ZŁOŻA ANTROPOGENICZNE – PROBLEM WIRTUALNY CZY REALNY?
ANTHROPOGENIC DEPOSITS – VIRTUAL OR REAL PROBLEM?
Ryszard Uberman – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Omówiono problemy budowy, utrzymania i eksploatacji złóż antropogenicznych jako bazy surowców mineralnych. Naświetlono aktualny stan prawny w tej dziedzinie nie uwzględniający statusu złóż antropogenicznych. Wykazano potrzebę nowelizacji przepisów prawa. Wyszczególniono czynniki ograniczające budowę złóż antropogenicznych. Podkreślono konieczność wprowadzenia zachęt, szczególnie ekonomiczno-finansowych i innych dla zabezpieczenia wydobytych, a nie wykorzystanych kopalin towarzyszących i innych mineralnych surowców odpadowych.
Problems of construction, maintenance and exploitation of anthropogenic deposits for storing of exploited but not-used accompanying minerals and other waste raw materials have been discussed. Lack of anthropogenic deposits status in present legal regulations has been stressed. Necessity of improvement (amendment) of some legal regulations has been shown. Factors restricting creation of anthropogenic deposits have been specified. Introduction of economic-financial and other methods to encourage storage of exploited but not used accompanying minerals and other waste raw materials has been underlined.
ZŁOŻE PORFIRU W ZALASIE – PROBLEM KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH NADAL AKTUALNY?
THE “ZALAS” PORPHYRY DEPOSIT – PROBLEM OF ACCOMPANYING MINERALS STILL CURRENT?
Elżbieta Hycnar, Tadeusz Ratajczak – Katedra Mineralogii, Petrografii i Geochemii AGH, Kraków
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Skały nadkładu porfirów w Zalasie są urozmaicone litologicznie. Stanowią je zróżnicowane petrograficznie utwory węglanowe (wapienie i margle), piaskowce, piaski, lessy. Niektóre z tych odmian od momentu udokumentowania złoża stanowiły przedmiot zainteresowania surowcowego. Próbowano je wykorzystywać jako kopaliny użyteczne mogące mieć zastosowanie w przemyśle cementowym, rolnictwie czy do wytwarzania kruszyw. W efekcie tego uzyskały miano kopalin towarzyszących. Jednak brak zainteresowania ze strony potencjalnych użytkowników spowodował, że w 2000 roku status ten utraciły. Do problematyki tej ponownie powrócono. Przeprowadzono badania zmierzające do wykazania możliwości ich wykorzystania w charakterze sorbentów służących oczyszczaniu gazów poelektrownianych z połączeń SO2 w technologiach fluidalnego spalania węgla. Dały one pozytywny rezultat. Okazało się, że jurajskie wapienie z Zalasu nadają się do wytwarzania mączki wapiennej.
The cover of porphyry “Zalas” deposits contains diverse rocks: limestones and marls, sandstones, sands, loesses. Some of these rocks have been the subject of interest since the Zalas deposit was documented. Since the cover rocks were applied in the cement industry, agriculture and the production of aggregates, they were called associated minerals. In 2000 due to lack of demand they were not used in the industries. At the present time the interest in this material has returned. The limestones from the cover of the deposit have been studied to determine their sorption properties and possible application as sorbents for the purification of power plant gases with SO2 in fluid coal combustion technology. These studies have been a success, i.e the Jurassic limestones from the “Zalas” deposit can be used for the production of lime flour.
