CZY MOŻLIWE JEST WYKORZYSTANIE KARBOŃSKICH UTWORÓW SYDERYTOWYCH Z LUBELSKIEGO ZAGŁĘBIA WĘGLOWEGO?
IS IT POSSIBLE TO USE THE CARBONIFEROUS SIDERITE ROCKS FROM THE LUBLIN COAL BASIN?
Jakub Bazarnik – Zakład Mineralogii, Petrografii i Geochemii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W Kopalni Węgla Kamiennego „Bogdanka” w Lubelskim Zagłębiu Węglowym (LZW), wciąż problemem pozostaje kwestia kompleksowego wykorzystania wszystkich odmian kopalin wydobywanych podczas eksploatacji węgla. Ze względu na ekologię – m.in. ilość składowanych na hałdach odpadów – jest to bardzo istotny w dzisiejszych czasach problem. W skład kopalin eksploatowanych wraz z węglem wchodzą mułowce, iłowce, piaskowce oraz syderyty i tonsteiny. Utwory syderytowe występują w obrębie iłowców, mułowców oraz piaskowców w różnorakiej postaci. Są spotykane w formie przeławiceń, nagromadzeń sferoidalnych (w tym także septarii) oraz spoiwa w skałach okruchowych.
Utwory syderytowe występujące na obszarze górniczym KWK „Bogdanka” charakteryzują się bardzo dużym zróżnicowaniem form zalegania, składu mineralnego oraz składu chemicznego. Również ich obecność w skałach spągowych i stropowych obu eksploatowanych pokładów wykazuje duże zróżnicowanie. Z map rozkładu przestrzennego można zaproponować perspektywiczne do wykorzystania syderytów obszary kopalni. Potrzebne i wskazane jest poza tym poszukiwanie możliwych dróg utylizacji tych kopalin. Selektywne składowanie odpadów pogórniczych, poeksploatacjnych i przeróbczych , a także ciągły monitoring własności fizykochemicznych utworów syderytowych może bardzo ułatwić ewentualne wykorzystanie.
The problem of using all variants of associated raw materials which are brought out during the exploitation of coal is still an important issue in a „Bogdanka” Coal Mine in Lublin Coal Basin. It is very important nowadays problem on account of ecology – among others amount of waste stored on slag heaps. Mudstones, claystones, sandstones, siderites and tonsteins occur together with coal in exploited ore. Siderite rocks are appearing in clays, mudstones and sandstones in the different forms. They were described as siderite layers, siderite concretions (in it also septaria) and cement in clastic rocks.
Siderite rocks are characterized by very big diversifying forms, mineral and chemical composition. Also their presence in surrounding rocks in both exploited coal seems has big diversifying. On the base of the spatial maps is possible to suggest perspective areas for using siderites. Selective storing waste as well as continuous monitoring of the physical and chemical properties of siderite rocks can be very useful for possible using.
GRUNTY SPOISTE SUROWCEM DO FORMOWANIA MINERALNYCH BARIER IZOLACYJNYCH – ZASADY WSTĘPNEJ OCENY ICH PRZYDATNOŚCI
COHESIVE SOILS AS RAW MATERIAL USED FOR FORMING OF MINERAL SEALING BARRIERS: GUIDELINES FOR PRELIMINARY EVALUATION OF THEIR USABILITY
Andrzej Drągowski, Beata Łuczak-Wilamowska – Katedra Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych, Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
W nawiązaniu do wymagań dotyczących lokalizacji budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk różnych rodzajów odpadów, w artykule przedstawiono tok postępowania, istotny dla wstępnego określenia przydatności różnych złóż surowców ilastych do formowania mineralnych barier izolacyjnych. Omówiono proponowany przez autorów zakres prac: studialnych, badań i obserwacji terenowych z poborem próbek do badań laboratoryjnych, badań laboratoryjnych cech identyfikacyjnych gruntów istotnych do formowania barier mineralnych oraz prac kameralnych prowadzących do uporządkowania wyników badań terenowych i laboratoryjnych i dokonania wstępnej oceny przydatności.
The paper, referring to requirements concerning location, exploitation and decomissioning of waste dumps, presents the procedure important for preliminary assessment of various deposits of cohesive soils regarding their usability as material for construction of mineral sealing barriers. Proposed scope of work – study, research and fieldwork with sampling, laboratory studies of samples to measure identification parameters important for mineral barrier construction, as well as work on interpreting the field and laboratory data to preliminarily assess the value of a given resource.
WYKORZYSTANIE KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM NA PRZYKŁADZIE ŁUŻYCKIEGO ZAGŁĘBIA WĘGLA BRUNATNEGO
Carsten Drebenstedt – Technische Uniwersitat, Freiberg
Idea wydobywania i zastosowań kopalin towarzyszących węglom brunatnym jest tak stara jak jego górnictwo. Wydobywanie kopalin towarzyszących podczas eksploatacji złóż węgla brunatnego jest konieczne i użyteczne zarówno ze względów komercyjnyh jak i środowiskowych. Stanowi to ochronę zasobów naturalnych, umożliwia ograniczenie eksploatacji terenu w innych miejscach, a także przyczynia się do stworzenia nowych miejsc pracy w przemyśle wydobywczym i przetwórczym. Wnosi też istotny wkład w ciągły rozwój gospodarki, ekologii i systemów społecznych.
