ROLA I ZNACZENIE DOKUMENTACJI GEOLOGICZNEJ ZŁOŻA W OCHRONIE ZŁÓŻ KOPALIN
THE ROLE AND SIGNIFICANCE OF THE MINERAL DEPOSIT GEOLOGICAL DOCUMENTATION IN THE MINERAL DEPOSITS SAFEGUARDING
Magdalena Piątkowska, Piotr Perkowski – Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa
DOI: 10.5604/01.3001.0053.7791W artykule opisano proces ujawniania udokumentowanych złóż kopalin w aktach planowania przestrzennego, omówiono kompetencje organów administracji geologicznej w ramach współdziałania w procesie kształtowania ładu przestrzennego oraz kompetencje wojewody w zakresie ochrony złóż kopalin. Ponadto przedstawiono kluczowe orzeczenia sądów administracyjnych, które stanowią ważne uzupełnienie obowiązujących przepisów prawa w zakresie ochrony złóż kopalin. Stanowią one punkt wyjścia do udzielenia odpowiedzi na pytania: jak treść dokumentacji geologicznej złoża wpływa na zapisy aktów planowania przestrzennego oraz na co warto zwrócić uwagę przy opracowywaniu rozdziału dotyczącego ochrony złóż kopalin w dokumentacji geologicznej złoża. Odpowiedzi na te pytania zyskują szczególnego znaczenia w kontekście projektowanych zmian przepisów prawa, dotyczy to zarówno nowelizacji ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (P.g.g. UD 280), jak również ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (u.p.z.p. UD 369). Natomiast niezależnie od tego, czy projektowane zmiany wejdą w życie, właściwe opracowanie rozdziału dotyczącego ochrony złóż kopalin w dokumentacji geologicznej, zwiększa szansę na zabezpieczenie złoża kopaliny i jego przyszłą eksploatację.
The article describes the process of disclosing documented mineral deposits in spatial planning acts, addresses the competencies of geological administration bodies in the framework of cooperation in the process of shaping spatial order, as well as clarifies the competencies of the voivode with respect to the protection of mineral deposits. In addition, pivotal administrative court rulings are presented, which are a significant supplement to the existing laws on the mineral deposits safeguarding. They constitute a launching ground for providing answers to the following questions: how the content of the geological documentation of the mineral deposit affects the provisions of spatial planning acts, and what to consider when developing a chapter on the mineral deposits safeguarding in the geological documentation of a mineral deposit. The answers to these questions become particularly important in the context of the proposed modifications to the law, this applies both to the amendments to the Law – Geological and Mining Law (P.g.g. UD 280), as well as to the Law on Spatial Planning and Development (u.p.z.p. UD 369). On the other hand, regardless of whether the proposed amendments come into force, the proper elaboration of the chapter on the mineral deposits safeguarding in the geological documentation enhances the chances of securing the mineral deposit and its future exploitation.
ZASIĘG WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚĆI GRUNTOWEJ I ZŁÓŻ KOPALIN W ŚWIETLE ORZECZNICTWA I DOKTRYNY
THE EXTENT OF OWNERSHIP OF LAND AND MINERAL DEPOSITS IN THE LIGHT OF JURISPRUDENCE AND DOCTRINE
Jan Stefanowicz – Kancelaria Juris Sp. z o.o., Warszawa,
Krzysztof Szamałek – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Zagadnienie ścisłego rozgraniczenia granic przestrzennych nieruchomości gruntowej w górotworze, a zatem określenia jej dolnej granicy jest ciągle istotnym problemem teoretycznym i praktycznym. Ustawa prawo geologiczne i górnicze z 2011 r. przesądza bowiem w art. 10 jedynie o tym, które ze złóż kopalin należą do własności górniczej ergo do Skarbu Państwa, niezależnie od miejsca występowania złóż tych kopalin. Pozostałe złoża kopalin (nie wymienione w art.10 ustawy pgg) należą do właściciela nieruchomości gruntowej, o ile w jej granicach się znajdują. Władztwo to jest jednak ograniczone dolną granicą nieruchomości gruntowej. Nie ma definicji lub uregulowanego sposobu (przesłanek i ustalania) na jakiej głębokości znajduje się ta granica. Normy prawa cywilnego odsyłają w tej sprawie do klauzuli generalnej opisującej, że dolna granica nieruchomości gruntowej zależy od społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntu. Dolna granica powinna każdorazowo być wyznaczona indywidualnie rozstrzygnięciem sądowym dla konkretnej nieruchomości gruntowej, w przypadku wątpliwości czy sporu. Autorzy analizują orzecznictwo sądów w tej sprawie i wyciągają wnioski o niedoskonałości rozwiązań w polskim ustawodawstwie. Wskazują także we wnioskach de lege ferenda potrzeby zmian w przyszłości.
