UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKOWE ZAGOSPODAROWANIA ZASOBÓW ZŁÓŻ KOPALIN SKALNYCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM
ENVIRONMENTAL CONDITIONING OF THE MANAGEMENT OF THE ROCK MINERAL DEPOSITS IN THE PODKARPACKIE VIOVODSHIP
Barbara Radwanek-Bąk, Tomasz Malata – Oddział Karpacki, Państwowy Instytut Geologiczny, Kraków
Województwo podkarpackie zajmuje 17,9 tys.km2, co stanowi około 5,5 % powierzchni kraju. Zamieszkuje je ponad 2,1 mln ludności, a średnia gęstość zaludnienia wynosi 118 mieszkańców na km2. Stopień urbanizacji jest najniższy w kraju – 41 %. Omawiany region odznacza się wysokimi walorami środowiska przyrodniczego: dużymi, zwartymi kompleksami naturalnych lasów, bogatą florą i fauną, pięknymi krajobrazami, znacznymi zasobami wód powierzchniowych i podziemnych (główne zbiorniki wód podziemnych), użytków rolnych, a także bogatym dziedzictwem kulturalnym. Najbardziej cenne przyrodniczo fragmenty województwa (około 47,6 % jego powierzchni) są objęte różnymi formami prawnej ochrony. Województwo dysponuje zasobami różnych kopalin: ropy naftowej, gazu ziemnego, siarki rodzimej oraz znaczną bazą zasobową kopalin skalnych: kamieni budowlanych i drogowych (głównie piaskowców), kopalin okruchowych (piaski i żwiry) oraz ilastych ceramiki budowlanej. Są one (poza złożami węglowodorów) eksploatowane metodami odkrywkowymi. Konieczność ochrony środowiska przyrodniczego oraz wzrost zabudowy i infrastruktury terenu powoduje narastanie konfliktów związanych z możliwością zagospodarowania złóż. Przedstawienie tych uwarunkowań i trudności na tle ogólnej charakterystyki regionu, stanowiło główny cel artykułu.
The Podkarpackie Voivodship covers 17,9 thousand sq km of area which is 5,5 % of Poland’s. It has a population about 2,1 million with 118 people per sq km. The urbanization ratio is about 41 %. This region characterized by outstanding nature values: big natural forest complexes, rich flora and fauna, beautiful landscape, main ground water reservoirs, significant agricultural areas, as well as culture heritage. The most valuable elements of the nature (about 47,6 % of the total area), have been covered by various forms of legal protection. The region is rich in mineral resources like: crude oil, natural gas, native sulphur and several industrial rock minerals like: ceramic (brick) clays, natural aggregate, road and building stones (mainly sandstone), diatomite and gypsum. Some of them were mined for the long time by using the opencast methods. Nature protection and growth of housing and infrastructure causes numerous conflicts between mining and spatial planning. Presentation of this conditioning of the management of mineral deposits was the aim of presented paper. They have been shown on the background of general description of the region.
OSTOJE SIECI NATURA 2000 JAKO ELEMENT ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWAŃ EKSPLOATACJI KOPALIN
SITES OF NETWORK NATURA 2000 AS AN ENVIRONMENTAL CONDITIONING OF MINERAL EXPLOATATION
Elżbieta Pietrzyk-Sokulska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Natura 2000 to europejska sieć obszarów chronionych, której celem jest zachowanie bioróżnorodności poprzez ochronę ekosystemów. Obszary te pomimo iż stanowią znaczną wartość przyrodniczą, nie obligują do zaprzestania prowadzonej na ich terenie działalności gospodarczej. W artykule przeprowadzono analizę 692 złóż różnych rodzajów kopalin leżących na terenie wyznaczonych obszarów sieci Natura 2000 (koniec kwietnia 2006 roku) ze względu na ich położenie w poszczególnych obszarach sieci Natura 2000 (OSO czy SOO), stan zagospodarowania, wielkość udokumentowanych zasobów geologicznych i przemysłowych oraz wielkość wydobycia. Analizie poddano także wartość przyrodniczą i znaczenie ostoi, w obrębie których znalazły się złoża. Wyniki przedstawiono w formie wykresów i tabel.