Wydobywanie kopalin towarzyszących stawia duże wymagania przed kierownictwem kopalni – należy zaspokoić wymagania jakościowe klientów i opłacalność procesu w świetle wciąż nasilającej się konkurencji na rynku.
Dobrym przykładem jest eksploatacja mioceńskich iłów, tworzących nadkład w kopalni ILSA (Łużyce). Iły te wykorzystywane były do produkcji cegły klinkierowej w Bückgen, eksportowane do Rosji i Szwecji. Obecnie, węgiel brunatny wydobywany jest głównie w wielkich kopalniach odkrywkowych, gdzie dzięki koncentracji wydobycia osiągana jest opłacalność ekonomiczna, a eksploatacja może być przyjazna środowisku. Podczas tej eksploatacji przemieszczane są zarówno warstwy nadkładu, warstwy międzywęglowe oraz podścielające warstwy węglowe.
W 2006 r. całkowite wydobycie nadkładu w niemieckich kopalniach węgla brunatnego wyniosło 929,6 mln m3. Nadkład złóż łużyckich budują czwartorzędowe piaski i żwiry oraz torfy, a w trzeciorzędzie wystepują: iły, żwiry i piaski kwarcowe. Węglom towarzyszą również bursztyny, kaoliny, bentonity oraz diatomity.
Przedstawono stan niemieckiego rynku surowców skalnych towarzyszących złożom węgla brunatnego i zwrócono uwagę na ich rosnący udział w rynku tych surowców w Niemczech.
Omówiono zagadnienia związane z planowaniem wydobycia węgla brunatnego oraz poruszono uwarunkowania prawne. Ponadto przedstawiono podstawowe wyposażenie techniczne odkrywek i techniczne możliwości eksploatacji kopalin towarzyszących (zastosowanie koparek kołowych z transportem przenośnikowym, usuwanie nadkładu mostami przerzutowymi i usuwanie głazów narzutowych).
Zasygnalizowano również problemy organizacyjne związane z rozpoznaniem i planowaniem wydobycia kopalin towarzyszących w łużyckim zagłębiu węgla brunatnego oraz problemy związane z ich marketingiem.
WSTĘPNA OCENA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH W ZŁOŻU WĘGLA BRUNATNEGO ZŁOCZEW
PRELIMINARY VALUATION OF ASSOCIATED MINERAL RAW MATERIALS IN ZLOCZEW LIGNITE DEPOSIT
Michał Duczmal –Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Problem kopalin towarzyszących stale towarzyszy odkrywkowej eksploatacji węgla brunatnego. W niniejszym artykule podjęto próbę oszacowania ilości odmian litologicznych gruntów, które potencjalnie będą mogły być wykorzystane jako kopaliny towarzyszące złożu węgla brunatnego Złoczew. Wykorzystano do tego środowisko systemu MineScape, w którym powstał model warstwowy oraz blokowy, uwzględniający skomplikowaną budowę tektoniczną złoża. Jednak słabe rozpoznanie złoża otworami wiertniczymi powoduje, że obliczenia zasobów mogą być obarczone znacznym błędem.
The issue of associated mineral raw materials constantly accompany the exploatation of lignite. In the following article it is attempted to estimate the number of lithological types which potentially could be used as associated minerals raw material in Zloczew lignite deposit. The environment of the MineScape system, in which a stratified and block model was created, has been used. It includes complicated tectonicaly structure of ledge. However, the weak recognition of ledge by drilling holes causes the situation in which the calculation of volumes may not be precise.
WPŁYW PROCESÓW WIETRZENIA NA CHARAKTER MINERALOGICZNO – PETROGRAFICZNY SKAŁ ZE STREFY KONTAKTU TRZECIORZĘD – MEZOZOIK W ZŁOŻU WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW
INFLUENCE WHEATERING PROCESSES OVER MINERALOGIC AND PETROGRAPHIC CHARACTERRISTIC OF ROCKS FROM THE THERITIARY – MEZOSOIC CONTACT ZONE IN THE BEŁCHATOW DEPOSIT
Agnieszka Gilarska, Elżbieta Hycnar – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo – Hutnicza, Kraków
W strefie kontaktu osadów trzeciorzędowych ze skałami mezozoicznego podłoża w złożu węgla brunatnego Bełchatów pod wpływem procesów wierzenia powstały utwory o zróżnicowanym charakterze mineralogiczno-petrograficznym określane ogólnym mianem „zwietrzeliny”. Przeprowadzone badania mineralogiczno-petrograficzne pozwoliły wyróżnić wśród badanych skał brekcje poli- i monomiktyczne, iły kaolinowe oraz opoki odwapnione. Budująca je substancja krzemionkowa przybiera postać opalu A i CT, chalcedonu oraz kwarcu. Opal i chalcedon stanowią tło skalne, budują litoklasty oraz bioklasty. Kwarc występuje zarówno w formie autigenicznych kryształów jak i ziarn terygenicznych. Ponadto w skład badanych skał wchodzą minerały ilaste reprezentowane przez kaolinit, illit i podrzędnie smektyt. Stwierdzono również relikty mik, skaleni, glaukonitu oraz niewielkie ilości kalcytu.