The issue of the precise delimitation of the spatial boundaries of the landed property in the rock mass and therefore below the lower boundary of the landed property is still an important theoretical and practical problem. Indeed, the 2011 Geological and Mining Law only determines in Article 10 which mineral deposits belong to the mining property ergo to the State Treasury, regardless of where the deposits of these minerals are located. Other mineral depositss (not listed in Article 10 of the Pgg Act) belong to the landowner. However, this ownership is limited by the lower boundary of the landed property. There is no precise definition of what depth this limit is. The civil law norms refer in this case to the general clause describing that the lower limit of the land property depends on the socio-economic use of the land. The lower property limit should in each case be determined individually for the land by a court decision. The authors analyse the jurisprudence of the courts on this issue and draw conclusions about the inadequacies of the solutions in Polish legislation. They also indicate in de lege ferenda proposals the need for future changes.
ZASOBY POZABILANSOWE ZŁÓŻ RUD MIEDZI I SREBRA W POLSCE – PROBLEMY W ŚWIETLE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWNYCH
THE SUBECONOMIC RESOURCES OF COPPER AND SILVER ORE DEPOSITS IN POLAND—PROBLEMS IN THE LIGHT OF THE VALID LEGAL PROVISIONS
Krzysztof Zieliński – Mozów Copper Sp. z o.o., Warszawa
Stanisław Speczik – Mozów Copper Sp. z o.o., Warszawa, Uniwersytet Warszawski
Według „Bilansu zasobów złóż kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2021 r.”, w Polsce udokumentowano 3,21 miliarda ton rud miedzi i srebra, zawierających łącznie 53,34 mln t miedzi metalicznej oraz 153,28 tys. t srebra. Spośród nich zasoby pozabilansowe stanowi 839,76 mln ton rudy zawierającej 13,64 mln t Cu i 42,58 tys. t Ag.
Wspomniane zasoby udokumentowano w różnym czasie, przy czym każdorazowo geolodzy dokumentujący musieli dostosowywać się do aktualnie obowiązujących przepisów w tej materii. Podstawowym narzędziem dla rozdzielania zasobów bilansowych i pozabilansowych były przez lata kryteria bilansowości, które następnie zastąpiono obowiązującymi współcześnie i pełniącymi podobną funkcję granicznymi wartościami parametrów definiujących złoże i jego granice dla poszczególnych kopalin. Wspomniane kryteria i wartości graniczne ulegały zmianom na przestrzeni lat, co powoduje, że obecnie obowiązujące zatwierdzone dokumentacje i dodatki do dokumentacji geologicznych poszczególnych złóż nie są sporządzone według jednorodnego wzorca. Problem ten być może w największej mierze dotyka postawienia granicy między zasobami bilansowymi a pozabilansowymi, a także – szczególnie przy obecnych przepisach – między zasobami pozabilansowymi a skałą płonną. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, iż współczesne graniczne wartości parametrów definiujących złoże i jego granice w uzasadnionych przypadkach zezwalają także na stosowanie własnych kryteriów.
Autorzy skupiają się na tych zasobach złóż rud miedzi i srebra uwzględnionych w Bilansie, które aktualnie uznawane są za pozabilansowe, a także na sposobie ich wydzielenia. Podkreślono główne problemy związane z definiowaniem zasobów pozabilansowych, spowodowane także komplikacjami prawnymi. Podjęto próbę wskazania rozwiązań likwidujących istniejące rozbieżności; w szczególności, autorzy wskazują na zasoby, które w oparciu o współczesne uwarunkowania technologiczne oraz ceny surowca powinny zostać przekwalifikowane na bilansowe.
According to the ‘Balance of the Mineral Resources of Poland as of 31 December 2021’, there are 3.21 billion tonnes of copper and silver ore documented in Poland, containing a total of 53.34 million tonnes of metallic copper, and 153.28 thousand tonnes of silver. Among them, subeconomic resources amount to 839.76 million tonnes of ore containing 13.64 million tonnes of Cu and 42.58 thousand tonnes of Ag.
