ASPEKTY FORMALNO-PRAWNE I METODYCZNE DOKUMENTOWANIA ZASOBÓW WÓD LECZNICZYCH, TERMALNYCH I SOLANEK WYNIKAJĄCE Z FAKTU ZALICZENIA ICH DO KOPALIN
FORMAL, LEGAL AND METHODOLOGICAL ASPECTS OF DOCUMENTING GROUNDWATER RESOURCES CLASSIFIED AS MINERALS
Jakub Sokołowski, Małgorzata Sosnowska – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie
Wody lecznicze, termalne i solanki z uwagi na swoje specyficzne właściwości zostały zaliczone do kopalin. Stanowią one szczególny rodzaj kopaliny, odróżniający się od pozostałych dynamiką przepływu, odnawialnością zasobów oraz zmiennością parametrów fizyczno-chemicznych w czasie. Cechy te utrudniają wyznaczanie granic złóż wód podziemnych oraz określenie wartości granicznych parametrów definiujących złoże, co przy zróżnicowanych warunkach występowania wód leczniczych,termalnych i solanek, a także różnym stopniu odnawialności ich zasobów, uniemożliwia opracowanie jednolitych wytycznych dokumentowania. W artykule wskazano i szczegółowo omówiono najistotniejsze problemy wynikające z konieczności stosowania przepisów ustawy PGiG w odniesieniu do wód podziemnych. Zasygnalizowano konieczność korekty obowiązujących regulacji prawnych w zakresie opracowania spójnych dla hydrogeologii i geologii złożowej pojęć, a także określenia klasyfikacji i zasad oceny zasobów wód leczniczych, termalnych i solanek. Przejrzyste i jednoznaczne przepisy prawne pozwolą w większym stopniu chronić zasoby wód podziemnych zaliczonych do kopalin efektywnie przyczyniając się do racjonalnego gospodarowania zasobami złóż tych wód.
Therapeutic and thermal waters and brines are classified as minerals due to their specific properties. They are a special type of mineral, differing from the others in terms of flow dynamics, resource renewal and variation of physico-chemical parameters over time. These features make it difficult to determine the boundaries of groundwater deposits and to determine the boundary values of the parameters defining the deposit. Different conditions for the occurrence of therapeutic and thermal waters and brines, as well as the different degree of renewal of their resources, make it impossible to develop uniform
documentation.
The article indicates and discusses in detail the most important problems resulting from the necessity to apply the provisions of the geological and mining law to groundwater. The need to correct the applicable legal regulations was signaled in the scope of compiling hydrogeology and geology definitions, as well as defining the classification and rules for documenting therapeutic and thermal water and brine resources. Transparent and unambiguous legal regulations will allow to protect the resources of groundwater classified as minerals to a greater extent, effectively contributing to the rational management of the resources of these waters.
EWIDENCJONOWANIE ZMIAN ZASOBÓW ZŁÓŻ SPOWODOWANYCH EKSPLOATACJĄ W WARUNKACH SZCZEGÓLNYCH
RECORDS OF CHANGES IN DEPOSIT RESOURCES CAUSED BY MINING IN SPECIAL CONDITIONS
Leszek Jurys, Elżbieta Maszloch, Kamila Wirkus – Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, Oddział Geologii Morza w Gdańsku
Artykuł jest kontynuacją analizy problematyki praktycznej realizacji obowiązku ewidencjonowania zmian zasobów przedstawionej w publikacji L. Jurysa i M. Damrata pt. „Problematyka ewidencjonowania zmian zasobów i obliczania wielkości wydobycia na przykładzie złóż kruszywa naturalnego”.