In contact zone of Tertiary sediments Mesozoic rocks in deposit of lignite “Bełchatów” are result of wheathering processes were formed sediments about different mineralogical and petrografical characters defined general name of ‘’regolit”. Mineralogic and pethrografic examinations permitted to distinguish decalcify rocks and conglomeratic breccias among studies rocks. Forming them silicaeous substance has form opal A and CT, chalcedony and quartz. Opal and chalcedony make up background, build clasts and occurring inside them bioclasts. Quartz occurs as terrigenous form and microcrystals. Moreover studied rocks has in their composition clayey minerals represented by kaolinite, minerals of illite and secondarily smektite group. There was recognized also relict of micas, feldspars, glauconite and a small amounts of calcite pyrite and iron ochre minerals represented by hematite.
WAPIENIE ZE STREFY KONTAKTU TRZECIORZĘD-MEZOZOIK W ZŁOŻU WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW (POLE SZCZERCÓW)I MOŻLIWOŚCI ICH WYKORZYSTANIA JAKO SORBENTÓW DO OBNIŻANIA EMISJI DWUTLENKU SIARKI
THE LIMESTONES FROM THE TERTIARY-MESOZOIC CONTACT ZONE IN THE BEŁCHATÓW LIGNITE DEPOSIT (SZCZERCÓW OPEN-PIT FIELD) AS A POSSIBLE SORBENTS FOR THE REDUCTION OF A SULPHUR DIOXIDE EMISSION
Elżbieta Hycnar, Agnieszka Gilarska, Ewa Wisła-Walsh, Łukasz Zych – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Magdalena Sikorska – Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa
W strefie kontaktu osadów trzeciorzędowych ze skałami mezozoicznego podłoża powszechnie występują wapienie wieku górnojurajskiego. Zostały one poddane daleko posuniętym procesom mineralizacyjnym związanym z działaniem procesów diagenetycznych i epigenetycznych. Wstępne badania sorpcyjne względem SO2 wykazały, że wapienie te mogą być wykorzystywane jako sorbenty do odsiarczania gazów elektrownianych w paleniskach fluidalnych.
In the Tertiary – Mesozoic contact zone outcropped in the Bełchatów open-pit the Mesozoic bedrocks are usually represented by the limestones which are Upper Jurassic in age. The limestones have been affected by diagenetic and epigenetic processes, which changed their original mineralogical composition. The initial results of the sorption investigations proved that the limestones may be used as a sorbents for desulphurization of coal-gases emitted from fluidal furnace in power stations.
PROGNOZA WYKORZYSTANIA KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH PRZY REALIZACJI PROGRAMU BUDOWY DRÓG W LATACH 2007 – 2015
PROGNOSIS FOR MINERAL PRODUCTS UTILIZATION IN ROAD BUILDING PROGRAM REALIZATION 2007-2015
Aleksander Kabziński – Polski Związek Pracodawców Producentów Kruszyw, Kielce
Wzrost gospodarczy w Polsce nie może być kontynuowany bez realizacji programu budowy dróg. Stawia on wyzwania wszystkim jego realizatorom, w tym producentom materiałów drogowych.
Konieczne jest zapewnienie odpowiedniej ilości i jakości kruszyw. W Polsce w latach 2007 – 2015, do wybudowania dróg krajowych, samorządowych i kolejowych potrzebne będzie około 400 mln ton kruszyw oraz ponad 1 000 mln ton mas ziemnych i skalnych i innych materiałów na nasypy, dojazdy, podjazdy, wchodzące w ich skład. Właśnie w zapotrzebowaniu ogromnej ilości mas do wykonywania obiektów drogowych, należy szukać pełnego wykorzystania wydobywanych kopalin.
Warunkiem jest zmiana prawnego podejścia do własności terenów przeznaczonych do budowy dróg i wydobycia kopalin, rzeczywistego stosowania zasady zrównoważonego rozwoju oraz ustalenia na nowo zasad logistyki całego przedsięwzięcia.
Growth of the economy in Poland can not be continued without realization of a road building program. This is a challenge to all contractors, road materials producers including.
It is necessary to provide appropriate quality and quantity of aggregate. In Poland in 2007-2015 400 million tons of aggregate and more than 1 000 million tons of mass of ground, rock and other materials for embankments, driveways, access roads will be needed for domestic and railway roads building. Full utilization of mineral products is in a huge demand for materials for road objects building.
Change of low regulations and approach to property of areas assigned to road building and mineral production, real utilization of balanced development principle and settlement of new logistic rules of whole project is a condition of success.
