TRENDY ROZWOJU PODAŻY KRUSZYW NATURALNYCH ŁAMANYCH W POLSCE I POSZCZEGÓLNYCH JEJ REGIONACH W XXI WIEKU
TENDENCIES OF DEVELOPMENT OF NATURAL CRUSHED AGGREGATES PRODUCTION IN POLAND AND ITS REGIONS IN THE 21th CENTURY
Krzysztof Galos, Tadeusz Smakowski – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Produkcja kruszyw naturalnych łamanych w Polsce rosła nieprzerwanie w latach 2003-2011 wskutek intensywnego rozwoju budownictwa drogowego, osiągając 88,7 mln ton w 2011 r., przy ograniczeniu o ponad 30% w kolejnych trzech latach. Intensywny rozwój produkcji kruszyw łamanych notowany był szczególnie w rejonie Kielc dzięki bliskości chłonnych rynków w województwie mazowieckim, łódzkim i lubelskim. To przyczyniło się do znaczącego wzrostu udziału na rynku kruszyw łamanych wapiennych (z 9% do 25%), a także dolomitowych i piaskowcowych. Wzrosło znaczenie dolnośląskich kruszyw granitowych (z 6% do 15%) oraz kruszyw ze skał metamorficznych. Zmalał natomiast udział kruszyw bazaltowych (z 17% do 11%), mimo ich wciąż dużego znaczenia w produkcji mieszanek MMA (mineralno-asfaltowych) do warstw ścieralnych dróg. Liczba czynnych kopalń dostarczających kruszywa łamane wzrosła zarówno na Dolnym Śląsku, jak i w rejonie Kielc. Otwarto ponad 20 nowych kopalń dostarczających kruszywa łamane ze skał magmowych i metamorficznych na Dolnym Śląsku oraz z wapieni i dolomitów w rejonie Kielc. Na Dolnym Śląsku ponownie otwarto ponad dziesięć kopalń dostarczających kruszywa ze skał magmowych (bazalt, granit, melafir), a w kilku kopalniach granitu zmieniono profil produkcji – z pozyskiwania kamienia blocznego na rzecz produkcji kruszyw łamanych.
Natural crushed aggregates production in Poland was continuously increasing in the years 2003-2011 due to intensive development of roads construction, up to 88.7 million t in 2011, with over 30% reduction in the next three years. Intensive development of crushed aggregates production was especially reported in Kielce vicinity, due to proximity of important markets in Warsaw, Łódź and Lublin voivodeships. As a result, limestone aggregates share in market rose from 9% to 25%, with some increase of dolomite and sandstone aggregates too. Importance of aggregates made of granite or metamorphic rocks, coming from Lower Silesia, was also increasing. On the contrary, share of basalt aggregates decreased (from 17% to 11%), in spite of their importance in the production of mineral-asphalt mixes for surface road layers. Amount of active crushed aggregates mines rose both in Lower Silesia and Kielce vicinity. There were over 20 new quarries opened – delivering crushed aggregates of magmatic or metamorphic rocks in Lower Silesia, as well as aggregates of limestone or dolomite in Kielce vicinity. Moreover, in Lower Silesia over 10 quarries were reopened (basalt, granite, melaphyre), while in a few granite mines production profile was changed – from dimension stone to crushed aggregates production.
WYBRANE PROBLEMY USTROJÓW NADWOZI KOPAREK KOŁOWYCH W WARUNKACH GRUNTÓW TRUDNO URABIALNYCH ORAZ SPOSOBY ZARADZANIA IM
SELECTED PROBLEMS OF BUCKET-WHEEL EXCAVATORS BODY IN HARD MINING CONDITIONS AND WAYS OF SOLVING THEM
Weronika Huss – Wydział Mechaniczny, Politechnika Wrocławska
Obciążenia impulsowe, rezonanse, trudne warunki urabiania – to jedne z podstawowych utrudnień w pracy koparek w górnictwie odkrywkowym. Artykuł przybliża te zjawiska, ich skutki dla konstrukcji oraz wybrane rozwiązania umożliwiające ich łagodzenie.
Impact loadings, resonance and hard mining conditions are one of the basic difficulties in operation of bucket-wheel excavators.The article brings closer those phenomena, their results and chosen solutions.