W niniejszym artykule przedstawiono przypadki eksploatacji niektórych złóż kopalin, nie poddających się obowiązującym, standardowym metodom ewidencjonowania zmian zasobów oraz obliczania wydobycia i opłaty eksploatacyjnej. Przyczynami niedopasowania do przewidzianej prawem metodyki jest najczęściej specyficzny sposób urabiania złoża wynikający z warunków jego występowania oraz rzadziej cechy fizyczne kopaliny. Duża część tych złóż jest legalnie eksploatowana od wielu lat, a prowadzący wydobycie przedsiębiorcy różnymi sposobami ewidencjonują zmiany zasobów (wydobycie). Zwykle sposoby te, w „przybliżeniu”, odpowiadają wymaganiom formalnym kosztem merytorycznej wiarygodności, lub odwrotnie pozwalają na ocenę rzeczywistej wielkości zmian zasobów kosztem niezgodności z przepisami.
Dokonana analiza dotyczy głównie możliwości i sposobów monitorowania eksploatacji złóż kruszywa naturalnego znajdujących się na dnie Bałtyku i w korytach rzek, powierzchniowej eksploatacji złóż torfu metodą frezowania, wydobycia bursztynu metodą hydrauliczną oraz nietypowych nagromadzeń żwirów jako użytecznego składnika osadów piaszczysto-żwirowo-gliniastych zwykle o genezie glacjalnej.
W niektórych przypadkach przedstawiono propozycje sposobów wiarygodnego ewidencjonowania zmian zasobów i naliczania opłaty eksploatacyjnej oraz związanego z nimi kierunku modyfikacji odpowiednich przepisów prawa geologicznego i górniczego.
The article is a continuation of the analysis of the issues of practical implementation of the obligation to record changes in resources presented in the publication L. Jurys and M. Damrat entitled “Problems of reserves inventorying and calculating the volume of extraction on the example of aggregates deposits”.
This article presents the cases of exploitation of some mineral deposits that don’t comply with the current standard methods of recording changes in resources and calculating the extraction and exploitation fee. The reasons for the mismatch with the methodology provided for by law are most often the specific method of mining the deposit resulting from the conditions of its deposition and less frequently the physical characteristics of the mineral. A large part of these deposits has been legally exploited for many years and the entrepreneurs carry out the extraction record changes in resources (extraction) in various ways. Usually, these methods “approximately” correspond to the formal requirements at the expense of substantive credibility or inversely allow the assessment of the actual size of resource changes at the expense of non-compliance with the provisions.
The analysis performed mainly concerns the possibilities and methods of monitoring the exploitation of natural aggregate deposits located at the bottom of the Baltic Sea and in river beds, surface exploitation of peat deposits by milling, exploitation of amber using the hydraulic method, and uncommon gravel accumulations as a useful component of sand-gravel-clay sediments, usually of glacial genesis.
In some cases, proposed methods of reliable inventory of changes in resources, calculating the mining fee and the related direction of modification of the relevant provisions of the geological and mining law.
WYKORZYSTANIE MODELU ZŁOŻA W DŁUGOTERMINOWYM PROGNOZOWANIU ZAWARTOŚCI SIARKI STR W WĘGLU BRUNATNYM DOSTARCZANYM DO ELEKTROWNI BEŁCHATÓW
THE USE OF THE DEPOSIT MODEL IN LONG TERM FORECASTING OF SULFUR CONTENT STR IN BROWN COAL SUPPLIED TO BELCHATOW POWER PLANT
Miranda Ptak, Zbigniew Kasztelewicz, Andrzej Gądek – PGE GiEK S.A., Departament Zarządzania Wydobyciem
Realistyczne długoterminowe prognozowanie parametrów węgla dostarczanego z Kopalni do Elektrowni Bełchatów i efektywne zarządzanie i stabilizowanie zawartości siarki w węglu dostarczanym do Elektrowni pozwala na optymalną, ze względu na wydajność i ciągłość funkcjonowania, eksploatację Instalacji Odsiarczania Spalin w elektrowni. Artykuł omawia założenia i sposób opracowania długoterminowej prognozy parametrów jakościowych zbiorczej strugi węgla dostarczanego z Kopalni Bełchatów do Elektrowni Bełchatów. Przedstawiony w artykule proces to aktualny przykład praktycznego wykorzystanie funkcjonującego w Dziale Technologii Górniczej systemu wspomagania planowania robót górniczych działającego w oparciu o stworzony i aktualizowany w Dziale Geologicznym Kopalni cyfrowy model złoża.