Natura 2000 is a network of protected areas, and its main goal is conservation of biodiversity by protection of existing ecosystems. The economic activity is possible in these areas, even though they have significant value for the nature. The paper presents the analysis of 23 different raw materials, which are deposits located within Natura 2000 network as of the end of April 2006. The analysis of 692 deposits encompassed the location in particular Natura 2000 network (OSO or SOO), their state of management, the proved and probable mining reserves and the mining output. The currently exploited deposits are the largest group located within Natura 2000 networks.
PROBLEMATYKA ZAGROŻEŃ ŚRODOWISKA NA TERENACH POEKSPLOATACYJNYCH – STUDIUM PRZYPADKÓW
NATURAL ENVIRONMENTAL ENDANGERING ON POST MINING AREAS – STUDY ON EXAMPLE
Izabela Laskowicz – Oddział Karpacki, Państwowy Instytut Geologiczny, Kraków
Składowanie odpadów w wyrobiskach po eksploatacji odkrywkowej jest jednym ze sposobów rekultywacji i zagospodarowywania terenów pogórniczych. Metoda ta nie spotyka się jednak ze społeczną akceptacją. W celu sprawdzenia czy zrekultywowane już składowiska posadowione w wyrobiskach są faktycznym zagrożeniem dla środowiska przeanalizowano trzy obiekty: w Barczy, Zagaciu i Cianowicach. Analizy dokonano opierając się na materiałach archiwalnych i badaniach własnych. Nieczynnym już od około 20 lat składowiskom do tej pory nie nadano nowych funkcji użytkowych. W przypadku największego z nich Barczy proces asymilacji ze środowiskiem potrwa jeszcze wiele lat. Pozostałe dwa, w Cianowicach i Zagaciu nie są niebezpieczne dla środowiska. Brak rzetelnie przeprowadzonej rekultywacji oraz wskazania w dokumentach planistycznych nowych funkcji dla tych terenów powoduje, że w świadomości społeczności lokalnych nadal są to tereny zdegradowane.
Deposition of wastes in quarries is one of the methods of recutivatting and post minning areas adoptation. However this method doesn’t meet the local community acceptation. To egzamine the real endangering three objects Barcza, Zagacie and Cianowice were analized based on archival materials and own research. Inactive waste disposal have not introduced new usefull functions for twenty years. In case of the biggest of them Barcza assimilation with natural envinronment process will take a lot of time. There were not found the environmental endangering in two other quarries Zagacie and Cianowice. Uncomplete recultivation and absence of new functionality planning in local low caused that this areas are thought as degradated for local comunity.
KOPALNIA ODKRYWKOWA W SŁUŻBIE OCHRONY DZIEDZICTWA GEOLOGICZNEGO? KARPNIKI – STUDIUM PRZYPADKU
OPEN PIT AS A PROTECTOR OF GEOLOGICAL HERITAGE? KARPNIKI – THE CASE STUDY
Jerzy Górecki, Edyta Sermet – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Mirosław Kotowski – POL-SKAL Sp. z o.o., Kraków
Złoże kopaliny skaleniowej „Karpniki” ma duże znaczenie gospodarcze. Eksploatowane odkrywkowo, nie oddziałuje zbyt negatywnie na środowisko naturalne, a zwłaszcza na przyrodę Rudawskiego Parku Krajobrazowego. Nieuzasadnione sprzeciwy społeczności lokalnej powodują od lat kłopoty właścicieli kopalni z prowadzeniem eksploatacji w ramach uzyskanej koncesji. Rodzi to pytania o skuteczność rozwiązań prawnych w zakresie ochrony złóż oraz warunków prowadzenia koncesjonowanej działalności wydobywczej. Użytkownik złoża, rozumiejąc znaczenie ochrony dziedzictwa geologicznego Rudaw Janowickich, chce udostępnić kopalnię turystom i pokazać, że górnictwo odkrywkowe może wspomagać ochronę środowiska. Po zakończeniu eksploatacji wyrobisko odkrywkowe wraz z otoczeniem będzie zrekultywowane w kierunku przyrodniczym i ma służyć rekreacji, wypoczynkowi oraz edukacji geologiczno-górniczej.