WYKORZYSTANIE IŁÓW TUROSZOWSKICH – MOŻLIWOŚCI I OCZEKIWANIA
USAGE OF TUROSZÓW CLAY – OPPORTUNITIES AND EXPECTATIONS (HOPES)
Tadeusz Kaczarewski, Adam Pędziwol, Jan Wiśniewski – BOT KWB Turów S.A.
W serii nadkładowej złoża Turów występują wkładki iłów ogniotrwałych, kamionkowych oraz biało wypalających się, określone jako iły turoszowskie. W przeszłości wielokrotnie próbowano udokumentować zasoby tego surowca. Przy szacowaniu potencjalnych zasobów często nie brano jednak pod uwagę słabego rozpoznania zalegania i jakości. W ten sposób pierwsze informacje o występowaniu przewarstwień ilastych ( Ciuk, 1951 ) przerodziły się z czasem w mit o występowaniu w złożu węgla ogromnych ilości kopaliny towarzyszącej bardzo wysokiej jakości.
Wzrastające wymagania jakościowe odbiorców, przede wszystkim w zakresie niezmiennych parametrów fizykochemicznych, powstawanie nowych technologii w zakresie materiałów ogniotrwałych oraz konkurencja ze strony państw byłego bloku wschodniego spowodowały w pewnym okresie znaczne zmniejszenie zainteresowaniem iłami ze złoża Turów. Kopalnia w ostatnich latach zakończyła zdejmowanie nadkładu w północnej części złoża, gdzie udział iłów przydatnych do pozyskania jako surowce towarzyszące był zasadniczo większy a górniczo-technologiczne warunki ich wydobycia znacznie korzystniejsze. Aktualnie, gdy przedmiotem eksploatacji jest południowa część złoża, gdzie udział iłów czystych w masie nadkładowej jest znikomy występują trudności z zaspokojeniem nawet zmniejszonego zapotrzebowania. Dokumentacja geologiczna złoża nie da podstaw do wykazania nagromadzenia kopaliny, które spełniłoby wymagania kryteriów bilansowości.
Nie przewiduje się jednak całkowitego zaniechania pozyskiwania surowców towarzyszących. Ich selektywne wybieranie możliwe jest dzięki istnieniu pewnych rezerw wydajności układów KTZ w okresach mniejszego zapotrzebowania na węgiel. Pozyskanie nawet niewielkich ilości surowca z nadkładu złoża przyczynia się do zmniejszenia potrzeb uruchamiania nowych wyrobisk o znacznych rozmiarach w rejonach dotychczas nieprzekształconych przez górnictwo.
The overburden Turów deposit contains fire-proof, stoneware and white-baked clays inclusions which are called Turoszów clays. In the past there were many trials to record the clayey material reserves. Potential reserves estimating did not pay attention of the fact that geological recognition of the material quality and geological structure was not sufficient. In this way first information about clay interbedding occurrence (Ciuk, 1951) turned gradually into the myth of huge quantity very high quality accompanying mineral.
In the certain period of time the interest of the Turoszów clays decreased considerably. It was caused by higher and higher requirements of consumers concerning quality mainly in constant physical-chemical parameters, new technologies in the fire- -proof materials area as well as the appearance of new competitors from the Old Soviet Union block countries. When exploitation moved from the north mining field to the south company started not to be able to supply even reduced demand because the percentage of pure clay in the overburden mass was extremely low. According to The Geological Study there is no possibility in this part of deposit that clay accumulation would so significant that the requirement of economic resource criteria for accompanying mineral would be fulfilled.
However nowadays the clay material mining level is low the company does not intend to totally abandon it. Selective mining of these materials is possible during the periods of smaller coal demand when exist certain reserves in efficiency of KTZ (excavator–transport-dumping conveyor) system. Gaining even small amount of clay from the Turów deposit overburden makes opening new deposits unnecessary. It protects the regions that are not converted by mining activity from arising new large exploitation hollow.
WPŁYW GĘSTOŚCI SIECI ROZPOZNAWCZEJ NA DOKŁADNOŚĆ ROZPOZNANIA PARAMETRU ZŁOŻOWEGO Z UWZGLĘDNIENIEM CHARAKTERU JEGO ZMIENNOŚCI
IMPACT OF BOREHOLE NET DENSITY ON THE ACCURACY OF DEPOSIT PARAMETERS RECOGNITION CONSIDERING ITS VARIABILITY
Wojciech Naworyta – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W oparciu o informację z sieci otworów rozpoznawczych przeanalizowano zawartość parametrów jakościowych węgla brunatnego – zawartość siarki oraz udział piasku w węglu brunatnym jednego ze złóż eksploatowanych przez KWB Konin. Korzystając z narzędzi geostatystycznych oceniono dokładność szacowania wartości średniej w blokach eksploatacyjnych. Metodą sztucznej eliminacji niektórych otworów w sieci rozpoznawczej przeanalizowano wpływ gęstości sieci na jakość rozpoznania zmienności parametrów złożowych oraz na dokładność szacowania wartości średniej w blokach.