MOŻLIWOŚCI I PERSPEKTYWY STOSOWANIA SUROWCÓW ILASTYCH Z KOPALŃ WĘGLA BRUNATNEGO
POSSIBILITIES AND PERSPECTIVES OF USE OF CLAYEY RAW MATERIALSFROM LIGNITE MINES
Krzysztof Galos, Alicja Kot-Niewiadomska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
W artykule przedstawiono i poddano charakterystyce główne odmiany kopalin ilastych będących kopalinami towarzyszącymi w eksploatowanych krajowych złożach węgla brunatnego. Krótko omówiono dotychczasowe próby ich dokumentowania, a także zakres i sposoby ich pozyskiwania i składowania. Szczególną uwagę poświęcono obecnym i potencjalnym kierunkom wykorzystania tych kopalin, które związane są przede wszystkim z kilkoma gałęziami przemysłu ceramicznego (ceramika budowlana, płytki ceramiczne, materiały ogniotrwałe) oraz budową przesłon hydroizolacyjnych na składowiskach odpadów. Przyszłe wykorzystanie tych kopalin ilastych będzie jednak ograniczone, a największe perspektywy szerszego wykorzystania będą wciąż miały pozyskiwane w ograniczonych ilościach czyste szare iły z kompleksu B w KWB Turów. Przedmiotem zainteresowania pozostaną także iły beidellitowe z KWB Bełchatów (do wyczerpania ich zapasów zgromadzonych na składowisku), a także zgromadzone na składowiskach konińskich kopalń węgla brunatnego iły poznańskie, wykorzystywane w ceramice budowlanej.
The paper presents the main types of clayey raw materials being accompanying minerals in extracted domestic lignite deposits. Trials of their geological documentation, as well as range and ways of their extraction and storing, are shortly described. The special attention is paid to current and perspective directions of these clays use, especially in the ceramic industry (building ceramics, ceramic tiles, refractories) and for hydro-insulation of waste dumps. Future utilization of the discussed clays will be limited. Pure grey clays from complex B in Turów deposit will have the widest range of possible use. However, but they will be obtained in limited amounts. Customers will be interested also in beidellite clays from Bełchatów mine (until their reserves stored in the stockpile will be exhausted), as well as so-called Poznań polymineral clays collected in the dumps of lignite mines in Konin region, which will still be used for the production of building ceramics.
WARTOŚĆ ZŁÓŻ ANTROPOGENICZNYCH I METODY ICH WYCENY
VALUE OF ANTHROPOGENIC DEPOSITS AND ITS EVALUATION METHODS
Ryszard Uberman – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Robert Uberman – Krakowska Akademia im. A. F. Modrzewskiego, Kraków
Wojciech Naworyta – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, AGH, Kraków
Scharakteryzowano złoża antropogeniczne wykorzystując ich specyficzne cechy w stosunku do naturalnych złóż kopalin. Ponieważ złoża antropogeniczne w warunkach gospodarki rynkowej posiadają wymierną wartość pieniężną i są przedmiotem obrotu rynkowego przeprowadzono analizę metod wyceny ich wartości. Opierając się na wytycznych Kodeksu Wyceny Złóż Kopalin, uwzględniając specyfikę tych złóż, wskazano na celowość wykorzystania przede wszystkim metod tzw. podejścia dochodowego i porównawczego. Zamieszczono też uwagi dotyczące aplikacji wymienionych metod wyceny.
Anthropogenic deposits were described using their specific features compared with natural deposits. In market economy anthropogenic deposits have measurable economic value and are often objects of the market turnover. For this reason methods of their evaluation were analyzed.
Based on guidelines of Deposits Value Evaluation Code and taking into account specific features of anthropogenic deposits two methods have been indicated as useful – the income method and the comparative method. Application of these evaluation methods have been discussed.