The „Karpniki” feldspar-bearing rock deposit is of great commercial importance. The open pit mine does not constitute a very negative influence on the environment, especially on the nature of the Rudawy Landscape Park. The unfounded protests of the local community have been problematic for the mine owners for many years, yet the mine has been in operation under legal licence. As such, the question must be asked: how to successfully protect the resources, and what are the conditions of undertaking licenced mining activity. The user of this deposit, understanding the importance of geological heritage protection of the Rudawy Janowickie Mts, would like to open the mine to the public and show that opencast mining can assist in the protection of the environment. After utilization of the mine, the open pit and its surroundings will be recultivated in the direction of nature and is to provide recreation, relaxation and geological-mining education.
OBSZARY GÓRNICZE I GEOOCHRONA KONSERWATORSKA – NIEDOSZACOWANE PARTNERSTWO
MINING AND GEOCONSERVATION – UNAPPRECIATED PARTNERSHIP
Małgorzata Gonera – Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk, Kraków
Roli odsłonięć i odkrywek w badaniach i popularyzacji geologii nie da się przecenić. Dlatego czynne kamieniołomy, cegielnie, kopalnie odkrywkowe i podziemne są ważnymi obiektami dla poznawania geologii. Jednak te obiekty zanikają. Intencją geoochrony konserwatorskiej jest temu przeciwdziałać opierając się na zapisach ustawy o ochronie przyrody. Geologia gospodarcza i górnictwo nie wykorzystały dotychczas swoich atutów i nie sięgnęły po korzyści dane im potencjalnie przez tę ustawę. Chodzi o aplikację stanowiska dokumentacyjnego. Chodzi o to, ażeby powołanie i utrzymywanie obiektów tej kategorii ochrony odbywało się w zamian za określone korzyści dla gospodarza terenu: na przykład ulgi finansowe w podatku i opłatach eksploatacyjnych. Nie dokona tego sama argumentacja geoochrony konserwatorskiej. Potrzebne jest lobby sektora wydobywczego.
The role of outcrops in geology is really substantial. Therefore different kinds of quarries, mines and brick-fields are highly valuable in geological education, train and tourist. Unfortunately, these objects are disappearing. The geoconservation is against of this, trying to proceed by bring into play the decrees contained in Polish Nature Protection Act. As yet the mine and applying geology sectors have not used its trumps to gain the potential benefits brining them by this Act. They did not ask the economical circumstances on set the geological documentary site in mine areas. Foundation and management of these geoconservation objects should be reward and recompensed; for example by reduced tax and licenses. This can’t be performed only by geoconservation itself. The mine lobby support is needed to strengthen mining and geology in land management policy.
KAMIENNE ŚWIADECTWO ŚWIETNOŚCI KRAKOWSKIEGO SALWATORA WE WCZESNYM ŚREDNIOWIECZU
THE STONE TESTIMONY OF THE KRAKOW DISTRICT SALWATOR MAGNIFICENCE IN THE EARLY MIDDLE AGES
Jan Bromowicz – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Mury romańskich budowli sakralnych na krakowskim osiedlu Salwator zbudowano z wapieni i piaskowców. Najstarsze wzniesiono z prymitywnie obrobionych, niezbyt regularnych, wyłącznie wapiennych kształtek. Późniejsze zawierają bardzo regularne, drobne kształtki wapienne i duże ciosy piaskowcowe, które zastosowano też jako materiał rzeźbiarski we fragmentach portalu. Podobieństwo do zastosowanych materiałów kamiennych i ich obróbki na Wawelu świadczy o ważnej roli budowli salwatorskich.