POPYT NA KRUSZYWA DO BETONU W BUDOWNICTWIE JEDNORODZINNYM W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM
DEMAND FOR AGGREGATES TO CONCRETE IN SINGLE-FAMILY CONSTRUCTION IN PODKARPACKIE VOIVODESHIP
Łukasz Machniak – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, AGH w Krakowie
Wiesław Kozioł – IMBiGS Oddział Katowice, AGH w Krakowie
Budownictwo jednorodzinne w województwie podkarpackim stanowi duży udział w segmencie bu-downictwa kubaturowego. Jest zatem ważnym elementem w kreowaniu popytu na rynku kruszyw do betonu. W artykule, na podstawie prowadzonych badań dotyczących zużycia kruszyw w budownic-twie kubaturowym, przedstawiono zużycie kruszyw w betonowych elementach konstrukcyjnych do-mów jednorodzinnych w latach 2010 – 2014. Pokazano również uproszczoną prognozę rynku, uwzględniającą nadchodzące zmiany demograficzne w województwie podkarpackim.
Single-family housing is a major part in building construction in podkarpackie voivodship. So it is an important element (factor) in creating market demand for aggregates to concrete. Based on research on consumption of aggregates in building construction, in article presented the consumption of aggregates in structural elements of houses in the years 2010 – 2014. A simplified forecast, taking into account upcoming demographic changes in the podkarpackie province also has been shown.
MONITORING ZAGROŻEŃ NATURALNYCH W PGE GIEK S.A. ODDZIAŁ KWB TURÓW
MONITORING OF NATURAL HAZARDS IN TURÓW BROWN COAL MINE (PGE GIEK S.A O/KWB TURÓW)
Leszek Sondaj, Anna Górecka-Żwirska – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Turów
Skomplikowane warunki geologiczno-górnicze, znaczne ilości przemieszczanych mas ziemnych oraz lokalizacja kopalni „Turów” powodują, że warunkiem bezpiecznej pracy jest wczesne rozpoznawanie zagrożeń naturalnych, ich zdefiniowanie i monitorowanie. W tym celu kopalnia posiada odpowiednio zorganizowany system monitorowania oraz rozpoznawania zagrożeń naturalnych. Prawidłowa ocena tych zagrożeń umożliwia skuteczne projektowanie postępów robót w odkrywce i na zwałowisku oraz bezpieczną i bezawaryjną eksploatację. Zastosowanie nowoczesnych technologii (Górniczy System Informatyczny, GPS, sondowania statyczne, modelowanie numeryczne, itp.) umożliwiło zbieranie i przetwarzanie większej ilości danych pozwalających trafniej i szybciej przewidywać występowanie zagrożeń naturalnych i podjęcie odpowiednich środków technicznych w celu ich zapobiegania.
Deposit Turów is characterized by diverse and complex geological conditions. Open pit mine require to dislocate big amount of ground. Additional, difficult geographic location (between borders and rivers) generate needs of continuous recognizing, defining and monitoring natural hazards. To realize this purpose the mine is equipped with monitoring systems. Efficient monitoring system enable safe work and making project for excavating in the future. Monitoring system works in the pit as well as in dump. Application the newest technology in the monitoring system (Informatics System for Miners, GPS, geotechnical laboratory to testing ground in situ and Digital Modeling) enable foreseeing and efficient prevention of natural hazards.
PODZIEMNE ZGAZOWANIE WĘGLA KAMIENNEGO – NIESPEŁNIONE NADZIEJE WYKORZYSTANIA BAZY ZASOBOWEJ
UNDERGROUND COAL GASIFICATION – UNFULFILLED EXPECTATIONS OF RESOURCES BASE RECOVERY
Marek Nieć – Akademia Górniczo-Hutnicza i Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Jarosław Chećko, Anna Krzanowska, Tomasz Urych – Główny Instytut Górnictwa, Katowice
Jerzy Górecki, Edyta Sermet – Katedra Geologii Złożowej i Górniczej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przy obecnym stanie wiedzy na temat podziemnego zgazowania węgla brak jest podstaw dla rozważania metody PZW ani jako alternatywnej ani uzupełniającej dla konwencjonalnych metod eksploatacji w warunkach polskich złóż węglowych. Nie wyklucza to szans jej lokalnego zastosowania na małą skalę. Analiza uwarunkowań złożowych i środowiskowych pozwoliła wytypować cztery obszary (jeden w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym i trzy w Lubelskim Zagłębiu Węglowym o łącznych zasobach bilansowych 49 mln ton) najbardziej prawdopodobnego projektowania instalacji pilotowych.
The current state of knowledge on UCG processes, precludes from considering it as an alternative or a supplement for traditional exploitation methods, given the condition of coal deposits in Poland. However, this method can be applied on a limited scale. Analysis of deposit and environmental conditions helped predict the four areas (1 in Upper Silesian Coal Basin and 3 in the Lublin Coal Basin of the total reserves 49 million tonnes) most likely pilot plant design.