Wyniki eksperymentu wykazały duże różnice w dokładności szacowania średniej siarki i piasku. Najbardziej rozrzedzona sieć otworów jest wystarczająca do rozpoznania struktury i szacowania średniej zawartości siarki w blokach o wymiarach 50 x 50 m. W przypadku zawartości piasku, ze względu na zmienność tego parametru, nawet najlepszy wariant sieci nie umożliwia szacowania średniej w blokach 50 x 50 m z błędem mniejszym niż 8%.
Basing on existing borehole net we present analyze of sulphur and sand content in brown coal of one deposit exploited by Open Pit Mine Konin. For assessment of variability of deposit parameters we used geostatistical methods. Basing on variogramms we asset an accuracy of mean estimation using block-kriging. With elimination of some boreholes we analyzed the impact of net density on structure identification quality of deposit parameters and accuracy of their mean prediction in blocks. Effects of experiment show significant differences in the accuracy of mean prediction for both deposit parameters. The thinnest borehole net is good enough for structure recognition of sulphur and for estimation of its mean in square blocks 50 x 50 m. Because of variability of sand content in the brown coal even the best analyzed borehole net is not enough good for estimation of mean in blocks with acceptable kriging standard deviation.
PROBLEM KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH W ZŁOŻACH KRUSZYWA NATURALNEGO ŻWIROWO-PIASZCZYSTEGO
ACCOMPANYING MINERAL COMMODITIES IN NATURAL AGGREGATE (SANDY-GRAVEL) DEPPOSITS
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Złoża kruszywa naturalnego, żwirowo-piaskowego posiadają często złożona budowę. Tworzą je zazwyczaj naprzemianległe warstwy osadów o zróżnicowanym składzie ziarnowym lub gniazda i zaburzone warstwy żwiru wśród piasków. Piasek, który występuje w odrębnych warstwach i współwystępuje ze żwirem w pospółkach jest często w niewielkim stopniu wykorzystywany i traktowany jako odpad. Dyskutowana jest kwestia, czy powinien być traktowany jako kopalina towarzysząca. W przypadku masowej eksploatacji kruszywa stanowi on składnik kopaliny i nie jest kopaliną towarzyszącą Piasek jest gromadzony w zwałach albo wykorzystywany do wypełnienia wyrobiska poeksploatacyjnego. W tych przypadkach może być wykorzystany w przyszłości. Jego takie nagromadzenia stanowią typowe „złoża antropogeniczne”
Natural aggregate, sand and gravel deposits has often composite structure. They are often formed by superimposed layers of material of varied granulometry or contain gravel pockets or disturbed layers within sands. Sands occurring as separate layers and mixed with gravel are less utilizable material than gravel and often are considered waste. It is a matter of discussion if they could be recognized as accompanying mineral commodity less priced by royalty. However if mined together with gravel they are the component of exploited material only and not the separate mineral commodity. Sands gathered in dumps or used to fill open pits after gravel extraction could be marketable in the future. Therefore it is reasonable to name such sand accumulations as „anthropogenic deposits”.
ANALIZA SKŁADU LITOLOGICZNEGO NADKŁADU ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO RADOMIERZYCE WRAZ Z OCENĄ WARUNKÓW ZALEGANIA I EKSPLOATACJI
ANALYSIS OF LITHOLOGIC COMPOSITION OF RADOMIERZYCE BROWN COAL DEPOSIT OVERBURDEN AND ASSESSMENT OF DEPOSITION AND EXPLOITATION CONDITIONS
Anna Nowak – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
Obowiązujące reguły rynku kapitalistycznego oraz, zyskująca coraz bardziej na znaczeniu, ochrona środowiska naturalnego determinują konieczność kompleksowego zagospodarowania złóż węgli brunatnych. Budujące nadkład utwory litologiczne mogą, po spełnieniu określonych wymagań geologicznych, jakościowych i technologicznych, zostać wykorzystane jako kopalina towarzysząca.
W artykule przedstawiono charakterystykę nadkładu złoża węgla brunatnego Radomierzyce. Na podstawie utworzonej bazy danych geologicznych oraz modelu wyrobiska docelowego, przy wykorzystaniu narzędzi projektowania geologiczno-górniczego wyodrębniono skały ilaste predysponujące do uznania za kopalinę towarzyszącą. Analiza kart otworów wiertniczych pozwoliła na wyodrębnienie 5 typów tych utworów. Zbadano zmienność ich miąższości w profilu pionowym oraz w kompleksach litostratygraficznych.
Legally binding regulations of capitalist market and environmental protection gaining in importance determine the need to develop brown coal deposits comprehensively. Lithologic structures creating overburden can be utilized as accompanying mineral, provided that they meet certain geological requirements. Characteristics of overburden of Radmomierzyce brown coal deposit have been presented in the article. The argillaceous rocks suitable to be recognized as accompanying mineral have been marked using geological and mining design tools. This work has been carried out on the basis of created database of geological data and a model of ultimate excavation. Analysis of boreholes’ documentation allowed to mark 5 types of these holes. Variability of their thickness in vertical profile and in lithostratigraphic complexes has been studied.