The walls of Romanesque buildings in the Krakow district Salwator have been constructed from limestone and sandstone. The oldest ones are erected of poorly worked, irregular, limestone moulders only. The younger ones consist of very regular small limestone bricks and big sandstone blocks which have been used also as a sculpting material in fragments of portal. Similarity to stone materials used in the Wawel Castle and resemblance between the way of their processing prove the great importance of the Salwator buildings.
POLSKA I MIĘDZYNARODOWA RAMOWA KLASYFIKACJA ZASOBÓW (UNFC) ZŁÓŻ KOPALIN STAŁYCH I WĘGLOWODORÓW – PODOBIEŃSTWA I RÓŻNICE
POLISH AND UNITED NATIONS FRAMEWORK CLASSIFICATION OF RESOURCES (UNFC) – SIMILARITIES AND DIFFERENCES
Marek Nieć – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Międzynarodowa, ramowa klasyfikacja zasobów złóż kopalin (UNFC), opracowana w ramach działalności Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (UNECE) umożliwia porównywanie według jednolitych zasad różnych istniejących klasyfikacji oraz jednolite przedstawianie informacji o zasobach złóż kopalin, różnie w nich ujmowanych. Jej stosowanie jest zalecane przez Komisję Ekonomiczno-Socjalną (ECOSOC) ONZ (Rezolucja plenarnego posiedzenia ECOSOC 2004/233 z 18.07.2004). W klasyfikacji UNFC wyróżnia się kategorie zasobów na podstawie trzech kryteriów: oceny gospodarczej (oś E – economic), stopnia zawansowania zagospodarowania złoża (oś F – feasibility) i stopnia geologicznego zbadania złoża (oś G – geological). Uwzględniając zróżnicowanie ich ocen dzieli zasoby na klasy oznaczane trójcyfrowymi symbolami przypisanymi kategoriom E, F, G. Klasyfikacja polska opiera się na podobnych zasadach jak klasyfikacje międzynarodowe i przy pewnych założeniach można znaleźć właściwe ich odpowiedniki w UNFC. Istotną różnicę stanowi sposób podawania informacji o wzajemnej relacji wyróżnianych rodzajów (klas) zasobów: hierarchiczny w polskiej i komplementarny w międzynarodowych (UNFC, CRIRSCO, PRMS). W bilansie zasobów w myśl zasad klasyfikacji międzynarodowych powinny być podawane informacje odrębnie o zasobach przemysłowych, nieprzemysłowych oraz bilansowych nie objętych kwalifikacją do przemysłowych.
United Nations Framework Classification of fossil energy and mineral resources (UNFC) formulated within UN Economic Commission of Europe allows comparison of varied used national and institutional classifications and present resources data in uniform manner. Its applications recommended bay UN Economic and Social Commission (ECOSOC resolution 2004/233). In the UNFC resources are classified on the basis of three criteria: economic and social viability E, feasibility status F and geological assurance G. Each of them is categorized using numerical coding system. The combinations of particular categories forms classes of resources designed by three digit symbol representing EFG categories respectively. Polish classification is based on similar rules as UNFC and with some assumptions respective classes of UNFC can be found. The substantial difference is the mode of presentation of resources and reserves data: hierarchical in the polish classification and complementary in UNFC (as well CRIRSCO and PRMS). In polish resources inventory according to international rules should be presented separately: industrial, not industrial resources and supposed economic (balance) resources not subdivided to industrial and not industrial.
PRAWNE PROCEDURY POSTĘPOWANIA DLA UZYSKANIA KONCESJI NA ODKRYWKOWĄ EKSPLOATACJĘ ZŁÓŻ
LEGAL PROCEDURES CONCERNING OBTAINING THE LICENCE FOR EXTRACTION OF MINERAL DEPOSITS USING OPEN CAST METHOD
Ryszard Uberman, Anna Ostręga – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawione zostały procedury prawne zmierzające do uzyskania koncesji na odkrywkową eksploatację złóż kopalin. Przedstawiono aspekty warunkujące uzyskanie koncesji na eksploatację złóż, z których najistotniejszymi są posiadanie informacji geologicznej i ujęcie inwestycji górniczej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Biorąc pod uwagę te uwarunkowania oraz rodzaj eksploatowanej kopaliny (fakt czy jej eksploatacja jest czy nie jest celem publicznym) w artykule przedstawiono trzy scenariusze postępowania.