WŁASNOŚĆ GÓRNICZA SKARBU PAŃSTWA W KOLIZJI Z NIERUCHOMOŚCIĄ I Z WŁASNOŚCIĄ KOPALIN STANOWIĄCYCH CZĘŚĆ SKŁADOWĄ NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWEJ
MINING PROPERTY OF THE STATE TREASURY CONCERNING CONFLICT BETWEEN PROPERTY AND MINERAL PROPERTY AS A COMPOTENT OF THE LAND PROPERTY
Jan A. Stefanowicz – Kancelaria Juris s.p z o.o., Warszawa
Autor prezentuje ważniejsze sprawy i problemy w zastosowaniu do złóż kopalin, praw własności w powiązaniu z prawem geologiczno-górniczym. Jest to przedstawiane dla praktycznego stosowania w stosunkach sąsiedzkich i przy immisjach w odniesieniu do zarówno złóż sąsiednich w rzucie pionowym, jak i poziomym.
The author presents important issues and problems connected with mineral deposits, property law in connection with geological and maining law. This is presentation for practical using in neighboring contacts and nuisances in respect to vertical and horizontal neighbouring deposits.
PRODUKCJA I ZUŻYCIE KRUSZYW NATURALNYCH W POLSCE – AKTUALNY STAN I PROGNOZY
PRODUCTION AND CONSUMPTION OF NATURAL AGGREGATES IN POLAND – CURRENT STATUS AND FORECASTS
Wiesław Kozioł – IMBiGS Oddz. Katowice, AGH w Krakowie
Łukasz Machniak, Andrzej Ciepliński, Adrian Borcz – AGH w Krakowie
Przedstawiono tendencje rozwojowe produkcji kruszyw naturalnych w UE i w Europie. Na tym tle omówiono rozwój produkcji i zużycia kruszyw naturalnych w Polsce. Szczególną uwagę zwrócono na zmiany produkcji w poszczególnych województwach (regionach). Porównano niektóre dotychczasowe prognozy produkcji kruszyw i aktualną prognozę na okres 2015 – 2020. W latach 2012 – 2015 niekorzystna sytuacja popytowa i cenowa na rynku kruszyw w Polsce przyczyniła się do wzrostu liczby likwidowanych zakładów górniczych oraz zakładów posiadających koncesję na wydobycie, lecz nie rozpoczynających eksploatacji. Duże zmiany wielkości wydobycia i produkcji kruszyw naturalnych powodują, że opracowanie odpowiednich prognoz jest coraz trudniejsze. Nowe środki finansowe z UE powinny przyczynić się do wzrostu zapotrzebowania i produkcji kruszyw w okresie co najmniej do 2020 roku.
The paper presents the development trends of natural aggregates production in the EU and Europe. On this background the development of production and consumption of natural aggregates in Poland were discussed. Particular attention was given to changes in production in various provinces (regions). Some previous forecasts and current aggregates production forecast for the 2015 – 2020 period were compared. In the years 2012 – 2015 unfavorable demand and price situation in the aggregates market in Poland has contributed to the increase in the number of liquidation of mining plants and plants with mining licence that did not start operating. Large changes in the size of extraction and production of natural aggregates cause that the development of appropriate forecasts is getting harder. New financial resources from the EU should contribute to the increase in demand and production of aggregates for at least 2020.
https://www.igo.wroc.pl/wp-content/uploads/2016/03/GO_4_7_41-50_2015.pdf
MODELOWANIE NUMERYCZNE ZAGROŻEŃ NATURALNYCH DLA EKSPLOATACJI NA PRZYKŁADZIE KAMIENIOŁOMU „ODRA II”
NUMERICAL MODELLING OF NATURAL HAZARD FOR EXPLOITATION ON THE EXAMPLE OF ODRA II QUERY
Zbigniew Bednarczyk – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W pracy przedstawiono ocenę możliwości wystąpienia zagrożeń naturalnych w kamieniołomie margli i wapieni. Ze względu na położenie zakładu górniczego w centrum miasta Opola w zmodyfikowanym procesie eksploatacji zrezygnowano z wykorzystania materiałów wybuchowych, wprowadzono urabianie skał koparkami łyżkowymi pracującymi podsiębiernie. W celu określenia bezpieczeństwa eksploatacji założenia projektowe wymagały szczegółowej analizy mogących wystąpić zagrożeń naturalnych. Zakres prac obejmował analizę dokumentacji geologicznej, badania geologiczno-inżynierskie i analizy numeryczne stateczności zboczy. W celu poznania parametrów wytrzymałościowych skał wykorzystano kartowania terenowe, testy jednoosiowego ściskania oraz klasyfikację Hoeka-Browna. Na podstawie pozyskanych danych scharakteryzowano warunki geotechniczne w odkrywce. Przekroje przez zbocza odkrywki, wykorzystane w analizach stateczności, zawierały wyniki wcześniejszych dokumentacji i wykonanych prac terenowych. Kartowania skarp stwierdziły możliwość powstania zagrożeń w silnie zwietrzałych skałach wapiennych do głębokości ok. 6-8 m, zwłaszcza w warunkach saturacji wodami opadowymi. Modelowanie stateczności zboczy wykonano metodami równowagi