization of deposits in relation to the main criteria, the size of documented resources and duration of the excavation were also adopted. These criteria are important for the initial evaluation of the scope of pressure from the potential excavation of the analyzed mineral deposits. Attempts were made so that the proposed criteria, which enable the valorization of mineral deposits including the environmental restrictions, would be as plain and unambiguous as possible. Only such can act as auxiliary instruments, used by specific organs responsible for concessive decision making. Taking the proposed criteria into consideration may be a guideline for potential investors about the range of difficulties connected with deposit excavation.
WYCENA WARTOŚCI KONCESJI NA POSZUKIWANIE I ROZPOZNANIE ZŁÓŻ KOPALIN Z WYKORZYSTANIEM METOD PODEJŚCIA KOSZTOWEGO
VALUATION OF LICENSE FOR EXPLORATION AND DOCUMENTATION OF HYPOTHETICAL MINERAL DEPOSITS USING METHODS BASED ON THE COST APPROACH
Ryszard Uberman – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Robert Uberman – Krakowska Akademia im. A. F. Modrzewskiego, Kraków
Treścią publikacji jest problematyka wyceny aktywów geologicznych. Szczególną uwagę zwrócono na fazy poszukiwań oraz rozpoznania i dokumentowania złóż kopalin. Omówiono zalecane w zagranicznych i krajowych kodeksach wycen podejścia i metody wyceny aktywów.Ocenie poddano metody podejścia kosztowego charakteryzując ich zalety i wady. Określono, zgodnie z polskim Kodeksem POLVAL, okoliczności i warunki stosowania podejścia kosztowego dla wyceny aktywów geologicznych,w tym wyceny wartości koncesji na poszukiwanie i rozpoznanie złóż kopalin.
The presented article discusses selected problems of mineral assets’ valuation. Authors focus on the ones related to exploration for and documentation of hypothetical deposits. Cost approach to valuation was placed in the centre of analysis. Following recommendations of POLVAL (Polish Code for Mineral Assests Valuation) premises and conditions for use of cost approach to value mineral assets related to exploration for and documentation of hypothetical deposits are identified and set.
GÓRNICTWO ODKRYWKOWE NA POMORZU ZACHODNIM. WYDOBYCIE I SPOSÓB ZAGOSPODAROWANIA TERENÓW POGÓRNICZYCH
OPENCAST MINING IN WESTERN POMERANIA. EXPLOITATION AND A MANNER OF RECLAIM OF MINING AREAS
Andrzej Piotrowski, Justyna Relisko-Rybak – Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy,Zakład Regionalny Geologii Pomorza, Szczecin
Witold Pulkowski – Urząd Marszałkowski Woj. Zachodniopomorskiego, Geolog Wojewódzki, Koszalin
W artykule omówiono wielkość wydobycia surowców mineralnych na Pomorzu Zachodnim oraz wybrane problemy górnictwa odkrywkowego, kierunkii sposoby zagospodarowania terenów pogórniczych.W krajobrazie Polski północno-zachodniej istnieje ok. 25 terenów pogórniczych. Ocena rekultywacji wyrobisk wskazuje na dobre i złe praktyki. W ostatnich kilkunastu latach powstało wielkie zapotrzebowanie społeczne na nowe dziedziny usług turystycznych i rekreacji, co jest szczególnie widoczne w są- siedztwie wielkich miast. Stwarza to wielki popyt na nowe obszary o urozmaiconej topografii dla turystyki motorowej, motocrossowej, rajdów samochodów terenowych i paramilitarnych oraz dla „paint ball’u”.
Uprawa wierzby energetycznej, to nowy kierunek zagospodarowania podmokłych terenów pogórniczych. Interesującym i ważnym kierunkiem rekultywacji wyrobiskjesttworzenie geostanowisk o wybitnych walorach naukowych,edukacyjnych i estetycznych. Proponuje się aktualnietworzenielapidariów gromadzących nietylko naturalne głazy narzutowe, ale również kamienne obiekty architektoniczne, rzeźby, nagrobki, detale architektoniczne.
Działalność górnicza wprowadza zmianę w środowisku naturalnym, ale nie powinna kojarzyć się z pogarszaniem jego stanu lecz z urozmaiceniem krajobrazu i zróżnicowania sieci wód powierzchniowych. Obszary pogórnicze stają się cennym terenem inwestycyjnym w zakresie nowych form turystyki i wypoczynku, a także dla handlu i działalności gospodarczej.
Analiza zagospodarowania terenów pogórniczych w ostatnich latach na terenie Pomorza Zachodniego wskazuje na polepszenie sytuacji w tym zakresie i wydaje się, że można patrzeć na ten problem z optymizmem.
In this article mineral resources in Western Pomerania, some opencast mining problems, a modus operandi of reclaim of mining areas have been discussed. There are about 250 mining areas in NW Poland. Thy analysis of recultivation of opencastmininghas pointed out both good and bad practice. In the last 20 years there have been huge demand for new domains in tourist services and entertainment, which requires to adopt new terrains especially in the vicinity of large cities. For example, there is huge demand for area of varied topography for motor tourism, routes for motorbikes, car races, army vehicles routes, fields for “paint ball”.
Growing energetic willow is a new trend in wet mining areas reclaim. Creating geosite’s is an interesting and valid way of re- claim. It has both educational, scientific as well as esthetic qualities. On the other hand, there is a trend to create lapidaria that gather not only natural glacial boulders but stone architect objects, sculpture, tombs, architect details as well.
To sum up, mining activities cause changesin natural environmental, but it should not be associated with worsening its con- ditions; on the contrary, it should be seen as landscape and surface water variation. Mining areas are becoming valuable investment area in the new forms of the tourism and entertainment as well as trade and industrial activity.
The analysis of mining areas reclaiminWesternPomeraniainrecentyearsonecannoticeimprovementitthatmatterandit seems that we can be optimistic about that problem.
DOKŁADNOŚĆ SZACOWANIA ZASOBÓW PACYFICZNYCH KONKRECJI POLIMETALICZNYCH W OBSZARZE IOM
ACCURACY OF ESTIMATION OF POLYMETALLIC NODULES RESOURCES IN THE PACIFIC IN THE IOM AREA
Ryszard Kotliński – Uniwersytet Szczeciński
JacekMucha, Monika Wasilewska-Błaszczyk – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, AGH Kraków
Porównano wyniki dwóch etapów opróbowania fragmentu złoża konkrecji polimetalicznych na Pacyfiku w obszarze działalności gospodarczej Interoceanmetalu (IOM). Na ich podstawie stwierdzono satysfakcjonującą zgodność oszacowań zasobów konkrecji oraz opisów cech zmienności parametrów złożowych, a w szczególności geostatystycznych modeli struktury zróżnicowania konkrecjonośności, regresyjnych modeli liniowej zależności zasobności konkrecji i zasobności czterech najcenniejszych metali (Mn, Ni, Cu i Co). Stosując geostatystyczną procedurę krigingu zwyczajnego wyznaczono wielkości teoretycznych standardowych błędów oszacowań zasobów konkrecji i metali w wydzielonych kilkudziesięciu polach rudnych. Mediany tych błędów z przedziału 25 – 30% świadczą generalnie o małej dokładności oszacowań zasobów na obecnym etapie rozpoznania złoża w pojedynczych polach rudnych. Zadowalającej dokładności oszacowań zasobów konkrecji i metali, z błędem rzędu 5%, można oczekiwać dopiero w skali całego rozpatrywanego fragmentu złoża.