KOPALINY TOWARZYSZĄCE EKSPLOATACJI ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW – HISTORIA DOKUMENTOWANIA I ZAGOSPODAROWANIA. KALENDARIUM
ACCOMPANYING MINERALS IN BEŁCHATÓW LIGNITE DEPOSIT – HISTORY OF DOCUMENTATION AND DEVELOPMENT
Katarzyna Adamczyk, Marek W. Jończyk, Anna Skórzak – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
W artykule przedstawiono w kolejności chronologicznej działania związane z rozpoznaniem, dokumentowaniem, wydobyciem i zagospodarowaniem kopalin towarzyszących eksploatacji Złoża Węgla Brunatnego Bełchatów od momentu odkrycia złoża do chwili obecnej. Scharakteryzowano poszczególne odmiany kopalin towarzyszących i omówiono aktualny stan zagospodarowania oraz perspektywy wydobycia. Przedstawiono program racjonalnej gospodarki kopalinami towarzyszącymi oraz strukturę wydobycia i kierunki zagospodarowania. Zaprezentowano wykonane prace w zakresie tworzenia składowisk kopalin towarzyszących i budowy zakładów przeróbczych.
In this article chronology of examination, geological documentation, extraction and development of accompanying minerals in Bełchatów lignite depo sit was presented. Various kind of these minerals were characterized and present state of its development and perspectives of extraction were described. Efficient management of accompanying minerals and structure of its extraction and development were presented as well. Accompanying minerals storage areas and processing plants building works were presented.
SUROWCE CERAMICZNE Z ODPADÓW – WYBRANE PRZYKŁADY
CERAMIC RAW MATERIALS FROM THE WASTES – SOME EXAMPLES
Ewa Lewicka – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Artykuł omawia zagadnienie wykorzystania surowców pozyskiwanych ze źródeł odpadowych w przemyśle ceramicznym, które przedstawiono na przykładzie wzbogaconej w kaolinit substancji ilastej otrzymywanej po płukaniu piasków kwarcowych oraz bogatych w alkalia najdrobniejszych frakcji, powstających w toku produkcji granitowych kruszyw łamanych. Surowce te, mimo przeciętnej jakości, tj. zwykle dużej zawartości tlenków barwiących, znajdują stosowanie w produkcji wyrobów ceramicznych, dla których nie jest wymagana wysoka białość po wypaleniu. W artykule scharakteryzowano również zjawiska, które spowodowały zainteresowanie źródłami tych surowców uznawanymi wcześniej za odpadowe, stymulując rozwój ich wykorzystania w przemyśle ceramicznym na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Głównym doń przyczynkiem był szybki wzrost rodzimej produkcji płytek ceramicznych. Od połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podaż surowca kaolinowego stanowiącego produkt uboczny przeróbki piasków kwarcowych zwiększyła się z około 20 tys. Mg/r. do 90-110 tys. Mg/r. Z kolei sprzedaż drobnoziarnistych frakcji granitowych wykorzystywanych w przemyśle ceramicznym w roli surowca skaleniowo-kwarcowego w analogicznym okresie wzrosła z poziomu około 30 tys. Mg/r. do 120 tys. Mg/r. w latach 2007-2008, ze spadkiem do około 70 tys. Mg/r. w ostatnim czasie. Omawiane surowce stanowiły i nadal będą stanowić istotne uzupełnienie krajowej podaży surowców ceramicznych. Rozwój ich wykorzystania to przykład racjonalnej i kompleksowej gospodarki kopalinami w złożach eksploatowanych, co jest szczególnie istotne w kontekście kurczącej się bazy zasobowej oraz ograniczonych możliwości udostępnienia nowych złóż.
The paper discusses the issue of utilization of raw materials obtained from wastes in the domestic ceramic industry that have been exemplified by clayey substance enriched in kaolinite, remaining after quartz sand washing, and the alkalis-rich finest fractions generated in course of granite crushing. Despite poor quality, i.e. usually high content of colouring oxides, these raw materials have been utilized for the production of ceramic goods, the whiteness of which after firing is not required. The paper also characterizes phenomena that caused an interest in the sources previously considered as waste and stimulated their intense utilization in the ceramic industry over the last several years. The most important contribution has been made by the fast growing domestic ceramic tile production. Since the mid-1990s the supply of by-product kaolin rose from 20,000 tpy to 90,000-110,000 tpy in the last couple of years. At the same time the sale of the finest granite fractions utilized as a feldspar-quartz raw materials in the ceramic industry increased from 30,000 tpy to 120,000 tpy in 2007-2008, with a reduction to ca. 70,000 tpy most recently. The raw materials in question are the essential complement to the domestic supplies. The development of their utilization has been an example of rational and comprehensive management of all minerals that occur in deposits in operation. This is particularly important in the context of declining reserves and limited availability of new deposits.