Said resources were documented at various points in time, each time the documenting geologists having to adjust to the currently valid provisions in that regard. For years, the economic criteria constituted the basic tool for separating the economic and subeconomic resources, subsequently replaced with the threshold values of parameters defining a mineral deposit and its boundaries for specific raw materials, which are currently in effect and serve a similar function. Said criteria and threshold values changed over the years, due to which the currently valid approved geological documentations and addenda to the geological documentations of individual deposits have not been prepared according to a uniform template. This problem perhaps mainly affects setting a boundary between economic and subeconomic resources, as well as—especially with the current provisions—between subeconomic resources and the gangue. The situation is additionally complicated by the fact that nowadays the threshold values of parameters defining a mineral deposit and its boundaries also allow for using custom criteria in justified cases.
The authors focus on these copper and silver ore resources listed in the Balance, which are currently considered subeconomic, as well as on the manner of their identification. Main problems related to the definition of subeconomic resources are emphasised, including those caused by legal complications. An attempt is made to identify solutions eliminating the existing discrepancies; in particular, the authors point at the resources which, based on the current technological conditions and the prices of the raw material, should be converted to economic.
DOKUMENTOWANIE ZASOBÓW WÓD LECZNICZYCH, TERMALNYCH I SOLANEK W ŚWIETLE ZMIENIAJĄCYCH SIĘ PRZEPISÓW PRAWA GEOLOGICZNEGO I GÓRNICZEGO
DOCUMENTING THE RESOURCES OF CURATIVE, THERMAL AND BRINE WATERS IN THE LIGHT OF CHANGES IN THE GEOLOGICAL AND MINING LAW
Jakub Sokołowski - Państwowy Instytut Geologiczny–Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
DOI: 10.5604/01.3001.0053.7794
W artykule przedstawiono ewolucję przepisów prawa geologicznego i górniczego w zakresie dotyczącym dokumentowania zasobów wód leczniczych, termalnych i solanek. Przez ponad sto lat ustawodawstwo dotyczące dokumentowania zasobów tych wód ulegało znaczącym zmianom, które niosły za sobą konsekwencje formalno-prawne dla procesu dokumentowania. W artykule zwrócono szczególną uwagę na trudności w stosowaniu wybranych przepisów prawa geologicznego i górniczego, wynikające z faktu zaliczenia wód leczniczych, termalnych i solanek do kopalin. Wskazano na konieczność dostosowywania prawa do zmieniających się realiów i sprostaniu nowym wyzwaniom wynikającym z potrzeby racjonalnego gospodarowania zasobami naturalnymi, jak również zaakcentowano przywiązanie do krajowej tradycji stanowienia prawa. Poddano też krytycznej ocenie niektóre z zapisów prawa, mając jednak na uwadze specyficzny charakter wód, nieprzystający do uniwersalnych zasad sprawdzających się w przypadku innych kopalin, wskazując zarazem na dalszą potrzebę zmian przepisów prawa geologicznego i górniczego w zakresie dokumentowania wód podziemnych zaliczonych do kopalin.
The article presents the evolution of the geological and mining law in the scope of documenting the resources of curative, thermal and brine waters. For over a hundred years, the legislation in the field of documenting the resources of these waters has undergone significant changes, which had formal and legal consequences for the process of documenting. The article pays particular attention to the difficulties in applying selected provisions of the geological and mining law, resulting from the fact that curative, thermal and brine waters are included in the minerals. The necessity of adapting the law to the changing realities and meeting new challenges was pointed out, as well as the attachment to the national law-making tradition was emphasized. Some of the provisions of the law were also critically assessed, however, bearing in mind the specific nature of waters, incompatible with the universal principles applicable to other minerals, they also indicate a further need to amend the provisions of the geological and mining law in the field of docum enting groundwater classified as minerals.