The results of two phases of sampling in a part of polymetallic nodules deposits in the Pacific have been compared. The assessments of nodules resources for data of both sampling are very close. The second sampling fully confirmed the main features of nodules accumulation variability in the whole deposit and especially: a predominant contribution of the random component to the total variability, small range of autocorrelation (10 km) , week anisotropy of variability in the great scale of ob- servation (over 50 km), extremely irregular and complex shape of the deposits. The estimation accuracy of the nodule resources evaluated geostatistically with the method of ordinary kriging and expressed as the kriging standard error is low (with median 27%) for individual ore field and satisfying for whole studied part of the deposit (5%).
STUDIUM PORÓWNAWCZE METOD MODELOWANIA GEOSTATYSTYCZNEGO NA PRZYKŁADZIE JEDNEGO ZE ZŁÓŻ WĘGLA BRUNATNEGO
COMPARISON OF GEOSTATISTICAL MODELING METHODS ON THE LIGNITE DEPOSIT CASE STUDY
Wojciech Naworyta – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, AGH, Kraków
Jörg Benndorf – MIBRAG mbH, Niemcy
Właściwe rozpoznanie geometrii i parametrów jakościowych złoża jest podstawą jego optymalnego zagospodarowania. Do modelowania złóż można stosować różne metody. Wśród nich na uwagę zasługują metody oparte na założeniach geostatystycznych – kriging i symulacja warunkowa. Wybór jednej z nich zależy od celu modelowania. W pracy, w oparciu o dane z jednego ze złóż węgla brunatnego, przedstawiono efekty modelowania wykonanego różnymi metodami. Modele wykonane na bazie danych z do- kumentacji geologicznej porównano z modelem referencyjnym opartym na danych z rozpoznania eksploatacyjnego. Modele poddano analizie wykorzystując kryteria dokładności predykcji, możliwości przewidywania prawdopodobieństwa przekroczenia wartości progowych oraz pod kątem dokładności odwzorowania charakteru zmienności analizowanego parametru. Na podstawie przedstawionych analiz sformułowano wnioski na temat zalet i wad metod modelowania oraz ich przydatności do rozwiązywania konkretnych zadań w zakresie projektowania górniczego zagospodarowania złóż.
Appropriate recognition of a deposit geometry and quality parameters of commodity to be mined is a prerequisite for optimal extraction of the deposit. Deposit models are generated using different approaches in geostatistics, depending on the problem to be solved. In this case study on a lignite deposit different geostatistical approaches were investigated and compared to in-situ data gained from survey activities during the operation process. The developed models were evaluated using the criteria of un- certain-ty in local prediction, probability of exceeding thresholds and capturing in situ – variability. Conclusions have been drawn on the advantages and drawbacks of the applied methods and their usefulness for mining purposes.
KONIECZNOŚĆ OCHRONY ZŁÓŻ UNIKALNYCH WAPIENI DEKORACYJNYCH W POLSCE
THE NEED FOR PROTECTION OF UNIQUE DECORATIVE LIMESTONE DEPOSITS IN POLAND
Jan Bromowicz, Beata Figarska-Warchoł – Katedra Geologii Złożowej i Górniczej, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH, Kraków
W Polsce zaniechano wykorzystania złóż silnie zlityfikowanych skał węglanowych dla produkcji materiałów dekoracyjnych na rzecz eksploatacji nastawionej na pozyskiwanie kruszyw. Wiąże się to często ze stosowaniem materiałów wybuchowych, co z na- tury rzeczy ma powodować powstanie spękań, które uniemożliwiają pozyskiwanie w przyszłości dużych, prostopadłościennych brył zwanych blokami. Sytuacja taka dotyczy złóż wapieni, które z racji szczególnych walorów dekoracyjnych lub wyjątkowo korzystnych warunków pozyskiwania bloków czy też bardzo ograniczonego obszaru występowania ich szczególnie atrakcyjnych odmian powinny być zachowane wyłącznie dla pozyskiwania materiału blocznego. Wśród nich są: położone w Górach Świętokrzyskich złoże wapieni dewońskich Bolechowice, permskich zlepieńców zygmuntowskich i jurajskich wapieni Wola Morawicka, a w obrębie Wyżyny Śląsko-Krakowskiej złoże dewońskich wapieni z Dębnika oraz jurajskich wapieni Zalesiaki i Raciszyn. Istnieje pilna potrzeba zapewnienia prawnej ochrony złóż kopalin o unikalnym wykształceniu.
In Poland, deposits of strongly lithificated carbonate rocks traditionally regarded as decorative material are currently exploited as a source of raw material for aggregate production. This of teninvolves the use of explosives, whichprovokes the for- mation of cracks. Their presence makes it impossible to obtain large, cuboidal blocks in the future. This situation applies to limestone deposits, which have special decorative features, exceptionally favourable conditions for obtaining blocks or a very limited area of occurrence. Among them there are deposits situated in the Holy Cross Mountains and in the Kraków-Częstochowa Upland such as deposits of Devonian limestones – Bolechowice and Dębnik, Permian conglomerates – Zygmuntówka and Jurassic limestones – Wola Morawicka, Zalesiaki and Raciszyn.There is an urgen tneed to ensure legal protection of mineral resour- ces of dimension stones with a unique qualities.
BAZA DANYCH O POLSKICH ZŁOŻACH SUROWCÓW MINERALNYCH I KONCENTRACJACH ANTROPOGENICZNYCH EUROPEJSKIEGO PROJEKTU PROMINE
THE DATABASE OF POLISH MINERAL DEPOSITS AND ANTHROPOGENIC CONCENTRATION IN THE EUROPEAN PROMINE PROJECT
Jacek Pyra, Michał Strzelecki – KGHM Cuprum Sp. z o.o. CBR, Wrocław
KGHM Cuprum Sp. z o.o. CBR uczestniczy w realizacji europejskiego projektu PROMINE. W jego ramach realizowanych jest siedem pakietów tematycznych. Pakiet WP1 dotyczy złóż surowców mineralnych i koncentracji antropogenicznych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem złóż rud metali. Przewiduje się stworzenie ogólnoeuropejskiego systemu baz danych geologicznych dotyczących informacji o zasobach mineralnych, obejmując ocenę wartości istniejących i potencjalnych zasobów. Dodatkowo, baza obejmuje koncentracje antropogeniczne, mogące stanowić w przyszłości bazę surowcową.
European project PROMINE – nanoparticle structure products from new mineral deposits in Europe is maintained by 27 institutional and industrial European partners, Poland included. Project consists of 7 thematic packages from different science arts.
In scope of Work Package 1 there are plans to create wide-European database system for geological purposes gathering information about mineral deposits with evaluation of current and potential deposits. Additionally database embodies anthropogenic concentrations which may create material’s base in a future. Using database tools allows for gathering information about mineral occurrences, both metallic and non-metallic in whole area of European Union. Designated project participants realize this task for their respective countries.