Legal procedures concerning obtaining the licence for extraction of mineral deposits using open cast method were presented in this article. The conditions of licence obtaining, of which the most important are being in possession of geological information and establishing mining investment in the local land use plan were described. Taking those conditions into account as well as kind of mineral (extraction of some minerals is public aim investment) three scenarios of legal action were presented in the article.
ZNACZENIE UWARUNKOWAŃ ŚRODOWISKOWYCH DLA MOŻLIWOŚCI EKSPLOATACJI ZŁOŻA NA PRZYKŁADZIE JEDNEGO ZE ZŁÓŻ WĘGLA BRUNATNEGO
IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL CONDITIONS FOR POSSIBILITY OF DEPOSIT EXTRACTION EXEMPLIFIED ON A LIGNITE DEPOSIT
Wojciech Naworyta – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przedstawiono analizę uwarunkowań zewnętrznych dla podjęcia eksploatacji węgla brunatnego na przykładzie złoża Głowaczów i jego złóż satelickich. Główny nacisk został położony na uwarunkowania wynikające z potrzeby ochrony środowiska naturalnego. Przeanalizowano także problemy związane z zagospodarowaniem powierzchni terenu złoża oraz lokalne uwarunkowania społeczno-ekonomiczne dla projektowanej eksploatacji. Analiza uwarunkowań zagospodarowania górniczego złoża poprzedzona została przedstawieniem szerszego kontekstu dla prowadzenia eksploatacji węgla brunatnego w Polsce. Zasygnalizowano potrzebę ochrony zasobów złóż kopalin, przedstawiono kontekst energetyczny oraz technologiczny eksploatacji węgla brunatnego. Powodem podjęcia tematu jest wzrost znaczenia problematyki ochrony środowiska w dziedzinie zagospodarowania złóż kopalin, co znalazło swój wyraz w programie ochrony obszarów Natura 2000 oraz w nowej ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Analysis of external conditions affecting possibility of lignite extraction was exemplified using the Głowaczów deposit and some neighboring deposits. Particular emphasis was put on the need of environment protection. Analyzed were also issues related to management of the surface and local socio-economic conditions. Prior to the analysis a broader description of conditions of extraction industry was presented. The need for deposit protection was emphasized and the energetic and technological aspects of lignite extraction were described. The reason of the study was increasing importance of environmental problems in the management of the deposits as expressed in the Natura 2000 program as well as in new law on information on environment and its protection, participation of society in the environment protection and on environmental impacts assessment.
PODSTAWY RACJONALNEJ GOSPODARKI MAŁYMI ZŁOŻAMI KRUSZYWA NATURALNEGO
RUDIMENTS OF RATIONAL MANAGEMENT OF SMALL DEPOSITS OF NATURAL AGGREGATE
Leszek Jurys – Oddział Geologii Morza, Państwowy Instytut Geologiczny, Gdańsk – Oliwa
Kopalnie wydobywające kopalinę w ilości do 20 tys. m3 stanowią blisko połowę zakładów górniczych co sprawia, że racjonalna gospodarka małymi złożami jest w polskim górnictwie sprawą ważną. Kształtowanie warunków racjonalnej gospodarki małymi złożami zaczyna się już na etapie prac poszukiwawczych i trwa miejscami, aż do likwidacji zakładu górniczego włącznie. Ze względu na uproszczone procedury uzyskiwania koncesji na wydobycie nie ma etapu prac poświęconych projektowaniu zagospodarowania złoża i szczegółowemu planowaniu eksploatacji. Koncepcja zagospodarowania złoża musi jednak powstać, a jej zapis znaleźć się w koncesji. Praktyka wykazuje, że właściwym z punktu widzenia racjonalnej gospodarki złożem, czasem planowania jego zagospodarowania jest już poszukiwanie i rozpoznawanie złoża. Wymaga to od geologa posiadania wiedzy z zakresu górnictwa, ale przede wszystkim znajomości prawa geologicznego i górniczego, a w tym różnych jego interpretacji i różnego stosowania, zmiennych w czasie i w zależności od regionu. W sposób zasadniczy na racjonalną gospodarkę małymi złożami wpływa wyznaczenie granic złoża i obszaru górniczego ograniczające do minimum konieczność tworzenia w złożu filarów ochronnych i innych podobnych zabezpieczeń