WAPIENIE W KOPALNI WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW
LIMESTONES IN BEŁCHATÓW BROWN COAL MINE
Katarzyna Adamczyk, Marek W. Jończyk, Anna Skórzak – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
W artykule zaprezentowano historię rozpoznawania skał podłoża mezozoicznego – wapieni sięgającą pierwszej połowy lat 60-tych XX wieku. Scharakteryzowano obecny stan rozpoznania geologiczno-górniczych warunków ich zalegania oraz parametrów jakościowych. Omówiono rejony i sposoby dotychczasowej eksploatacji tej kopaliny. Przedstawiono wydobycie oraz strukturę i kierunki zagospodarowania wapieni oraz podjęte działania mające na celu utworzenie nowego kierunku ich gospodarczego wykorzystania.
In the paper surveing history of mesososic limestones from brown coal basement rocks was presented. Present state of its geological conditions of occurence and quality parameters recognition were characterized. Regions and methods of this limestones exctracion as well as output and directions of use were described. Some new directions of use were suggested.
KOPALINY ILASTE ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW – ROZPOZNANIE, DOKUMENTOWANIE I ZAGOSPODAROWANIE
CLAY MINERALS OF BEŁCHATÓW BROWN COAL DEPOSIT – SURVEING, DOCUMENTATION, DEVELOPMENT
Katarzyna Adamczyk, Marek W. Jończyk, Anna Skórzak – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
Artykuł przedstawia szerokie spektrum zagadnień związanych z problematyką kopalin ilastych towarzyszących Złożu Węgla Brunatnego Bełchatów. Stanowi podsumowanie dotychczasowych działań w zakresie ich dokumentowania i rozpoznawania parametrów ilościowo-jakościowych. Omawia problemy dotyczące selektywnej eksploatacji. Prezentuje działania w zakresie zagospodarowania kopalin ilastych oraz kierunki i strukturę ich gospodarczego wykorzystania.
This article presents problems connected with clays accompanying in Bełchatów brown coal deposit. It is summary of past activities in geological documentation and serching of clays parameters.Problems of this clays selective strip mining are analyzed too as well as development and directions of its utilization.
OCHRONA BLOCZNOŚCI ZŁOŻA Z WYKORZYSTANIEM SKANINGU LASEROWEGO
PROTECTION BLOCK SEPARATENESS OF DEPOSITS BY LASER SCANNING
Magdalena Mania, Szymon Modrzejewski – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
W artykule przedstawiono metodę identyfikacji bloczności złoża, pozwalającą na racjonalne wykorzystanie zasobów. W celu wyodrębnienia partii blocznych poszczególnych rejonów złoża oraz dostosowania techniki urabiania, oprócz tradycyjnych badań podzielności ciosowej, wykorzystano także pomiary skaningowe. Przedstawiony sposób ochrony partii blocznych z zastosowaniem nowoczesnych narzędzi w postaci skanera laserowego, stwarza nowe możliwości optymalizacji efektywności eksploatacji i poprawy bezpieczeństwa wydobycia. Przedstawiono procedurę aplikacyjną techniki strzelniczej, do wspomagania eksploatacji złóż blocznych.
In the article were presented results of the conducted identification of block separateness deposits. It shows that the laser scanning could be good alternative to determinate rock’s block separateness. Results of the research allow to improve the rational use of resources. It also presents that obtaining of block elements is possible.