KGHM Cuprum ltd. contribution to Work Package 1 deals with mineral deposits and anthropogenicconcentrations in Poland, with a special focus on metallic ore deposits. Any data is added and updated into relational database based on modern system developed by BRGM (French Geological Survey), which also leads WP1. System benefits are intuitive and clear database interface allows entering, modifying and updating data. Database contents is fully integrated with European deposits and anthropogenic concentrations database system.
GEOLOGICZNE UWARUNKOWANIA EKSPLOATACJI ZŁOŻA RUD NIKLU „SZKLARY I”
GEOLOGICAL CONDITIONS OF MINING EXTRACTION OF „SZKLARY I” NICKEL ORE DEPOSIT
Agata Zielińska,Malwina Kobylańska – KGHM CUPRUM Sp. z o.o. Centrum Badawczo-Rozwojowe, Wrocław
W związku z nowymi możliwościami technologicznymi wzbogacania rudy niklu metodami hydrometalurgicznymi pojawiły się plany wznowienia eksploatacji złóż tej rudy w masywie serpentynitowym Szklar, na Dolnym Śląsku. Wraz z nimi powróciły zagadnienia uwarunkowań geologicznych wydobycia. Wroku 2006spółka KGHM Polska Miedź S.A. uzyskała koncesję na rozpoz- nanie złoża „Szklary I”, wydzielonego w obrębie złoża „Szklary” – Obszar Szklana Góra. Rozpoznanie to zostanie zakończone wy- konaniem dokumentacji geologicznej złoża w kategorii C1. Ze względu na możliwość przerobu rudy o zawartości 0,3% niklu dla złoża „Szklary I” ustalono indywidualne kryteria bilansowości. Najważniejszymi czynnikami geologicznymi mającymi wpływ na warunki eksploatacji są: głębokość występowania złoża wraz z budową nadkładu i stosunkiem grubości nadkładu do miąższości złoża, wa- runki hydrogeologiczne oraz warunki geologiczno-inżynierskie [10]. Warunki te zostały w opracowaniu wstępnie scharakteryzowane.
In accordance to new technological possibilities of nickel ore enrichment with hydrometallurgical methods, there are plans to restart exploitation of that ore in serpentinite massif of Szklary, Lower Silesia. Issues of geological conditions of mining extraction came back with these plans. In 2006 KGHM Polska Miedź S.A. obtained exploration concession for “Szklary I” deposit, which is con- tainedintheareaof“Szklary”–Obszar Szklana Góra deposit. Exploration results will be presentedingeologicaldocumen- tationof the “Szklary I” deposit. Due to ability of processing ore with 0,3 % nickel grade for the “Szklary I” deposit individual balance criteria were settled.
The most important geological conditions of mining extraction are: the depth of the deposit with the structure of the overburden andrelation betweenthickness ofthe overburden and ofthe ore body, hydrogeological and geological-engineering conditions. These were shortly characterized in the article
GEOLOGICZNO-MIERNICZE OPROGRAMOWANIE DO ODBIORU ROBÓT GÓRNICZYCH ZŁÓŻ RUD MIEDZI W O/ZG POLKOWICE-SIEROSZOWICE, OD POMYSŁU DO REALIZACJI
DEVELOPMENT OF THE COMPUTER MANAGEMENT SYSTEM OF MINING PRODUCTION SETTLEMENTS IN POLKOWICE-SIEROSZOWICE MINE FROM THE IDEA TO THE REALIZATION
Roman Jedlecki, Jerzy Kubiak, Grzegorz Pasternak, Lesław Sikora – O/ZG „Polkowice-Sieroszowice” KGHM Polska Miedź S.A
W kopalni „Polkowice-Sieroszowice” prowadzi się comiesięczną ewidencję wykonanych robót górniczych. Dotychczas najsłabszą stroną przeprowadzania tych obliczeń był brak odpowiednich narzędzi dla służby geologicznej. Dzięki „Oprogramowaniu Odbiorowemu” można szybciej i precyzyjniej przeprowadzić wielowariantową analizę parametrów geologicznych, dzięki której, można dokładniej obliczyć te parametry, trwale zapisując je w cyfrowej bazie danych „Oracle”. Poprzez zapytania do bazy (SQL) można w każdej chwili uzyskać informacje, zarówno liczbowe jak i graficzne, dotyczące przeprowadzonych obliczeń. Oprogramowanie budowano wykorzystując doświadczenie geologów górniczych z kopalni we współpracy zinformatykami z firmy SHH z Wrocławia.
In Polkowice-Sieroszowice mine the summary report of the mining activities is done monthly. So far, the weakest point of calculationsthat have been done waslack of proper tools for the geological department. Thanksto “reception application” carrying out the calculations mentioned above can be done faster and more efficiently. The calculations can also be permanently recorded in the “Oracle” data base. Through the question to the data base (SQL) the information either in form of numbers or graphic can be received regarding the calculations carried out.The application was built with the use of experience of geologists working for our mine, in cooperation with computer scientists working for SHH company situated in Wrocław.
STRUKTURY KOLISTE SUDETÓW I BLOKU PRZEDSUDECKIEGO JAKO PERSPEKTY- WICZNE REJONY WYSTĘPOWANIA MINERALIZACJI RUDNEJ, NA PRZYKŁADZIE STRUKTURY DAMIANW REJONIE GNIECHOWIC, SW OD WROCŁAWIA
THE CIRCULAR STRUCTURES IN THE SUDETES MOUNTAINS AND FORESUDETIC BLOCK AS A POTENTIAL ZONES OF ORE MINERALISATION. THE “DAMIAN” CIRCULAR STRUCTURE NEAR GNIECHOWICE, SW OF WROCŁAW CASE HISTORY
Leszek Kwaśny, Wojciech Korzekwa – KGHM CUPRUM Sp. z o.o. Centrum Badawczo-Rozwojowe, Wrocław
Bogusław Przybylski – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Dolnośląski, Wrocław
Celem przeprowadzonych prac było przetestowanie zarówno metod badawczych służących rozpoznaniu struktur kolistych na bloku przedsudeckim jak i różnego rodzaju badań, pozwalających z większym prawdopodobieństwem ocenić zasadność poszukiwań stref występowania złóż rud metali w takich rejonach. Wstępny etap prac objął wytypowany obszar w rejonie stosunkowo niewielkiej, ale bardzo wyraźnej anomalii, nazwanej strukturą kolistą Damian. Anomalia magnetyczna o średnicy około 3 km, występująca 10 km na południowy-zachód od Wrocławia odkryta została już ponad 20 lat temu w wyniku analizy materiałów archiwalnych i zdjęć satelitarnych. Przeprowadzone uszczegółowione badania wykazały, że skały podatne magnetycznie zalegają na analizowanym obszarze stosunkowo płytko, zwłaszcza w zachodniej części struktury. Stwierdzono zbieżność ukształtowania stropu podłoża podkenozoicznego, rozpoznanego w oparciu o badania elektrooporowe, z zarysem struktury rozpoznanej badaniami magnetycznymi. Wyraźne obniżenie w części centralnej koresponduje z występowaniem skał niepodatnych magnetycznie. Przeprowadzone powierzchniowe analizy geochemiczne pozwoliły stwierdzić, że w rejonie analizowanej struktury występują anomalie kompleksowe zawartości Zn, Pb, Cu, Ag, Co i As, przy wysokiej korelacji zawartości tych pierwiastków. W nawiązaniu do usytuowania kolistej struktury w stosunku do regionalnych jednostek krystalicznego podłoża wschodniej części bloku przedsudeckiego, założono, że anomalia ta może być wywołana występowaniem nierozpoznanego dotąd wierceniami, stosunkowo niewielkiego ciała intruzywnego, występującego na głębokościach rzędu 50-100 m. Z przeprowadzonego dotychczas rozpoznania najbardziej prawdopodobne wydaje się powiązanie struktury „Damian” z lokalną intruzją kwaśnej magmy, występującą w strefie węzła tektonicznego. Wykonana analiza nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy w rejonie analizowanej struktury występuje strefa mineralizacji rudnej, szereg przesłanek wynikających z przeprowadzonych badań geofizycznych i geochemicznych wskazuje jednak na zasadność wykonania na tym obszarze wierceń badawczych