oraz odpowiednie do praktyki stosowania prawa przez organa administracji geologicznej i nadzoru górniczego. Zasadnicze zastrzeżenia budzi stosowana przez niektóre organy nadzoru górniczego i administracji geologicznej wybiórcza zasada nienaruszalności pionowych granic złoża narysowanych w dokumentacji geologicznej. Z tej właśnie zasady wynika konieczność pozostawiania kopaliny w końcowych skarpach wyrobiska i powstania strat pozaeksploatacyjnych pogarszających znacznie stopień wykorzystania małych złóż. Z przedstawionego w artykule obrazu gospodarki małymi złożami kruszywa naturalnego wynika, że poprawa racjonalności ich zagospodarowania zależy głównie od interpretacji i stosowania prawa przez organy administracji geologicznej i nadzoru górniczego oraz od ich uwzględniana podczas dokumentowania złoża.
Mines extracting mineral in quantities up to 20 thousand cubic meters constitute nearly half of the mining works, which is the reason why the reasonable small – scale deposits management plays an important role in polish mining industry. Shaping the conditions of rational small – scale deposits management starts already at a stage of exploratory works and may last until the mining works are closed down. Because of the simplified procedures of acquiring the license for mineral output, there is nothing like specific stage dedicated to designing the deposit area usage and detailed planning of the exploitation. However, the concept of mineral deposit management has to be created and must be recorded in a license. As the practice shows, the right time – considering rational deposits management – for planning the deposit area usage is already the time of exploratory and reconnaissance works. It makes it necessary for the geologist to have knowledge in a field of mining industry, especially geological and mining law, including wide range of interpretation and differences in application depending on time and region. Rational management of small – scale deposits is strongly influenced by demarcating deposit boundaries and mining area, which restricts the need of constructing protection pillars and other similar safeguards to a minimum. Small – scale deposits rational management is also impacted by practice – adequate law application by mining authority and geological supervision. Some significant reservations are caused by selective principle of invidability of vertical deposit limits drawn up in geological documentation applied by of mining authorities and geological supervision. It results with a necessity of leaving the mineral in a final excavation slopes, which is the reason for losses making the exploitation level of small –scale deposits much lower. The picture of small – scale natural aggregate deposits management presented in the article follows the suggestion, that improvement of management rationality depends mainly on geological administration organs’ law interpretation and application, and considering these regulations while documenting the deposit.
GEOLOGICZNO-GOSPODARCZA OCENA GÓRNOŚLĄSKICH ZŁÓŻ RUD ZN-PB WEDŁUG DOTYCHCZASOWEGO STANU ICH ROZPOZNANIA
GEOLOGICAL AND ECONOMIC EVALUATION OF THE UPPER SILESIAN ZN-PB ORE DEPOSITS BASED UPON THE UP-TO-DATE EXPLORATION RESULTS
Renata Blajda – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W związku z przewidywanym w najbliższych latach wyczerpaniem zasobów rud Zn-Pb, w czynnych zakładach górniczych, dokonano oceny potencjału zasobowego niezagospodarowanych złóż rejonu olkuskiego i zawierciańskiego. Dla udokumentowania złóż rezerwowych opracowano nowe zasady liczenia zasobów oraz oceny kategorii rozpoznania, dostosowane do przewidywanego, gniazdowego modelu rozmieszczenia mineralizacji bilansowej. Zweryfikowane zasoby rud w złożach niezagospodarowanych oszacowano na 66 mln ton, co stanowi zaledwie 36,6% zasobów pierwotnie udokumentowanych. Z dotychczasowego rozpoznania wynika, że tylko złoże „Gołuchowice”, z uwagi na wielkość zasobów (prawie 29 mln ton rudy), ma szanse na samodzielne zagospodarowanie. Większość pozostałych złóż wymaga uzupełniających badań (geofizycznych i wiertniczych) dla uściślenia modelu ich budowy.