TECHNOLOGIA ROBÓT GÓRNICZYCH NA VI POZIOMIE EKSPLOATACYJNYM WYROBISKA POLA BEŁCHATÓW DLA ODSŁONIĘCIA I UROBIENIA PIASKOWCÓW KWARCYTOWYCH
MINE TECHNOLOGY EXTRACTION SANDSTONE QUARTZITE ON VI MINING LEVEL IN FIELD BEŁCHATÓW
Edward Sośniak, Radosław Maciejewski – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
W Kopalni Bełchatów zdejmowanie nadkładu znad pokładu węgla brunatnego, często wiąże się z koniecznością urabiania skał i utworów trudno urabialnych. W artykule przedstawiono realizowaną technologię prowadzenia robót górniczych w Polu Bełchatów na VI poziomie eksploatacyjnym, w związku z rozpoznanym zaleganiem na przedpolu tego poziomu znacznych ilości piaskowców kwarcytowych. Zastosowana technologia prowadzenia robót umożliwiła wyprzedzające oczyszczenie stropu skał, ich urobienie robotami strzałowymi i wywiezienie poza wyrobisko oraz wyeliminowała postój VI poziomu eksploatacyjnego. Pozyskane kruszywo wykorzystane będzie do budowy dróg technologicznych Kopalni, a nadwyżki sprzedawane na rynek zewnętrzny.
In Bełchatów Coal Mine cover extraction over lignite level is often connecting with extraction of rock and hard rock mass. In this article described technological operations used in Bełchatów on VI mining level relating to knowledge about deposit large amount sandstone quartzite this level foreland. The applied technologies make possible clear top of rocks, use explosives and remove the rocks beside open cast. The process eliminate stop on VI mining level. Produced aggregates was classified to road aggregates and used to build technological road in Bełchatów Mine. Overproduction is sale for outside market.
PRZERÓBKA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH W KOPALNI WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW
ACCOMPANYING MINERALS PROCESSING IN BEŁCHATÓW BROWN COAL MINE
Henryk Daniluk, Ryszard Witek – PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
W Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów, w trakcie eksploatacji złoża węgla brunatnego, pozyskiwane są selektywnie duże ilości kopalin towarzyszących. Kopaliny transportowane są na składowiska – złoża wtórne i zagospodarowywane w stanie surowym lub przerabiane. Kopalnia posiada dwa Zakłady Przeróbki Kruszyw zlokalizowane w sąsiedztwie składowisk kopalin. Linie technologiczne zakładów umożliwiają przeróbkę kopalin i uzyskanie szerokiego asortymentu kruszyw które znajdują zastosowanie m.in. w budownictwie.
In Bełchatów Brown Coal Mine large number of accompanying minerals are extracted during brown coal exploration. Minerals are transported to the places of their storage – secondary deposits – and then processed or delivered directly for processing. The brown coal mine has two processing plants located nearby its deposits. Production lines of plants enable processing of accompanying minerals and obtaining wide range of aggregates used in building industry among others.
MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA GOSPODARCZEGO SUROWCÓW ILASTYCH Z PLIOCEŃSKICH IŁÓW Z KWB BEŁCHATÓW – POLE SZCZERCÓW
POSSIBILITIES OF COMMERCIAL USES OF PLIOCENE CLAY RAW MATERIALS FROM “SZCZERCÓW FIELD” OF THE BEŁCHATÓW LIGNITE MINE
Ryszard Sałaciński, Arkadiusz Gąsiński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Trwające obecnie prace zdejmowania nadkładu z Pola „Szczerców” stworzyły unikalną okazję do wykonania dokładnych surowcowych badań jakościowych i technologicznych odsłanianych w odkrywce kopalin ilastych oraz do ocen porównawczych w stosunku do iłów wyróżnionych na obszarze Pola „Bełchatów”. Wykonane analizy uziarnienia, składu mineralnego i chemicznego surowca oraz badania technologiczne mogą pozwolić na ocenę potencjalnego zastosowania badanych kopalin jako surowców ceramicznych, sorbentów mineralnych, surowców do wytwarzania ceramizowanych kompozytów nawozowych, keramzytu lub materiału do budowy izolacyjnych przesłon mineralnych.