The main purpose of study was to test research methods suitable for recognition of ring structures in Foresudetic Block and methods which could confirm the legitimacy to ore deposits prospecting in areas covered by Cenozoic deposits. The area with relatively small but very distinct circular magnetic anomaly, named the “Damian” structure, has been chosen for the preliminary stage of the researches. The magnetic anomaly with diameter circa 3 km which occurs about 10 km SW from Wrocław has been discovered above 20 years ago as the result of the analysis of archival materials and satellite images. More detailed magnetic measurements have showed that magnetically susceptible rocks occur in the analysed area at relatively shallowly depth, especially in the west part of the ring structure. It has been stated that the shape of the sub-Cenozoic surface recognized by electroresistivity measurements refers to the outline of the magnetic anomaly structure. The distinct depression in the central part of the structure corresponds to the zone of magnetically unsusceptible rocks. Soil geochemical sampling reveals the complex anomaly contents of Zn, Pb, Cu, Ag, Co and As locally found with relatively high correlation between some of these elements. The re- lation of the analysed structure to the regional tectonic and structural units shows that the circular anomaly is caused probably by intrusive body, comparatively small at a depth about 50-100 m, so far unrecognized by drillings The local intrusion of an acid mag- ma in the area of tectonic junction seems to be the most probable explanation for the “Damian” ring structure. Studies in the area of the circular structure have not showed as yet the direct evidences for the occurrence of ore deposits but the correlation of many signs legitimates the further researches with reconnaissance drillings in this region.
STRUKTURA „DAMIAN” – UKRYTE ZŁOŻE RUD PORFIROWYCH?
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W 1989 r. Z.Augustyn (1989)zwrócił uwagę na intrygującą kolistą anomalie magnetyczną na południowy zachód od Wrocławia nazwaną przez niego „Damian”. Zainteresowanie budził szereg jej cech upodabniających ją do badanej na Saharze Algierskiej w której centrum znajdowała się intruzja diorytowo-monzonitowa ze sztokwerkową mineralizacją kwarcowo-molibdenitową, z towarzyszącym chalkopirytem i śladami złota (Augustyn, Nieć 1990).
WYKORZYSTANIE SPEKTROSKOPII ODBICIOWEJ W ROZPOZNAWANIU ZŁÓŻ KOPALIN METALICZNYCH
REFLECTANCE SPECTROSCOPY IN ORE DEPOSITS EXPLORATION
Bartłomiej Bil, Mateusz Niedbał – KGHM Cuprum Sp. z o.o. Centrum Badawczo-Rozwojowe, Wrocław
Postęp techniczny i zapotrzebowanie na surowce metaliczne, przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów badań, wymagają opracowywania nowych metod badawczych. Efektem innowacyjnego zastosowania istniejących metod, połączonych z ich optymalizacją jest powstanie technologii HyLogger z pakietem wspomagającym, w CSIRO w Australii (Commonwealth Scientific and Research Organization) pod kierownictwem dr John’a Huntington’a. Urządzenie opiera się na metodzie spektroskopii odbiciowej i jest w stanie analizować tysiące odebranych widm w różnych zakresach podczerwieni. Widma są analizowane przez program i nadają się do wykorzystania przy tworzeniu wizualizacji badanego obszaru. HyLogger nie rozpoznaje samych metali a tylko minerały pospolicie występujące w ich otoczeniu jak krzemiany i wodorotlenki. Pierwsze próby nad metodą podjęto podczas profilowań rdzeni wiertniczych z obszaru pasa zieleńcowego, w sąsiedztwie intruzji porfirowej. Mineralizacja złotonośna jest związana genetycznie z roztworami hydrotermalnymi i intruzjami. Towarzyszą jej zmiany okołorudne, które są widoczne na wykresach konstruowanych po skanowaniu rdzenia przez HyLogger. Stwierdzono powiązanie zmian chemizmu amfiboli i chlorytów z obec- nością minerałów kruszcowych.
Technical development and metal demand is in opposite to decreasing finances for geological research force geologists to create cheap and fast tools invaluable during mineral exploration. HyLogger is the result of such a research which aim was to optimize currently existing technologies. HyLogger technology is the invention made by Dr. John Huntington’s scientific team from The Australian Commonwealth Scientific and Research Organization (CSIRO). Basically device uses reflectance spectroscopy to determine mineralogy in samples. Spectra are analyzed by software and ready to be used to create visualization of the deposit. All results are described by their typical wavelength and then crosslinked with the FeO/FeO+MgO ratios. Chlorites and amphiboles havethe highest potentialinindicating new ore deposits. Fe, Mg and Alinrelationto distancefrom gold occurrences show weak correlation. Magnesium content in chlorite composition is growing nearly to gold occurances. Ore mineralization is genetically connected with hydrothermal fluids and porphyry intrusions which caused mineral alteration easilyrecognizable by HyLogger.
EKOSYSTEMY ZWAŁOWISK I WYROBISK PO EKSPLOATACJI ZŁÓŻ KRUSZYWA NATURALNEGO, TORFU I KREDY JEZIORNEJ ORAZ ICH ZNACZENIE DLA REKULTYWACJI
WASTE BANK AND POST-MINING EXCAVATION ECOSYSTEMS OF NATURAL AGGREGATE DEPOSITS, PEAT, LAKE MARL AND ITS SIGNIFICANCE FOR RECLAMATION
Leszek Jurys – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Geologii Morza, Gdańsk
Od wielu lat górnictwo odkrywkowe ma opinię dziedziny szkodzącej przyrodzie w sposób skrajny. Na szczęście opinię tę poprawiasama przyroda ożywiona, która wyrobisk nie omija,tworząc w wieluz nich wartościowe ekosystemy. Zjawisko to opisano na przykładzie terenów poeksploatacyjnych złóż kruszywa naturalnego, kredy jeziornej i torfu. Na terenach tych ekosystemy powstają zawsze, często już na początku eksploatacji, a ich rozwój jest funkcją cech miejsca i czasu. Miejscami powstają obszary o wy- jątkowych walorach estetycznych i edukacyjnych. Ich istnienie (realne i potencjalne) winno być brane pod uwagę w planowaniu i wykonaniu prac rekultywacyjnych. W wielu przypadkach warto rozważyć możliwość zrezygnowania z aktywnej rekultywacji, a nawet objęcia zrenaturyzowanych wyrobisk ochroną. Powstanie wartościowych ekosystemów, wraz z innymi walorami wyrobisk, takimi jak urozmaicenie krajobrazu, możliwość poznania budowy geologicznej (geostanowiska, pomniki przyrody nieożywionej) mogą podnieść atrakcyjność turystyczną i rekreacyjną terenów. Wiedzę tę należy uwzględniać podczas podejmowania administracyjnych decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych planowanej eksploatacji kopalin, w tym w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko.