Considering the imminent exhaustion of Zn-Pb ore reserves at the currently operating mines, the reserves potential of undeveloped deposits was evaluated for both the Olkusz and the Zawiercie ore districts. In order to assess these reserves, new calculation principles and new estimation methods of assessment categories were prepared, consistent with the presumed, nest-like distribution model of economic-grade ores. The verified reserves of 66 Mt of ore in these undeveloped deposits were obtained, which constitutes only 36.6% of initially assessed reserves. The new estimations demonstrate that only the „Gołuchowice” deposit with the reserves of almost 29 Mt of ore can be developed as a separate mine. In most of the remaining deposits supplementary geophysical surveying and additional drillings should be completed in order to specify models of their structure.
PROBLEM EMISJI I UJMOWANIA METANU KOPALNIANEGO NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH CZYNNYCH KOPALŃ POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI GÓRNOŚLĄSKIEGO ZAGŁĘBIA WĘGLOWEGO
THE PROBLEM OF EMISSION AND DEVELOPMENT OF COAL MINE METHANE AN EXAMPLE FROM CHOSEN COAL MINES OF THE SOUTHERN PART OF THE UPPER SILESIAN COAL BASIN
Sławomir Kędzior – Wydział Nauk o Ziemi, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec
Kopalnie węgla kamiennego zlokalizowane w południowej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego (GZW) charakteryzują się trudnymi warunkami metanowymi i prowadzą wydobycie w pokładach zaliczonych w większości do III i IV kategorii zagrożenia metanowego. W ostatnich latach, wskutek koncentracji wydobycia węgla oraz prowadzenia eksploatacji na coraz to większych głębokościach, problem emisji metanu do wyrobisk kopalnianych, a następnie do atmosfery, zdaje się nasilać. W związku z powyższym przeanalizowano zmienność metanowości całkowitej, emisji, ujęcia oraz wykorzystania metanu w latach 1997-2006 z kopalń Brzeszcze-Silesia, Krupiński, Borynia, Pniówek, Zofiówka, Jas-Mos oraz Marcel. Wyszczególnione kopalnie należą do najbardziej metanowych w GZW. Z drugiej jednak strony unowocześniają technologie ujmowania metanu oraz jego wykorzystania. Omówiono zagadnienie zagospodarowania metanu kopalnianego sygnalizując problemy oraz możliwości kopalń w tym zakresie.
Coal mines located in the southern part of the Upper Silesian Coal Basin are characterized by a difficult methane conditions and these mines carry out the exploitation in coal seams belonging mostly to the III and IV methane hazard categories. The problem of gas emission to the mine openings and next to the atmosphere seems to grow up lately, because the coal mining is concentrated and mines work at larger and larger depths. That is why there have been analysed variability of coal mine methane: total emission, collecting and utilization during 1997 – 2006. The researched mines, like Brzeszcze-Silesia, Pniówek and Krupiński, are the most gassy in the Upper Silesian Coal Basin, but from the other hand they keep updating technologies of methane production and utilization. This paper also presents information about the problems and possibilities of coal mine methane development.
OCENA BŁĘDÓW OPRÓBOWANIA ZŁÓŻ – STATYSTYCZNY NIEZBĘDNIK GEOLOGA GÓRNICZEGO
ASSESSMENT OF DEPOSIT SAMPLING ERRORS – STATISTICAL TOOL OF MINING GEOLOGIST
Jacek Mucha, Monika Wasilewska – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Zaproponowano podstawowy zestaw instrumentów statystycznych dla oceny błędów opróbowania i analiz chemicznych. Obejmuje on testy: t-Studenta i rangowanych znaków Wilcoxona dla porównania średnich wartości pomiarów sparowanych, analizę korelacji i regresji liniowej dla wydzielenia i oceny wielkości błędów: losowego i systematycznych (stałego i proporcjonalnego). Wymienione metody zastosowano do oceny błędów oznaczeń pierwotnych i powtórnych zawartości Zn w próbkach pobranych ze złoża Olkusz-Pomorzany. Wskazano na inne możliwości zastosowania zaproponowanej metodyki oceny błędów np. do porównania różnych metod oszacowania parametrów złożowych w tych samych partiach złoża.