The removing of overlying rocks from “Szczerców” lignite deposit creates unique possibility to obtain clay raw materials and to perform precise studies of their quality and technological properties. The performed analysis of particle size, mineral and chemical composition and tehnological tests can allow to point out potential applications of these clays as a raw materials and compare clays from „Szczerców” to clay material from rocks overlying neighboring “Bełchatów” lignite deposit. The proposed applications of „Szczerców” clays include many fields: traditional ceramic, mineral sorbents, production of ceramic fertilizer composite, production of keramzite and building clay barrier for environmental protection.
KOPALINY ILASTE Z NADKŁADU KWB „BEŁCHATÓW”, POLE SZCZERCÓW – SKŁAD MINERALNY A PARAMETRY SUROWCOWE
CLAYS OVERLYING LIGNITE FROM BEŁCHATÓW DEPOSIT, SZCZERCÓW FIELD – MINERAL COMPOSITION AND TECHNOLOGICAL PROPERTIES
Arkadiusz Gąsiński, Ryszard Sałaciński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Rozpoczęcie udostępniania złoża węgla brunatnego z Pola „Szczerców” stwarza okazję do przeprowadzenie dokładnych badań kopalin towarzyszących, w tym skał ilastych z nadkładu. Podczas wizyt terenowych w latach 2006-2011 pobrano kilkanaście próbek z różnych poziomów tych skał. Wykonano badania mineralogiczne i geochemiczne, w szczególności w odniesieniu do minerałów ilastych. Uzyskane wyniki pozwoliły dokładnie określić skład chemiczny minerałów ilastych, w tym faz uważanych dotychczas za beidellity.
Dodatkowo przeprowadzono szczegółowe badania pod kątem przydatności kopalin ilastych z nadkładu Pola „Szczerców” pod kątem tradycyjnej ceramiki budowlanej. Stwierdzono, że jedynie nieliczne skały, głównie z niższych poziomów zalegających nad serią ilasto-węglową nadają się do formowania wyrobów ceramicznych. Pozostałe są zbyt wrażliwe na suszenie. Właściwości te łatwo można skorelować ze składem mineralnym próbek i składem chemicznym minerałów ilastych z grupy smektytu.
Start of exploitation of lignite in open pit „Szczerców” made possible to perform precise investigation of accompanying raw materials including clay rocks. During field excursions in 2006, 2009 and 2011 over ten samples were taken from different horizons of clay rocks overlying brown coal deposit. Mineralogical and geochemical investigations were performed, especially on clay minerals.
Additionally, detailed technological tests concerning traditional ceramic properties were performed. It was confirmed, that only very few clays from Szczerców overlying rocks can be used as a ceramic raw material. The other typically have too high drying sensitivity. These properties can be easy correlated with mineral composition of samples, and with chemical composition of smectites.
SKAŁY WĘGLANOWE ZE ZŁOŻA SZCZERCÓW JAKO POTENCJALNE SORBENTY DO OBNIŻANIA EMISJI SO2 W PALENISKACH FLUIDALNYCH
THE CARBONATE ROCKS FROM FIELDS SZCZERCÓW AS POTENTIAL SORBENTS FOR REDUCING EMISSIONS OF SO2 IN FLUIDIZED BED
Elżbieta Hycnar, Ewa Wisła-Walsh, Łukasz Zych – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiono ocenę właściwości sorpcyjnych mioceńskiej kredy jeziornej i górno jurajskich wapieni ze złoża węgla brunatnego „Szczerców”. Wykazano, że skały te mogą być traktowane jako surowce do produkcji wysokiej klasy sorbentów do usuwania kwaśnych zanieczyszczeń powstających w czasie spalania kopalnych paliw stałych w paleniskach fluidalnych. Wykazano, że zdolności sorpcyjne skał są związane z procesem tworzenia się porów o średnicach rzędu 0,07- 0,6 μm.