For many years, open cast mining has maintained an extremely bad reputation.It is widely believed that this domain harmsthe nature significantly. Fortunately, the nature itself proves the above judgment to be untrue. In many cases, it develops valuable ecosystems in the post-mining excavations. An example of this phenomenon are the post-mining excavation sites of aggregate deposits, peat and lake-born chalk. In those areas, the ecosystems arise rapidly, from the early beginningof the exploitation. Their development can be described as a function of site characteristics and time. Locally, unique zones emerge, which are appreciated for their educational and aesthetic considerations. Their existence (real and potential), should be taken into account, while planning the reclamation and during the fieldwork. In many cases cancellation of active reclamation, or even extra site protection, should be considered. Origin of valuable ecosystems, together with other post-mining advantages, such as landscape diversification, direct geological structure recognition (geo-sites, natural monuments) can boost the tourist attractiveness of the region. This knowledge should be considered while making an official decision on environmental conditioning of the scheduled mineral exploitation including environmental impact assessment procedure.
DOKUMENTOWANIE, OCHRONA ZŁÓŻ KOPALIN I PROBLEMY OCHRONY ŚRODOWISKA
DOCUMENTING, PROTECTION OF MINERAL RESOURCES AND ENVIRONMENTAL ISSUES
Anna Walczak-Sy – Geologia i Środowisko „GEOŚ”, Stargard Szczeciński
Wieloletnia praktyka autora, w zakresie dokumentowania i eksploatacji złóż kruszyw naturalnych, pozwala na przedstawienie kilku obserwacji związanych z funkcjonowaniem przepisów prawa geologicznego i górniczego, przepisów o ochronie przyrody i środowiska oraz innych aktów prawnych. Wynika z nich, że przy dokumentowaniu złóż i wydawaniu koncesji podstawowe znaczenie ma prawo do gruntu. Obecnie obserwuje się nadrzędność przepisów chroniących przyrodę ożywioną (gatunki i siedliska) nad innymi prawami.Przykłady pokazują, że możliwa jest koegzystencja zakładów górniczych np. Bielinek i Storkowo, należących do Szczecińskich Kopalń Surowców Mineralnych Spółka Akcyjna z terenami i obiektami objętymi prawną ochrona przyrodniczą. Brak jest skutecznych przepisów służących ochronie złóż. Prawo miejscowe (plany zagospodarowania przestrzennego gmin, studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gmin, plany ochrony dla terenów chronionych na podstawie ustawy o ochronie przyrody) mogłyby zawierać zapisy o ochronie złóżi warunkachich eksploatacji. Braktakich zapisów w konsekwencji prowadzi do utrudnienia w dokumentowaniu nowych złóż, w ochronie złóż, w budowie zakładów górniczych, co jest w sprzeczności z ideą zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnych.
Many years of experience ofthe authorin documenting and extraction of natural aggregate deposits allowto present some remarks relating to the applicationof geological and mining law, the provisions on the preservation of the nature and the en- vironment and other legal acts. It follows that in the process of documenting and the issuance of license for exploitation of mineral deposits, the ownership of land has a fundamental meaning. Currently one can observe the primacy of environmental protection issues (species and habitat) over other laws. The Bielinek and Storkowo mining sites belonging to the Szczecin Joint Stock Com- pany of Mineral Resources Mining are some of examples giving evidence that the coexistence of mines with the areas and facilities covered by the legal protection of nature is possible. In fact, there are no effective provisions (legal acts) for the purpose of protection of mineral deposits. The local authority law (such as municipal zoning plans, studies of conditions and guidance ofspatial development of municipalities,thesafeguard plansforthe protectedsites under the Nature Preservation Act) could contain provisions for effective protection ofmineral deposits and set appropriate conditions of their exploitation. The absence of such records consequently leads to difficulties in documenting new mineral deposits fields, protecting existing deposits and constructing new mines, which is in contradiction with the idea ofsustainable development of the local communities.
ZŁOŻA SOLI KAMIENNEJ Z REJONU WYNIESIENIA ŁEBY NA SEKCJACH PSEUDOIMPEDANCJI AKUSTYCZNEJ W KONTEKŚCIE BUDOWY PODZIEMNYCH MAGAZYNÓW
ROCK SALT DEPOSITS OF THE ŁEBA ELEVATION ON PSEUDOIMPEDANCE ACOUSTIC SECTIONS FOR CONSTRUCTION OF UNDERGROUND STORAGE
Ewa Kawalec-Latała – Zakład Geofizyki,Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Problematyka artykułu ściśle związana jest z budową podziemnych magazynów. Dotyczy wstępnego rozpoznania i kwalifikacji złoża. Podziemne składowanie rozważane jest dla celów magazynowania strategicznych rezerw węglowodorów, sekwestracji dwutlenku węgla CO2 oraz składowania odpadów o wysokim stopniu radioaktywności. Złoża soli kamiennej spełniają odpowiednie warunki dobudowytakich magazynów. W Polsce są to cechsztyńskie złoża soli w rejonie Wyniesienia Łeby i monokliny przedsudeckiej. Warunkiem powodzeniatakiego zagospodarowania złożajest prawidłowe rozpoznanie wszystkich niejednorodności w budowie pokładu soli. Powierzchniowe pomiary sejsmiczne są ekonomicznym źródłem pozyskiwania takich informacji Wykonanie inwersji sekcji sejsmicznych w celu otrzymania sekcji pseudoimpedancji akustycznej prowadzi do uzyskania przybliżonego rozkładu impedancji akustycznej. To pozwala na wydobycie informacji bezpośrednio powiązanych z budową geologiczną. W artykule przedstawiono syntetyczne sekcje pseudoimpedancji akustycznej, generowane dla modelu, wzorowanym na złożu soli kamiennej Mechelinka z rejonu Wyniesienia Łeby. Załączone sekcje ilustrują jak cechy ważne dla lokalizacji podziemnego zbiornika, takie jak niejednorodności lito-facjalne w wykształceniu złoża i jego przestrzennym ułożeniu typowe dla złoża Mechelinka rejonu Wyniesienia Łeby odzwierciedlają się sekcjach pseudoimpedancji akustycznej.