Realistic long-term forecasting of the parameters of coal supplied from the Mine to the Belchatow Power Plant allows for optimal, in terms of efficiency and uninterrupted operation, usage of the fumes desulphurization installation operating in the power plant . The article discusses the assumptions and means of developing a long-term quality parameter forecast for the collective coal stream delivered from the Bełchatów Mine to the Bełchatów Power Plant. The process presented in the article is an up to date example of practical use of mine planning system functioning in the Mining Technology Department, operating on the basis of a digital deposit model created and periodically updated in the Geological Department of the Belchatow Mine.
BADANIA JEZIOR POEKSPLOATACYJNYCH PO WYDOBYCIU WĘGLA BRUNATNEGO – PROJEKT RAFF
RESEARCH ON LIGNITE PIT LAKES – PROJECT RAFF
Adam Bajcar, Jacek Szczepiński, Barbara Rogosz- „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule przedstawiono wybrane jeziora poeksploatacyjne stanowiące obiekty badań w ramach realizowanego przez „Poltegor-Instytut” projektu RAFF „Ocena zagrożeń w zbiornikach końcowych kopalń odkrywkowych podczas wypełniania ich wodą”, finansowanego ze środków Funduszu Badawczego Węgla i Stali oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. Omówione zostały także wstępne wyniki pomiarów batymetrycznych realizowanych w projekcie.
The paper characterizes the natural fuel, which is brown coal, taking into account its structure and properties as well as the assessment of its usability in the processes of decomposition of this material. The process of gasification of lignite from the „Sieniawa” mine in a fixed bed reactor was carried out. The paper presents conversion of brown coal organic matter into synthesis gas of significant calorific value. The influence of the gasifying agent, temperature and pressure on the composition of the obtained gases was taken into account.
PRZEGLĄD ISTNIEJĄCEJ TERMINOLOGII DOTYCZĄCEJ REKULTYWACJI TERENÓW POGÓRNICZYCH – PROPOZYCJA DEFINICJI POJĘĆ
REVIEW OF EXISTING TERMINOLOGY FOR THE RECLAMATION OF POST-MINING AREAS – PROPOSAL FOR A DEFINITION OF TERMS
Urszula Kaźmierczak – Politechnika Wrocławska, Katedra Górnictwa
Marek W. Lorenc – Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Instytut Architektury Krajobrazu
Paweł Strzałkowski – Politechnika Wrocławska, Katedra Górnictwa
W artykule podjęto próbę usystematyzowania i ujednolicenia stosowanej w literaturze terminologii związanej z użytkowaniem terenów pogórniczych. Dokonano dyskusji takich pojęć istniejących w literaturze anglojęzycznej jak: restoration, reclamation, rehabilitation, land development oraz revitalization i ustalono ich jednoznaczność umożliwiającą właściwe zrozumienie istoty danego procesu. Na bazie propozycji literaturowych istniejących sposobów zagospodarowania terenów pogórniczych wykazano nieścisłości związane z terminologią kierunków rekultywacji i sposobów zagospodarowania. Do opisu zaproponowanych terminów, na podstawie analizy literaturowej wskazano systematykę, która eliminuje niejednoznaczności z poprzednich systematyk. Dodatkowo zaproponowaną systematykę rozszerzono o nowy aspekt związany z reliktami działalności górniczej
The article attempts to systematize and harmonize the terminology used in literature related to the use of post-mining areas. Discussion was made regarding terms such as restoration, reclamation, rehabilitation, land development and revitalization that exist in English literature, and established their clarity to properly understand the essence of the exact process. On the basis of literature proposals of existing methods of post-mining areas land development, inaccuracies related to terminology of both reclamation and land development methods have been demonstrated. For terms proposed on the basis of literature, a systematic scheme is indicated, which eliminates ambiguity from previous systematics. In addition, the proposed systematic has been extended to include a new aspect, related to the relics of mining activities.