KOPALINY TOWARZYSZĄCE A REWITALIZACJA TERENÓW POGÓRNICZYCH NA PRZYKŁADZIE ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO „BEŁCHATÓW”
ASSOCIATED MINERAL ROW MATERIALS AND THE PROBLEM OF THE REVITALIZING POST-MINING ARES A CASE STORY OF THE LIGNITE „BEŁCHATÓW” DEPOSIT
Tadeusz Ratajczak, Elżbieta Hycnar – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Waldemar M. Jończyk, Anna Skórzak – BOT KWB „Bełchatów” S.A.
W szeroko rozumianej problematyce funkcjonowania górnictwa węgla brunatnego, z uwagi na odkrywkowy charakter eksploatacji, szczególną rolę odgrywają skały nadkładu. W niektórych sytuacjach noszą one miano kopalin towarzyszących. Ich obecność to nie tylko związane z tym problemy eksploatacyjne, surowcowe czy ekologiczne. Ze względu na zapobieżenie ich bezpowrotnej stracie są one gromadzone w formie sztucznie tworzonych, selektywnych surowcowo złóż antropogenicznych (wtórnych). W ich obecności i funkcjonowaniu, zwłaszcza w przyszłości, należy upatrywać elementów sprzyjających rewitalizacji terenów pogórniczych z chwilą ustania eksploatacji węgla brunatnego. Proces ten dotyczyć będzie różnorakich działań zmierzających do przywrócenia pierwotnego stanu tych obszarów bądź też do doprowadzeniem do sytuacji, kiedy wyeksploatowane złoże, kopalnia, jej infrastruktura mogą nabrać innych wartości gospodarczych.
In the wide-understood problem of lignite mining management, the role of overburden rocks is of special importance, considering opencast extraction of the commodity. These rocks have sometimes properties of associated mineral raw materials and in such situations their presence gives rise to various exploitaion and environmental issues. To avoid any irreparable loss of the overburden rocks, they are stored after stripping in the form of artificial, anthropogenic deposits with specific properties. The presence of such secondary deposits and their proper management will decide about revitalizing post-mining areas when lignite mining comes to the end. The revitalization will include diverse activities, aimed at restoring an original status of the area or – if it is not possible – giving both the site after the mined-out deposit and the mine infrastructure new, different economic values.
MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA KOPALIN LOKALNYCH I MINERALNYCH SUROWCÓW ODPADOWYCH POWIATU CHRZANOWSKIEGO W OCHRONIE ŚRODOWISKA
A FEASIBILITY STUDY ON APPLICATION OF REGIONAL PRIMARY AND SECONDARY MINERAL RAW MATERIALS IN ENVIRONMENTAL PROTECTION
Tadeusz Ratajczak, Bożena Strzelska-Smakowska – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Autorzy przedstawili wyniki badań mineralogicznych, chemicznych i fizykochemicznych kopalin lokalnych i mineralnych surowców odpadowych z terenu powiatu chrzanowskiego pod kątem ich proekologicznego wykorzystania. Stwierdzono ograniczone możliwości wykorzystania badanych kopalin i surowców odpadowych w ochronie środowiska. Jedynie skały węglanowe i ich odpady pogórnicze mogą być wykorzystane do produkcji mączki wapiennej sorbującej gazy, do neutralizacji odcieków i sorpcji metali ciężkich. Najlepszymi właściwościami sorpcyjnymi ponadto charakteryzują się iły mioceńskie, jednakże zaniechanie eksploatacji ich złóż uniemożliwia wykorzystanie tych iłów jako sorbentów metali ciężkich i do budowy przesłon hydroizolujących. Pozostałe kopaliny ilaste i mineralne surowce odpadowe nie spełniają wymagań do tych zastosowań.
The authors studied applicability of primary and secondary raw materials from Chrzanów county in environmental protection. Mineralogical and chemical analyses as well as determinations of some physic-chemical properties made the basis of this appraisal. The results obtained indicate a limited of potential applications of those mineral commodities. The carbonate rocks may be utilized as sorbents of heavy metals and also in manufacturing of limestone flour for cleaning flue gases and neutralizers of acid sewage. The Miocene clays have the best properties as absorbents and materials to construction of hydro- isolation lay- -ers, but the abandoned exploitation their deposits, prevent utilization those clays. The remain-ing clay rocks and secondary raw materials are useless in those targets.
OCHRONA ZASOBÓW KRUSZYW NATURALNYCH NA PRZYKŁADZIE DOLIN RZEK KARPAT ZACHODNICH
PROTECTION OF NATURAL AGGREGATES RESERVES ON THE EXAMPLE OF RIVER VALLEYS OF WESTERN CARPATHIANS
Marek Stryszewski – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Artykuł dotyczy ochrony zasobów złóż kruszyw naturalnych pozyskiwanych w dolinach rzek Karpat Zachodnich. Autor zwraca uwagę, że w chwili obecnej nie ma ochrony prawnej zasobów kruszyw, które w sposób stały pozyskiwane są od dawna dla różnych dziedzin gospodarki.Ochrona zasobów powinna polegać na ich zabezpieczeniu w odniesieniu do większych aglomeracji miejskich. Niespełnienie tego warunku powoduje konieczność sprowadzania kruszyw z większych odległości, a więc ponoszenie zbędnej pracy transportowej na pokrycie popytu. Autor określił (w układzie powiatów objętych badaniami) wielkości popytu na kruszywa naturalne, dla których praca transportowa na jego zaspokojenie będzie najmniejsza.