The subject is strongly related to underground storage. The work deals with initial recognition and qualification of salts deposit. Underground reservoirs are veryinteresting asthe objectsfor storage of hydrocarbons and wastes: carbon dioxide CO2 sequestration and highly radioactive waste HLW. In salt deposits there are favorable conditions for construction of such reservoirs. Zechstein rocks salts of Łeba elevation and of the Fore-Sudetic Monocline have been recognized in Poland. A basic requirement is careful investigations of inhomogeneities within the salt deposit. All changes of thickness and lithology should be especially examined and predicted before the underground location is fixed. A seismic survey is the most economical source of detailed subsurface information. Inversion of seismic section extracts additional information from seismic data. Process effectively transforms seismic information into the geological domain. Pseudoimpedance acoustic section gives the possibility to bind very closelythe acoustic impedance with subsurface structure. The paper presents the synthetic seismic section and pseudoimpedance section constructedforthe simplified data from salts deposit Mechelinka of Łeba elevation The synthetics pseudoimpedance acoustics sections presented in this paper show how significant changes of thickness and lithology typical for Zechstein salts deposits can be revealed in seismic synthetic sections.
WYBRANE ASPEKTY GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI W POWIECIE KŁODZKIM
SELECTED ASPECTS OF MINERAL RAW MATERIALS MANAGEMENT IN KŁODZKO COUNTY
Piotr Komandowski – Starostwo Powiatowe, Kłodzko
Grażyna Ślusarczyk, Joanna Specylak-Skrzypecka – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Artykuł dotyczy wybranych złóż reprezentujących grupę surowcową „Kamienie łamane i bloczne” występujących w powiecie kłodzkim i mających zasadnicze znaczenie wśród magmowych skał wylewnych. Omówiono ich lokalizację wraz z charakterystyką budowy geologicznej i wielkości aktualnych udokumentowanych zasobów. Podano przykłady aktualnie eksploatowanych złóż, opisując wielkość wydobycia, zbyt surowca, a także uwarunkowania zewnętrzne i ograniczenia środowiskowe wpływające na ich funkcjonowanie. Jednym z przykładówjest złoże gabra Słupiec – Dębówka, w którym wydobycie prowadzonejest mniej więcej nastałym poziomie,zbytsurowca, przy wykorzystaniutransportu kolejowego, dotyczystałych odbiorcówi brakjakichkolwiek przeszkód zarówno środowiskowych jak i prawnych. Zakład górniczy ma możliwość zwiększenia wydobycia, które prowadzone jest poza granicami terenów o ograniczeniach środowiskowych. Przewidywana w przyszłości budowa obwodnicy Nowej Rudy – Słupca wyeliminuje problem uciążliwości transportu kołowego dla pobliskiej aglomeracji miejskiej. Zastosowane przez kopalnię rozwiązania technologiczne eksploatacji (minimalny ładunek kruszący, zamknięteciągi załadowcze, zraszanieskładowisk, zamknięty obieg wody technologicznej) korzystnie zminimalizowały wpływ wydobycia na aglomerację miejską Nowej Rudy.
In this article selected deposits of dimesion and crushed stones occured in Kłodzko County were described. Localization, geological characteristic andreserves guantity of these deposits were analyzed. Examples of present worked deposits were given as well as amount of output, raw material sales, external conditions and environmental restrictions. Słupiec-Dębówka gabbro deposit is one of this example. Output in this quarry is about constant and sales ofrailways transported raw materials based on regular customers. There are no both of environmental and legal restrictions and mining work has a possibility to increase of output which is making beyond environmentally restricted areas. Road by-pass of Nowa Ruda planned in near future will eliminate a problems with effect of wheel transport on nearby agglomeration. Technical solutions of exploitation (minimal charge of explosive, closed belt conveyor flight, spraying the mine dumps, closed technological water cycle) were minimalized inconvinient impact of gabbro quarrying on Nowa Ruda agglomeration.
POZYSKIWANIE DANYCH WEJŚCIOWYCH DO BUDOWY SYSTEMU GEOINFORMACYJNEGO ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH
ACQUISITION OF INPUT DATA FOR THE DEVELOPMENT OF GEINFORMATION SYSTEM OF ROCK MINERAL DEPOSITS
Katarzyna Pactwa, Justyna Górniak-Zimroz, Jan Blachowski,Leszek Jurdziak, Witold Kawalec – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono trzy źródła pozyskiwania danych do Pilotowego systemu geoinformacyjnego złóż surowców skalnych. Są to: dokumentacje geologiczne wybranych złóż surowców skalnych zlokalizowanych na terenie powiatu kłodzkiego, materiały Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa powiatu kłodzkiego oraz System Informacji Przestrzennej powiatu kłodzkiego. Przeanalizowano przydatność tych danych pod kątem budowy bazy wiedzy Złoża projektowanej w ramach projektu Strategie i sce- nariusze technologiczne zagospodarowania i wykorzystania złóż surowców skalnych.
In the articlethree sources ofinput datafor pilot geoinformation system of rock mineral deposits have been presented. These are: geological documentations of selected rock mineral deposits located within the boundaries of the klodzki poviat (2nd level administrative unit in SW Poland), Department of Nature Protection and Agriculture of the poviat office and geographic information system of the klodzki poviat. Applicability of these data for the development of knowledge base within the Project Strategies and technological scenarios of rock mineral deposits management and use has been analysed.
MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA KOMUNALNYCH OSADÓW ŚCIEKOWYCH DO ODTWARZANIA WARSTWY URODZAJNEJ W PROCESIE REKULTYWACJI
POSSIBILITIES AND CONDITIONS OF THE USE OF SEWAGE SLUDGE FOR RECONSTRUCTION SURFACE SOIL IN THE RECLAMATION OF PROCESS
Urszula Kaźmierczak – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
Andrzej Milian – Ambio Eco, Wrocław
W publikacji omówiono możliwości przyrodniczego wykorzystania komunalnych osadów ściekowych jako kompozytu stanowiącego pełnowartościowy zamiennik gleby. Scharakteryzowano uwarunkowania formalnoprawne gospodarowania osadami ściekowymi w celach rekultywacji gruntów. Na przykładzie kopalni kruszywa naturalnego Mękarzowice przedstawiono odtworzenie warstwy urodzajnej przy użyciu komunalnych osadów ściekowych.
The use of sewage sludge for reconstruction of surface soil is presented in the paper. Legal and formal conditions for the use of the sewage sludge in soil reclamation are described. Reconstruction of surface soil by means of sewage sludge at Mękarzowice Sand Mine (Poland) was shown.
SIEĆ NATURA 2000 A DZIAŁALNOŚĆ GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO NA PRZYKŁADZIE ZŁÓŻ PIASKÓW I ŻWIRÓW OKOLIC DUKLI
THE NATURA 2000 NETWORK AND ITS ACTIVITIES ON THE EXAMPLE OF MINING SAND AND GRAVEL DEPOSITS IN DUKLA AREA
Anna Kowalska, Wiktoria Sobczyk – Katedra Ekologii Terenów Przemysłowych, AGH, Kraków
W artykuleprzywołanoprzepisyprawneregulującetworzenie obszarów Natura 2000.Scharakteryzowanoostoje siedlisko- we i ptasie w gminie Dukla. Opisano złoża kruszyw naturalnych, których eksploatacja pozostaje w symbiozie z fauną i florą sąsiadujących kompleksów przyrodniczych. Na terenie gminy Dukla w dolinie rzeki Jasiołki obszar Natura 2000 jest bezpośrednio narażony na działalność górnictwa odkrywkowego. Mimo to cenne w skali europejskiej gatunki roślin i zwierząt, zasługujące na kompleksową ochronę, znajdujątu świetne warunki bytowania. W gminie Dukla stworzono pięć obszarów siedliskowych. Badania potwierdziły, że niektóre zdegradowane działalnością górniczą tereny nigdy nie były zrekultywowane. Dlatego należy zadać pytanie, jakie stadia eksploatacji są najbardziej uciążliwe i w jaki sposób je zminimalizować. Prowadzone prace terenowe pozwolą przeanalizować problem i określić stopień uciążliwości górnictwa odkrywkowego w środowisku.