PROCES DOKUMENTOWANIA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH W PGE GIEK S.A. ODDZIAŁ KWB BEŁCHATÓW W ASPEKCIE ICH RACJONALNEGO WYKORZYSTANIA PODCZAS WYDOBYWANIA WĘGLA BRUNATNEGO
THE PROCESS OF DOCUMENTING ASSOCIATED MINERALS AT PGE GIEK S.A. KWB BEŁCHATÓW BRANCH IN TERMS OF THEIR RATIONAL USE DURING LIGNITE MINING
Zbigniew Stobiecki, Edyta Majcherek - PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów
Grażyna Ślusarczyk - „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
DOI: 10.5604/01.3001.0053.7795
W złożu węgla brunatnego Bełchatów wraz z kopaliną główną, którą stanowi węgiel brunatny, występuje szereg kopalin towarzyszących. Eksploatacja tych kopalin jest prowadzona przez KWB Bełchatów zgodnie z zapisami zawartymi w koncesji oraz zgodnie z planem ruchu Zakładu Górniczego. Zagospodarowanie kopalin towarzyszących stanowi ważny element racjonalnej gospodarki złożem prowadzonej przez Kopalnię. Aby zapobiec bezpowrotnej utracie znacznych ilości wydobywanych niektórych z tych kopalin, są one gromadzone jako złoża wtórne. Przedstawiona w artykule charakterystyka poszczególnych rodzajów kopalin towarzyszących pozwala poznać rejony ich występowania, parametry ilościowo-jakościowe, wielkość wydobycia, sposób składowania oraz kierunki zagospodarowania. Informacje o pozyskiwanych kopalinach towarzyszących są zapisywane w zbiorach istniejącej w Kopalni Bełchatów Jednolitej Bazy Danych Geologicznych (JBDG). Duża ilość zgromadzonych informacji, wyników badań i analiz, może być wykorzystywana na bieżąco do racjonalnego planowania robót wydobywczych. Wydobycie kopalin towarzyszących z Pola Bełchatów zostało zakończone w 2012 r., natomiast selektywna eksploatacja kopalin towarzyszących z Pola Szczerców, rozpoczęta w 2002 r. trwa do chwili obecnej. Składowisko kopalin towarzyszących jest zlokalizowane w bezpośrednim sąsiedztwie Zakładu Produkcji Kruszyw.
In the Bełchatów lignite deposit, together with the main mineral, which is lignite, there are a number of accompanying minerals. The exploitation of these minerals is carried out by KWB Bełchatów in accordance with the provisions contained in the concession and in accordance with the mining plant operation plan.The development of accompanying minerals is an important element of rational deposit management conducted by the Mine. In order to prevent the irretrievable loss of significant amounts of some of these minerals extracted, they are accumulated as secondary deposits. The characteristics of particular types of accompanying minerals presented in the article allows to know the regions of their occurrence,quantitative and qualitative parameters, volume of extraction,method of storage and directions of development.Information on the acquired accompanying minerals is recorded in the collections of the Uniform Geological Database -JBDG- existing in the Bełchatów Mine. A large amount of collected information, research and analysis results can be used on an ongoing basis for rational planning of mining works. Mining of accompanying minerals from the Bełchatów Field was completed in 2012, while the selective exploitation of accompanying minerals from the Szczerców Field, started in 2002, is still ongoing.The landfill of accompanying minerals is located in the immediate vicinity of the Aggregate Production Plant.
REGULACJE PRAWNE W ZAKRESIE DOPUSZCZANIA SUROWCOWYCH KOPALIN DO OBROTU W POSTACI ŚRODKÓW POPRAWIAJĄCYCH WŁAŚCIWOŚCI GLEB LUB ŚRODKÓW WAPNUJĄCYCH
LEGAL REGULATIONS REGARDING THE ADMISSION OF RAW MINERALS TO THE MARKET IN THE FORM OF AGENTS IMPROVING SOIL PROPERTIES OR LIMING AGENTS
Jacek Antonkiewicz – Katedra Chemii Rolnej i Środowiskowej, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie ORCID:
https://orcid.org/0000-0002-8753-2119
Ireneusz Skuta – WKG Sp. z o.o. Raciszyn ORCID: https://orcid.org/0009-0007-1085-2900,
Rafał Pożyczka – WKG Sp. z o.o. Raciszyn ORCID: https://orcid.org/0009-0000-2242-0258
Ustawa o nawozach i nawożeniu oraz rozporządzenia do ustawy pozwalają na wprowadzenie do obrotu nowych środków nawozowych, opracowanych na podstawie naturalnych kopalin, surowców mineralnych oraz odpadów mineralnych i organicznych, które spełniają określone wymagania w zakresie zanieczyszczeń chemicznych (np. metale ciężkie – Cr, Cd, Ni, Pb, Hg, As) oraz zanieczyszczeń biologicznych (żywych jaj pasożytów jelitowych: Ascaris sp., Trichuris sp., Toxocara sp., bakterii z rodzaju Salmonella). Środki nawozowe otrzymywane na bazie surowców mineralnych, na przykład o charakterze wapniowym, mogą być wprowadzone do obrotu, pod warunkiem zachowania minimalnej ilości składników pokarmowych oraz przy zachowaniu limitów metali ciężkich i innych pierwiastków potencjalnie toksycznych, takich jak kadmu (Cd) i ołowiu (Pb), czy arsenu (As).