W podsumowaniu autor wskazuje na konieczność objęcia ochroną formalnoprawną złóż kruszyw naturalnych i stworzenia aktywnych mechanizmów gospodarki złożami kruszyw.
The paper refers to a protection of natural aggregate reserves acquired from rivers valleys of Western Carpathians. Autor pointed out that currently there is no legal protection of natural aggregate reserves, which are constantly acquired for different fields of economy.
Actions should consist in protection of aggregate in bigger urban agglomarations. To ignore this condition means the necessity of bringing aggregate from longer distance, and in consequence additional transport.
Author has defined (in order of investigated districts) level of demands for natural aggregate, for which transport work will be the lowest. Author pointed out the necessity of legal protection of natural aggregate deposits and creation of active mechanisms of management.
WPŁYW POZIOMU SZUMU NA ROZDZIELCZOŚĆ SEKCJI PSEUDO-IMPEDANCJI AKUSTYCZNEJ W NW CZĘŚCI LGOM
INFLUENCE OF THE LEVEL OF NOISE ON RESOLUTION OF PSEUDO-IMPEDANCE ACOUSTIC SECTIONS IN NW PART OF LGOM
Ewa Kawalec–Latała – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Zakład Geofizyki, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Podjęcie decyzji o budowie podziemnego zbiornika w złożu soli i wybór jego lokalizacji wymaga szeregu badań. Zasadnicze znaczenie ma odpowiednie rozpoznanie geologiczne. W rejonie pomiędzy Głogowem a Bytomiem Odrzańskim (NW część LGOM) wyznaczono 2 obszary złożowe o łącznej powierzchni 14 km2, gdzie szacunkowe zasoby geologiczne wynoszą kilkanaście mln ton soli. Sól ta stanowi kopalinę użyteczną towarzyszącą złożom miedzi. Skłoniło to do podjęcia prac mających na celu uruchomienie eksploatacji soli kamiennej metodą ługowania otworami z powierzchni terenu oraz wykorzystania powstałych kawern jako sezonowych magazynów gazu ziemnego na potrzeby lokalne. Budowa podziemnych zbiorników metodą ługowania z powierzchni, zawsze stwarza możliwość i potrzebę zagospodarowania soli uzyskiwanych w wyniku takiego sposobu tworzenia zbiornika. Detekcja niejednorodności litologiczno-facjalnych w budowie pokładowych złóż soli kamiennej jest zadaniem wymagającym precyzji i dokładności. Istnieją przesłanki teoretyczne, zweryfikowane modelowaniami, że zmiany takie mogą być rozpoznane na podstawie interpretacji sekcji pseudo-impedancji akustycznej. Dokładność i wiarygodność takiej interpretacji wzrasta, jeśli zakłócenia obecne w rejestracjach terenowych maleją. Całkowita eliminacja zakłóceń z danych rzeczywistych jest niemożliwa. Uzasadnione jest więc oszacowania a’priori jaki poziom szumu jest dopuszczalny, aby interpretacja była wiarygodna. Metoda inwersji w celu obliczenia tras pseudo-impedancji akustycznej jest operacją nieliniową i w takim przypadku metoda modelowań tras przy założonym poziomie szumu, pozwala ocenić jego wpływ na jakość odzwierciedlania się zmian budowy wewnętrznej górotworu. Przedstawione syntetyczne sekcje pseudo-impedancji akustycznej, uwzględniają typową w NW części LGOM budowę geologiczną pokładów soli kamiennej i różny poziom szumu przypadkowego.
NW part LGOM, the area between Głogów and Bytom Odrzański is perspective for construction of underground storage in salts deposit. The building method by salt’s leaching from surface always gives the possibility utilize the salts. The area takes about 14 km2 the estimated salt’s store equal a dozen mln. Salt is an useful mineral accompanying copper deposits. For location and building of underground reservoir very precise geological setting is needed. The inhomogeneities and changes of thickness and lithology of salts deposits before the underground storage location must be predicted. A method of inversion of seismic section aiming at obtaining pseudo-acoustic impedance section gives the possibility to bind very closely the acoustic impedance changes with lithologic and facial changes in subsurface. When the noise in seismic data decreases the accuracy and reliability of interpretation increases. Unfortunately, a whole elimination of noise from seismic measurements is not possible. It is reasonable to estimate a’priori the level of noise for reliable interpretation seismic sections. It should be realised that the inversion procedure is not a unique process. There is no single solution to the given problem. In this case the modelling methods of pseudo-impedance acoustic sections are useful for the evaluation of the influence of noise on the recognition of underground boundaries. The paper presents the synthetic seismic section and pseudo-impedance section constructed for various lithology’s changes typical for Zechstein salts deposits in NW part of LGOM.