The article refers to the legal provisions governing the creation of Natura 2000. Habitat and bird mainstay in the municipality of Dukla are characterized. Deposits of natural aggregates, whose operation is in harmony with the flora and fauna neighboring natural complexes are described. In the municipality of Dukla in Jasiolka Valley Natura 2000 area is directly affected by mining activities. Nevertheless, valuable in Europe species of plants and animals deserved comprehensive protection. They have excellent living conditions. In the municipality Dukla there are five areas of habitat. It was found, that some areas degraded of mining activities have never been recultivated. Therefore, it should be asked, what stages of life are the most burdensome and howtominimizethem.Thefield studies permit to analyze the problem and determine the degree of disturbance of surface mining in the environment.
METODY SUSZENIA WĘGLA BRUNATNEGO
BROWN COAL DRYING TECHNOLOGIES
Marcin Michalski, Michał Ostrycharczyk – Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów, Wydział Mechaniczno-Energetyczny, Politechnika Wrocławska
Artykuł przedstawia różne rodzaje technologii suszenia węgla brunatnego.Wymienia urządzenia szeroko stosowane w energetyce do wstępnego suszenia paliwa. Wskazuje na możliwość zastosowania odrębnych źródeł zasilania suszarek z pro- cesu produkcji energii elektrycznej: gorące powietrze, spaliny, para przegrzana. Wskazuje zaletę suszenia węgla jako jeden z proce- sów podnoszących sprawność bloku energetycznego. Przedstawia innowacyjne metody odprowadzenia wilgoci z węgla przed procesem spalania.
Variety of brown coal drying technologies are presented in this work. Devices widely used in power stations for pre-drying a raw fuel are described in the paper. Different energy source is showed to drive a drying process: hot air, flue gas, superheated steam. Drying fuel is presented as one of the possibility for increase the net efficiency in the power station. Also the paper is focused on in- novative brown coal dewatering technologies.
PROCES ZGAZOWANIA – OBECNE I ROZWIJAJĄCE SIĘ TECHNOLOGIE STOSOWANE NA SKALĘ PRZEMYSŁOWĄ
GASIFICATION PROCESS – CURRENT AND EMERGING TECHNOLOGIES USED ON INDUSTRIAL SCALE
Marcin Michalski – Zakład Spalania i Detonacji, Politechnika Wrocławska
Proces zgazowania jest znany już od XVIII wieku, jednak jeg orozkwit ma dopiero nastąpić. Wdobie szukani aalternatywy dla spalania węgla, podwyższania sprawności elektrowni i ciągłego zmniejszania emisji gazów toksycznych i cie- plarnianych zgazowanie staje się tematem przewodnim. W procesie zgazowania zostają zamienione wszystkie części palne paliwa stałego w palny gaz. Pozostałością są tylko niepalne części mineralne zawarte w paliwie czyli popiół i żużel. Ponieważ głównym palnym składnikiem paliw stałych jest węgiel (C), a zgazowanie następuje przez tlen (O2) i parę wodną (H2O) głównymi produktami procesu są: dwutlenek węgla (CO2), tlenek węgla (CO)i wodór (H2).Obecniewystępujesporometodzgazowaniapaliwstałych.Ze względu na dojrzałość technologiczną metody zgazowania zostały podzielone na trzy generacje. Do metod zgazowania pierwszej generacji należą trzy rodzaje reaktorów: reaktory ze złożem stałym (metoda Lurgi), złoże fluidalne (metoda Winklera) oraz zgazowanie strumieniowe (metoda Koppersa-Totzka). Gazogeneratory drugiej generacji są metodami rozwijającymi się. Ich tech- nologia wywodzi się z reaktorów przepływowych. Do ich rozwoju przyczyniły się firmy Shell i Texaco. Reaktory zgazowania trzeciej generacji to technologie przyszłościowe, stosowane stosunkowo od niedawna, dopiero rozwijające się. Należą do nich: IGCC (Intergated Gasification Combined Cycle), metody zgazowania wykorzystujące ciepło z reaktora jądrowego i zaawansowane reaktory z wychwytywaniem dwutlenku węgla.
The gasification process is known since the eighteenth century, but its development has yet to come. In the era of finding alternatives to coal combustion, increasing power plant efficiency and continuous reductions of toxic gas emissions gasification becomes the main feature. In the gasification process all combustible partsoffuelareconvertedinto a combustible gas. Non- combustible residue are only mineral parts contained in the fuel – ash and slag. Because the main combustible component of solid fuel is coal (C) and gasification occurs with presence of oxygen (O2) and steam (H2O), the main products of the process are: carbon dioxide (CO2), carbon monoxide (CO) and hydrogen (H2). Currently there are a lot of methods for gasification of solid fuels. Due to the technological maturity of gasification methods have been divided into three generations. In first generation of gasification methods there are three types of reactors: fixed bed reactor (Lurgi method), fluidized bed combustion (Winkler method) and the gasification stream (Koppers-Totzka method). Gasificators of second method are still in development, its technology is derived from the flow reactor. For their development Shell and Texaco company have contributed. Third generation gasification reactors are future technologies, in use relatively recent, still emerging. These includes IGCC (Intergated Gasification Combined Cycle) and methods of using heat from the gasification reactor and advanced nuclear reactors and advanced gasification with carbon capture.
WIELKOŚĆ SYSTEMU KOPARKI-WYWROTKI A WZRASTAJĄCA WIELKOŚĆ WYROBISKA STOŻKOWEGO – ANALIZA WSTĘPNA
SHOVEL-TRUCK SYSTEM SIZE VERSUS PIT DEVELOPMENT – PRELIMINARY ANALYSIS
Jacek M. Czaplicki, Anna Kulczycka – Instytut Mechanizacji Górnictwa, Politechnika Śląska, Gliwice
System koparki-wywrotki jest szeroko stosowanym systemem maszynowym. Wyjątkową uwagę poświęca się jego wykorzystaniu w przemyśle górniczym, a szczególnie w kopalniach stożkowych. System ten stosowany od lat, był obiektem zainteresowania ośrodków naukowych, coskutkowałorozwiązaniemszeregu problemówz nimzwiązanych. Mimo tego, wciąż istnieją zagadnienia, które pozostają bez rozwiązania, bądź nigdy wcześniej nie były poruszane, a mają istotne znaczenie dla funkcjonowania tego typu systemu. I tu można wymienić zagadnienie wielkości systemu koparki-wywrotki w relacji do powiększającego się wyrobiska i odpowiedź na pytanie, kiedy dodatkowe wozy odstawcze powinny być dokupywane i wprowadzone do wyrobiska, aby sprostać wciąż rosnącym wymaganiom eksploatacyjnym i transportowym. Niniejszy artykuł został poświęcony przedstawieniu wstępnych rozważań w tym temacie oraz wynikających z tego wniosków.