This paper presents an evaluation of sorption properties of the Miocene and Upper Jurassic from lignite deposit „Szczerców”. It was shown that these rocks may be considered as raw materials for production of high quality sorbents to remove SO2 formed during combustion of solid fossil fuels in fluidized beds. Proved that the sorption capacity of the rocks are mainly related to the formation of pores with diameters of the order of 0,07 – 0,6 microns.
MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH Z WYBRANYCH ZŁÓŻ SUROWCÓW SKALNYCH POLSKI JAKO KOMPONENTÓW DO BUDOWY PRZESŁON HYDROIZOLACYJNYCH
THE POSSIBILITY OF USING OF ACCOMPANYING MINERAL DEPOSITS FROM SELECTED POLISH ROCK RAW MATERIALS AS COMPONENTS FOR HYDRO-ISOLATION LAYER
Piotr Bożęcki, Grzegorz Rzepa – Katedra Mineralogii, Petrografii i Geochemii, Wydział Geologii, Geofizyki
i Ochrony Środowiska, AGH, Kraków
W artykule przedstawione zostały wyniki badań dotyczące możliwości wykorzystania kopalin towarzyszących z wybranych złóż na terenie województw małopolskiego, dolnośląskiego, podkarpackiego, śląskiego oraz świętokrzyskiego. W sumie przebadanych zostało 18 próbek glin pochodzących z 12. złóż. Wyniki przeprowadzonych badań pokazują, iż żadna z przebadanych próbek nie spełnia wszystkich wymagań stawianych komponentom do budowy przesłon hydroizolacyjnych, dlatego też nie mogą być one wykorzystane do tego celu. W większości przypadków wynika to z niekorzystnego uziarnienia i/lub składu chemicznego, zwykle niewłaściwa jest również kolejność kationów wymiennych.
The paper presents the results of studies on the possibility of use of the accompanying minerals from selected deposits in the Małopolskie, Śląskie, Podkarpackie, Dolnoślądkie and Świetokrzyskie provinces. In total, 18 samples were tested from 12 clay deposits in Poland. Results of this study show that none of tested samples did not meet all the requirements for components of hydro-isolation layer, and therefore cannot be used for this purpose. In most cases this is due to unfavorable grain size and/or chemical composition, usually it is also wrong order of cation exchange.
FLUWIALNA GENEZA OGNIWA WIELKOPOLSKIEGO NA PODSTAWIE DANYCH Z OBSZARU ŚRODKOWEJ POLSKI
FLUVIAL ORIGIN OF THE WIELKOPOLSKA MEMBER BASED ON DATA FROM THE CENTRAL POLAND
Marek Widera – Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań
Osady drobnoklastyczne zalegające w stropie neogenu na Niżu Polskim nie mają wyjaśnionej genezy. Osady te są bardzo ważną kopaliną, często towarzyszącą wydobyciu węgla brunatnego. Wśród badaczy istnieją różne hipotezy na temat ich powstania, często wzajemnie wykluczające się, tj. jeziorna, morska i rzeczna, albo ich kombinacje. Na podstawie danych otworowych z okolic Poznania oraz obserwacji ścian odkrywek w KWB Konin dostarczono dowodów potwierdzających rzeczne pochodzenie osadów ogniwa wielkopolskiego. Ponadto wskazano na anastomozujący typ rzek, które doprowadziły do powstania izolowanych litosomów piaszczystych w otoczeniu osadów iłowo-mułowych.