ANALIZA I MODELOWANIE DANYCH GEOLOGICZNYCH ORAZ KONCEPCJA ZAGOSPODAROWANIA PERSPEKTYWICZNEGO ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO RADOMIERZYCE Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI PROJEKTOWANIA GEOLOGICZNO-GÓRNICZEGO
ANALYSIS AND MODELING OF GEOLOGICAL DATA AND CONCEPT OF RADIOMIERZYCE BROWN COAL PROSPECTIVE DEPOSIT DEVELOPMENT WITH UTILIZATION OF GEOLOGICAL-MINING DESIGN TOOLS
Anna Nowak – Poltegor-Instytut- IGO , Wrocław
Przedstawiono opis prac zrealizowanych w 2007 r., w ramach projektu Foresight pt,, Scenariusze rozwoju technologicznego przemysłu wydobycia i przetwórstwa węgla brunatnego” w zakresie możliwości zagospodarowania złoża węgla brunatnego Radomierzyce.
W nawiązaniu do zebranych danych z kart wierceń dokumentujących złoże i dostępnych publikacji opracowano cyfrową bazę danych geologicznych. Odpowiednio zakodowane dane poddane zostały, przy wykorzystaniu programu Datamine Studio, procesom walidacji. Na podstawie cyfrowego modelu złoża wykreślono nową granicę bilansowości – zgodną z obecnie obowiązującymi kryteriami. W oparciu o opracowany model geologiczno-inżynierski złoża okonturowano jego zasoby przemysłowe i opracowano cztery warianty eksploatacji. W ostatniej części publikacji przedstawiono wyniki oszacowań eksploatacyjnych w obrębie zaproponowanych modeli wyrobisk docelowych oraz harmonogramy ich wydobycia.
Description of works carried out in 2007 in the framework of Foresight project titled „Scenarios of technological development of brown coal mining and processing industry” concerning possibilities of development of Radomierzyce brown coal deposit has been presented.
In reference to data gathered from the boreholes’ documentation and accessible publications a digital database of geological data has been created. Encrypted data has been validated with Datamine Studio program. On the basis of digital model of brown coal bed a new boundary of deposit with balance values has been drawn in accordance with currently binding criteria. Basing on created geological-engineering model of the deposit, its industrial resources have been outlined and four variants of exploitation have been elaborated. Results of exploitation calculations and schedules of mining in the range of proposed models of ultimate excavations have been displayed in final part of publication.
WSPÓŁCZESNE WYROBISKA NA OBSZARZE MARINA EL ALAMEIN W EGIPCIE I PROBLEMY ICH ZAGOSPODAROWANIA
CONTEMPORARY OPEN CASTS IN MARINA EL ALAMEIN (EGYPT) AND MANAGEMENT PROBLEMS
Janusz Skoczylas – Instytut Geologii, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
W artykule przedstawiono zarys odkrywkowej eksploatacji czwartorzędowych wapieni w okresie 1980- 2003 na tle budowy geologicznej regionu południowego brzegu Morza Śródziemnego na odcinku Aleksandria – Marina el Alamein. Porzucone potężne wyrobiska o przykładowych wymiarach 500 x 100m x 15 m zasypywane są obecnie licznymi odpadami wapienia, odpadami i śmieciami z przyległych osiedli letniskowych, a także bywają zasiedlane. Nowością jest zadrzewianie terenów oraz budowa pola golfowego na terenach poeksploatacyjnych.
The paper presents an outline of opencast exploitation of quaternary limestone from 1980 to 2003 against the background of the geological structure of the south coast of the Mediterranean Sea between Alexandria and Marina el Alamain. Abandoned open casts are often filled up with limestone waste and litter from the summer resorts built nearby. Sometimes they are used also as building grounds. Building golf courses and afforesting is a novelty.
ZABEZPIECZENIA PRZECIWPOŻAROWE MASZYN PODSTAWOWYCH GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO
FIRE PROTECTIONS OF BASIC MACHINES FOR OPEN CAST MINING
Jerzy Alenowicz, Edward Sobczyński – Poltegor-Instytut IGO, Wrocław
W artykule przedstawiono analizę dotychczasowych rozwiązań technicznych instalacji sygnalizacji pożarowej i ich powiązań z systemem sterowniczym stosowanych w zabezpieczeniu maszyn górniczych. Zaprezentowano możliwość integracji z układem sterowania maszyny pozwalającą na przekazanie operatorowi informacji o wystąpieniu i lokalizacji pożaru. Zdefiniowano problemy wymagające rozwiązania i priorytetowe kierunki prac, zmierzające do stworzenia kompleksowego systemu ochrony przeciwpożarowej maszyn podstawowych w górnictwie węgla brunatnego.
The article shows the analysis of up-to-date technical solutions for signaling installations of fire protection and their connections with the controlling system used in protecting mining machinery. The possibility to develop and change the configuration of the system depending on the construction of the machinery and the user’s needs is presented. The problems requiring solutions and prioritizing the future directions of the project to create a complex system of fire protection for basic machinery in lignite mining are defined.