The shovel-truck system is a widely used machinery system. In this paper special attention is given to its use in the mining industry, especially in open-pit mining. This system has been used for many years, and has focused theat tention and attracted the interest of many researchers, therefore over the years many problems have been solved, allowing this kind of system to operate much better. However, there are still some problems that are important for the functioning of this type of system which are unresolved or have never been addressed. One of them is an analysis of a shovel-truck system’s size as the pit develops. This article contains a preliminary discussion of this topic and presents conclusions arising from it.
ANALIZA UWARUNKOWAŃ ŚRODOWISKOWYCH PRZEBIEGU CIĄGU PRZENOŚNIKÓW WĘGLOWYCH DALEKIEGO ZASIĘGU W ŚRODOWISKU GIS
GIS AIDED ANALYSIS OF ENVIRONMENTAL CONDITIONS OF THE INSTALLATION OF A LONG DISTANCE BELT CONVEYOR SYSTEM
Justyna Górniak-Zimroz – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono możliwości wykorzystania środowiska GIS do analizy wpływu przebiegu tras ciągu przenośników taśmowych na wybrane elementy środowiska takie jak np.: wody powierzchniowe i podziemne, lasy, obiekty i obszary chronione, złoża, wody geotermalne oraz na wybraną infrastrukturę – na drogi, kolej i na tereny zabudowane. W pracy wykazano przydatność ww. środowiska do analizy wpływu na środowisko planowanej inwestycji.
The paper deals with analysis of influence of environmental aspects on location of belt conveyors. All analysis have been done on GIS platform. A several environmental issues have been investigated (water reservoirs, forests, protected areas , deposits etc). Location of conveyorsroutes have been finally selected taking into accountalso existing infrastructure as roads, railroads and urban areas. It has been proved that GIS platform is useful tool for this kind of spatial problem.
PRZECIĄŻENIOWE SPRZĘGŁO ROZŁĄCZNE W NAPĘDZIE KOŁA CZERPAKOWEGO KOPARKI SchRs 4600
4600 OVERLOAD DISENGAGING COUPLING IN BUCKET WHEEL DRIVE OF SchRs 4600 EXCAVATOR
Stefan Wojciech Szepietowski, Michał Szepietowski, Marek Onichimiuk – Poltegor-InstytutIGO, Wrocław
W momencie natrafienia przez czerpak koparki kołowej na nieurabialną przeszkodę powstaje krótkotrwałe obciążenie dynamiczne o charakterze impulsowym. Celem ograniczenia wielkości tego obciążenia stosowane są w napędzie koła czerpakowego sprzęgła przeciążeniowe o dwóch odmiennych sposobach działania: poślizgowe i rozłączne Sprzęgło rozłączne może ograniczyć wielkość tego obciążenia jeżeli zadziała ono szybciej niż pojawi się wartość maksymalna impulsu. W publikacji omówiono rezultaty doświadczalnych badań reakcji sprzęgieł rozłącznych wykorzystujących właściwości przekładni planetarnej, zastosowanych w napędzie koła koparki SchRs 4600. Szybkość działania tych sprzęgieł, przy uderzeniowym zatrzymaniu ruchu koła, może być nie wystarczająca.
Brief dynamic overload of impulse nature takes place when excavator wheel buckets come across unmineable obstacle. Overload coupling that operates in two different manners is applied in the bucket wheel drive in order to reduce overloading. The first one is a slip coupling, the second one disengaging coupling. Disengaging coupling may decrease the level of overloading if it starts to operate before maximum value of the impulse is reached. Test results for disengaging coupling that uses features of planetary gear applied in bucket wheel drive of SchRs 4600 excavator have been discussed in the paper. When the wheel is suddenly stopped reaction of coupling might be too slow.
ANALIZA DRGAŃ WŁASNYCH POWŁOKI MOSTU GRUNTOWO-STALOWEGO PRZED ZASYPANIEM JEJ GRUNTEM
NATURAL VIBRATIONS ANALYSIS OF SOIL-STEEL BRIDGE SHELL BEFORE ITS BACKFILLING
Zbigniew Mańko – Instytut Budownictwa, Uniwersytet Przyrodniczy, Wrocław
Damian Bęben – Wydział Budownictwa, Politechnika Opolska
W artykule przedstawiono analizę drgań własnych powłoki mostu gruntowo-stalowego wykonanej z blach falistych przed za- sypaniem jej gruntem. Częstotliwości własne oraz odpowiadające im postacie drgań własnych są najistotniejszymi parametrami charakteryzującymi te konstrukcje podczas ich budowy, których istota polega na znacznym zróżnicowaniu właściwości wytrzymałościowych i sztywności poszczególnych elementów składowych, tj. stalowych blach falistych w stosunku do gruntu oraz w porównaniu do klasycznych mostów stalowych.
The paper is presented analysis of the natural vibration of soil-steel bridge shell made from corrugated plates before its backfilling. The natural frequencies and corresponding them the natural vibration forms are the most crucial factors characterizing these type of structures, which complication is depending on considerable differentiation of particular stiffnesses and properties of its elements, e.g. corrugation steel plates in relation to soil as well as in comparison to the classical steel bridges.
ANALIZA STANU DEFORMACJI POWŁOKI MOSTU GRUNTOWO-STALOWEGO W RÓŻNYCH STANACH JEGO BUDOWY
DEFORMATION STATE ANALYSIS OF SOIL-STEEL BRIDGE SHELL IN VARIOUS STAGES OF ITS CONSTRUCTION
Damian Bęben – Wydział Budownictwa, Politechnika Opolska
Zbigniew Mańko – Instytut Budownictwa, Uniwersytet Przyrodniczy, Wrocław
W artykule przedstawiono zastosowanie programu FLAC opartego na metodzie różnic skończonych (MRS) w celu określenia stanu deformacji (odkształceń i przemieszczeń) oraz zachowania się konstrukcji powłoki mostu gruntowo-stalowego podczas zasypywania jej warstwami gruntu oraz pod wpływem obciążeń statycznych. Scharakteryzowano także model obliczeniowy typu 2D dla konstrukcji powłoki z uwzględnieniem warstwy kontaktowej typu interface. Metoda analizy oparta na tym modelu może być z dużym powodzeniem stosowana do obliczeń inżynierskich tego typu specyficznych zespolonych układów konstrukcyjnych (grunt + stal), gdyż uzyskano stosunkowo dużą zgodność wyników otrzymanych z obliczeń i pomiarów na obiekcie.
The paper is presented the application of the FLAC program based on finite differences methods (FDM) to determine the deformation state (strains and displacements) and behaviour of soil-steel bridge shell structure during its backfilling as well as during the static field loads tests. The assumptions of computational 2D model of shell structure with interface layer are also described. The analysis method based on this computational model may be used with a large success to design calculations of this specific type of structures (soil + steel), because the high convergence of calculation and measurement results were obtained.