Z analizy składu chemicznego powinno wynikać, że surowce mineralne w postaci środka nawozowego, wapnującego, nie stanowią potencjalnego źródła metali ciężkich dla gleby. Środki nawozowe są bezpieczne dla środowiska i po pozytywnej opinii wydanej przez IUNG-PIB w Puławach mogą utracić status materiału odpadowego. Następnie surowce te mogą być wprowadzone do obrotu w postaci środka poprawiającego właściwości gleby lub środka wapnującego.
The Act on Fertilizers and Fertilization and the Regulations to the Act allow for the marketing of new fertilizers, developed on the basis of natural minerals, mineral raw materials as well as mineral and organic waste, which meet specific requirements in terms of chemical impurities (e.g. heavy metals – Cr, Cd, Ni, Pb, Hg, As) and biological contaminants (live eggs of intestinal parasites: Ascaris sp., Trichuris sp., Toxocara sp., Salmonella bacteria). Fertilizers agents based on mineral raw materials, e.g. calcium, may be placed on the market, provided that the minimum amount of nutrients is maintained and the limits of heavy metals such as cadmium (Cd) and lead (P b), arsenic (As) are observed.
The analysis of the chemical composition should show that mineral raw materials in the form of a fertilizer and liming agent are not a potential source of heavy metals for the soil. Fertilizers agents are safe for the environment and, after a positive opinion issued by IUNG-PIB in Puławy, may lose the status of a waste material. These raw materials can then be placed on the market in the form of a soil improver or liming agent.
WAPIENIE JURAJSKIE ZE ZŁÓŻ W REJONIE DZIAŁOSZYNA – WYKSZTAŁCENIE LITOLOGICZNE I OBECNE KIERUNKI WYKORZYSTANIA
JURASSIC LIMESTONES FROM DEPOSITS IN THE DZIAŁOSZYN REGION – LITHOLOGY AND DIRECTIONS OF APPLICATIONS
Katarzyna Guzik, Beata Figarska-Warchoł – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków Ireneusz Skuta – WKG Sp. z o.o. Raciszyn
DOI: 10.5604/01.3001.0053.7811
W artykule scharakteryzowano górnojurajskie wapienie ze złóż w rejonie Działoszyna, udokumentowane dla potrzeb przemysłu cementowego, wapienniczego i do produkcji kamienia budowlanego. Przedstawiono najważniejsze parametry chemiczne oraz fizyczne i mechaniczne wapieni z eksploatowanych złóż oraz dane na temat wielkości wydobycia i dostępnych zasobów. Wśród kompleksów skalnych oksfordu, charakteryzujących się zróżnicowanym udziałem wapieni, wapieni marglistych i margli, szczególne znaczenie ma odmiana wapieni zalesiackich. Skały te poddane zostały szczegółowej charakterystyce w zakresie wykształcenia litologicznego, parametrów jakościowych oraz kierunków gospodarczego wykorzystania.
The paper presents the characteristics of the Jurassic limestones from deposits in the Działoszyn area, recognized as a rock minerals for the cement and lime industry and for the production of construction stone. The most important chemical, physical and mechanical parameters of limestone from exploited deposits as well as data on the mining output volume and available resources are presented. Among the Oxford rock complexes, comprises of limestones, marly limestones and marls that occurs in various proportions, the type of Zalesiaki limestones is of particular importance. These rocks were subjected to detailed analyses in terms of variability of lithological features, quality parameters and directions of economic use.
Załęczański Park Krajobrazowy
Georóżnorodność
Krzysztof Gara – Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego
Adam Szynkiewicz – Kart-Geo Wrocław
Załęczański Park Krajobrazowy powołano 5 stycznia 1978 r., jako jeden z pierwszych parków krajobrazowych w kraju. Powierzchnia Parku wynosi 14.485 ha, a jego strefy ochronnej 12.328 ha. Poza niewielką częścią leżącą w woj. śląskim, niemal cały jego obszar położony jest w południowo- zachodniej części województwa łódzkiego, w gminach Pątnów, Wierzchlas i Działoszyn.
Załęczański Park Krajobrazowy obejmuje północno-wschodni fragment Wyżyny Wieluńskiej będącej częścią Jury Polskiej, zamykając od północy system jurajskich parków krajobrazowych.
Powstał, aby chronić niepowtarzalny krajobraz jurajskich wapiennych ostańców z wijącą się
wśród nich urokliwą Wartą.
Obok piękna krajobrazu Załęczański Park Krajobrazowy cechuje niezwykle ciekawa geologia.
Z węglanowym podłożem wiąże się występowanie licznych i różnorodnych zjawisk krasowych. Szczególnie cenny i bogaty jesy tu kras kopalny.