Fine-grained sediments rested at the top of Neogene in the Polish Lowlands until now have not explained the origin. Because they are very important minerals, often accompanied by lignite mining, certainly require further research. Among researchers, there are various hypotheses about their origin, often mutually exclusive, i.e. a lake, sea and river, or their combinations. Here, based on borehole data from Poznań vicinity and observation of walls in the Konin Lignite Mine, an evidence of the fluvial origin of the Wielkopolska Member has been provided. Additionally, it has been indicated the anastomosing type of rivers that led to the formation of isolated sandy bodies, which are surrounded by clayey-silty sediments.
KSYLITY W KENOZOICZNYCH OSADACH DROBNOKLASTYCZNYCH Z ODKRYWEK KWB KONIN S.A. I KWB ADAMÓW S.A.
XYLITES IN THE CENOZOIC FINE-GRAINED DEPOSITS FROM THE KONIN AND ADAMÓW LIGNITE OPENCASTS
Marek Widera – Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań
Fragmenty kopalnego drewna wśród osadów drobnoziarnistych są spotykane w wielkopolskich odkrywkach węgla brunatnego. Obecność ksylitów w osadach neogeńskich udokumentowano w odkrywkach Kazimierz N i Drzewce (KWB Konin S.A.), a w osadach paleogeńskich w odkrywce Koźmin N (KWB Adamów S.A.). Fragmenty drewna, z których później powstały ksylity, pochodziły prawdopodobnie ze stropowych części niżej zalegających torfów i/lub z roślinności porastającej brzegi basenu sedymentacyjnego.
Fragments of fossil wood among fine-grained deposits are found in Wielkopolska lignite opencasts. The presence of xylites in Neogene sediments have been documented in the opencasts Kazimierz N and Drzewce (Konin Lignite Mine), and Paleogene sediments in the opencast Koźmin N (Adamów Lignite Mine). Fragments of wood, which later became xylites, probably came from the upper part of the lower lying peat and/or from the vegetation growing in the areas surrounding the sedimentary basin.
MOŻLIWOŚCI POZYSKANIA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH Z NADKŁADU ZŁÓŻ WĘGLA BRUNATNEGO KOMPLEKSU GUBIŃSKIEGO
POSSIBILITIES OF ACCOMPANYING MINERALS EXTRACTION FROM BROWN COAL DEPOSIT OVERBURDEN IN GUBIN COMPLEX
Anna Nowak-Szpak, Michał Duczmal – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Na podstawie koncepcji zagospodarowania złóż węgla brunatnego w rejonie Gubina oszacowano wstępnie możliwości pozyskania kopalin towarzyszących. W ramach koordynowanego przez Poltegor – Instytut projektu foresight pt: ,,Scenariusze rozwoju technologicznego przemysłu wydobycia i przetwórstwa węgla brunatnego” wykonano szereg prac badawczych uściślających warunki zalegania oraz jakość kompleksu złóż gubińskich. W proponowanej koncepcji wydobycia złóż gubińskich, zakłada się eksploatację trzema wyrobiskami: Północnym, Południowym oraz Wschodnim. Pozwoli to na wydobycie ok. 987,62 mln Mg węgla. W artykule przedstawiono perspektywiczne wykorzystanie przemysłowe utworów zalegających w pierwszym piętrze nadkładowym wyrobisk, stanowiących kopaliny towarzyszące.
On the basis of development concept of brown coal deposit in the Gubin area, preliminary possibilities of accompanying minerals extraction have been determined. In the framework of foresight project entitled: “Scenarios of technological development of brown coal mining and processing industry”, coordinated by Poltegor-Institute, a number of research activities specifying deposition conditions and quality of Gubin coal beds complex were conducted. Concept of Gubin deposits complex exploitation with three excavation fields: Północne, Południowe, Wschodnie, (North, South, East) has been presented in the paper. This concept enables excavation of 987.62 millions tones of coal. Preliminary possibilities for industrial utilization of deposits from the first overburden layer, forming accompanying minerals, has been presented in the paper.