granicznej LEM. Obliczenia metodami Felleniusa i Janbu uwzględniały warunki wynikające z przyjętej metody eksploatacji i wpływ warunków atmosferycznych. Wyniki obliczeń wykazały, że zbocza będą stateczne w warunkach suchych, dla których współczynniki stateczności FS wynosiły od 1,19 do 2,45. Po opadach atmosferycznych w warunkach nasycenia skał wapiennych wodami opadowymi, wskaźniki stateczności FS były zredukowane i wynosiły od 1,01 do 1,65. Modelowanie numeryczne z uwzględnieniem obciążeń statycznych i dynamicznych spowodowanych przez koparkę wykazało, że dwa z badanych przekrojów charakteryzowały się bardzo niskimi wartościami współczynnika stateczności. Wykonane analizy zawierały różne warianty lokalizacji koparki w stosunku do krawędzi zbocza, wpływ obciążeń i warunków atmosferycznych. W celu zminimalizowania zagrożeń naturalnych zalecono, że przy eksploatacji górnej części złoża do głębokości 6-8 m, koparka powinna znajdować się, co najmniej 3 m od krawędzi zbocza. Opisano także uwarunkowania geotechniczne związane z eksploatacją w kamieniołomie.
The paper presents an assessment of natural hazards occurrence in a marl and limestone quarry. Due to the location of the mine in the center of the city of Opole explosive exploitation method was aban-doned. New project developed by Poltegor-Institute Institute of Direct included quarrying excavators working from the upper level. In order to determine the safety of mining processes the objectives of the design required a detailed analysis of potential natural hazards. The scope of the research included analysis of geological documentation, geological engineering investigations and numerical analysis of slope stability. In order to determine the rock strength parameters, terrain mapping, uniaxial compres-sion testing and the rock classification by Hoek-Brown were used. On the basis of the obtained data geotechnical conditions in open-pit were characterized. The cross- -sections through the slopes of the pit were used for the analysis of the slope stability. These contained the results of previous investiga-tions and performed field works. Mapping of the slopes stated the possibilities of hazard in a strongly weathered limestone rocks to a depth of approx. 6-8 m, especially in saturated conditions cased by rainfalls. Modeling of slope stability was performed using limit equilibrium LEM methods. Calcula-tions methods by Fellenius and Janbu took into account the conditions resulting from the exploitation method and weather conditions. The calculation results showed that the slope will be stable in dry conditions, for which the coefficients of stability FS ranged from 1.19 to 2.45. After precipitation and saturation of limestones by rainwater, FS were reduced and ranged from 1.01 to 1.65. The numerical modeling taking into account the static and the dynamic loads by an excavator showed that two of the analyzed sections were characterized by very low values of stability factor. This analysis included different variants of excavators location in relation to the edge of the slope, the excavator loads
and weather conditions. In order to minimize natural hazards it was recommended that during the opera-tion in the upper part of the deposit to a depth of 6-8 m, excavator should be at least 3 m from the edge of the scarp. Geotechnical recommendations associated with the operation of the quarry were also described.
HISTORIA GÓRNICTWA I EKSPLOATACJI WAŻNIEJSZYCH BOGACTW MINERALNYCH MAŁOPOLSKI WSCHODNIEJ
HISTORY OF MINING AND EXPLOITATION OF MORE IMPORTANT MINERAL RESOURCES IN EASTERN MAŁOPOLSKA
Krzysztof Lorenz – Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, Kalisz
Jarosława Szwed-Lorenz – Uczelnia Zawodowa Zagłębia Miedziowego, Lubin
Stanisław Ślusarczyk – Wydział Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono zarys historii odkrycia, rozwoju wydobycia i zastosowania trzech wybranych naturalnych surowców mineralnych z obszaru Małopolski Wschodniej. Zdefiniowano zarys obszaru tej części Polski w różnych okresach, opisano odkrycia, rozwój przemysłu wydobywczego i zakresu zastosowań soli, wosku ziemnego (ozokerytu) oraz oleju skalnego (ropy naftowej). Opis zagadnienia ograniczono do roku 1939.
In this article history of prospection, development of exploitation and application of selected natural mineral raw materials in Eastern Małopolska was outlined. History of borders of this part of Poland was decribed as well as development of extractive industry and range of application of salt, ozokerite and rock oil. This description was confined since 1939.