MONITORING WIELONACZYNIOWEJ KOPARKI KOŁOWEJ ORAZ JEJ FRONTU ROBOCZEGO
MONITORING OF A BUCKET WHEEL EXCAVATOR AND ITS WORKING FRONT
Adam Bajcar, Marek Onichimiuk – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W „Poltegor-Instytut” Instytucie Górnictwa Odkrywkowego od wielu lat prowadzone są prace nad monitoringiem wystruktur nośnych wielonaczyniowych koparek kołowych. Prowadzony w latach 2015-2018 projekt BEWEXMIN również przyczynił się do zwiększenia możliwości systemów monitorujących. Niniejszy artykuł przedstawia dotychczasowe osiągnięcia „Poltegor-Instytut” w tej dziedzinie jak i koncepcję systemu rozpoznawania utworów na froncie roboczym wielowielonaczyniowej koparki kołowej.
At the „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, work has been carried out for many years on the strength monitoring of load-bearing structures of bucket wheel excavators. The BEWEXMIN project carried out in 2015-2018 also contributed to increasing the capabilities of monitoring systems. This article presents the current achievements of the „Poltegor-Instytut” in this field as well as the concept of recognition system on the working front of a bucket wheel excavator.
WYKONYWANIE BADAŃ BEZPOŚREDNIEGO ŚCINANIA NA POBRANYCH PRÓBKACH GRUNTÓW W CELU WYZNACZENIA PARAMETRÓW WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH TAKICH JAK KĄT TARCIA WEWNĘTRZNEGO I PÓJNOŚĆ GRUNTU PRZY RÓŻNYCH STANACH WILGOTNOŚCI
PERFORMING DIRECT SHEAR TESTS ON COLLECTED SOIL SAMPLES IN ORDER TO DETERMINE STRENGTH PARAMETERS SUCH AS THE ANGLE OF INTERNAL FRICTION AND SOIL COHESION AT VARIOUS HUMIDITY CONDITIONS
Radosław Drynda, Adam Bajcar -„Poltegor – Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule przedstawiono wyniki badań gruntów o naruszonej strukturze przeprowadzonych w aparacie bezpośredniego ścinania w różnych stanach wilgotności. Badania te zostały przeprowadzone dla gruntów nadwęglowych pobranych w odkrywce Szczerców
The article presents the results of tests of soils with disturbed structure carried out in a direct shear apparatus in various humidity conditions. These studies were carried out for above lignite soils collected in the Szczerców open pit.
MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA STEREOFOTOGRAMETRII DO OKREŚLANIA PRĘDKOŚCI I TRAJEKTORII WYRZUTU ODŁAMKÓW SKALNYCH PODCZAS URABIANIA SKAŁ PRZY POMOCY MATERIAŁÓW WYBUCHOWYCH
THE POSSIBILITY OF USING STEREO-PHOTOGRAMMETRY TO DETERMINE THE VELOCITY AND TRAJECTORY OF ROCK FRAGMENTS EJECTION DURING MINING WITH EXPLOSIVES
Sławomir Patla – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Przedstawiono możliwości wykorzystania systemu stereofotogrametrycznego do określania parametrów ruchu odłamków skalnych podczas detonacji materiału wybuchowego w otworach strzałowych przy eksploatacji złóż surowców skalnych. Poddano testom dwa rodzaje kamer cyfrowych i określono możliwość zaadaptowania ich do realizacji postawionego celu.
Possibilities of using a stereophotogrammetric system to determine parameters of movement of rock fragments during detonation of explosive material in blast holes during exploitation of rock deposits have been presented. Two types of digital cameras have been tested, and the possibility of adapting them in order to achieve the stated goal has been determined.