The basic statistical set of tools for estimation of sampling errors on the basis of the two paired data set is proposed. It includes t-Student and the signed rank tests for a comparison of mean values in paired samples, and analysis of a simple linear model of regression to distinguish and assess the three types of error in paired data: random error, proportional and fixed bias. A use of the mentioned methods has been illustrated by examples of evaluation of errors of Zn assay in analytical samples from the Upper Silesian Zn-Pb ore deposits. The suggested methodology may be applied for geological reporting: a comparison of resource evaluation by two different methods, or in a case of evaluation based on two different sampling techniques (channel samples taken from deposit on site and samples taken from broken ore).
REPREZENTATYWNOŚĆ SEMIWARIOGRAMÓW – ELEMENT WIARYGODNOŚCI SZACOWANIA PARAMETRÓW ZŁOŻOWYCH
REPRESENTATIVENESS OF SEMIVARIOGRAMS – THE ELEMENT OF THE RELIABILITY OF MINERAL DEPOSITS PARAMETERS ESTIMATION
Zbigniew Kokesz – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule zwrócono uwagę na wiarygodność semiwariogramów przyjmowanych do obliczeń przy geologicznym dokumentowaniu złóż. Scharakteryzowano w nim takie czynniki wpływające na reprezentatywność semiwariogramów jak: liczebność obserwacji i ich sposób rozmieszczenia, błędy związane z pomiarem parametrów oraz opracowaniem zbiorów danych, anizotropia i niejednorodność złoża. Wyprowadzone wnioski dotyczą metodyki badania struktury zmienności złóż i wykorzystania wyników tych badań przy dokumentowaniu zasobów.
In the paper, the attention has been paid to the reliability of semivariograms used for geological evaluation of deposits made by kriging. The following factors affecting on representativeness of the semivariograms have been characterized: number and spacing of data, measurement and data preparation erorrs, anisotropy and heterogenity of a deposit. Conclusions deal with rules of deposits variabilities modeling and its usage in reserves estimation.
NOWE SPOJRZENIE NA KOMPLEKSY LITOSTRATYGRAFICZNE ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO BEŁCHATÓW (POLE BEŁCHATÓW) NA PODSTAWIE ZAKTUALIZOWANEGO MODELU ZŁOŻA
NEW LOOK AT LITHOSTRATIGRAPHIC UNITS OF BEŁCHATÓW BROWN COAL DEPOSIT (BEŁCHATÓW FIELD) BASED ON UPDATED DEPOSIT MODEL
Andrzej Gądek – Mincom International Pty. Ltd. Prywatna Sp. z o.o. Oddział w Polsce
Ryszard Frankowski – PGE KWB Bełchatów, S.A.
Grażyna Ślusarczyk, Joanna Specylak-Skrzypecka – Poltegor-Instytut, Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Zagospodarowanie złoża węgla brunatnego Bełchatów sięga lat siedemdziesiątych. Już wówczas prowadzone były prace nad zastosowaniem programów komputerowych do rozwiązywania zadań geologiczno-górniczych realizowanych w Kopalni. Rozpoczęte prace nad założeniami, gromadzeniem i porządkowaniem informacji doprowadziły do powstania Jednolitej Bazy Danych Geologicznych (JBDG), która zawiera ponad 1 mln rekordów. W 2005 r. w systemie MineScape™, utworzono przestrzenny model złoża, wykorzystując opracowany i przyjęty profil litostratygraficzny oraz informacje z JBDG. W artykule opisano wykorzystywane do tego celu możliwości systemu MineScape™. Utworzony, zaktualizowany model złoża węgla brunatnego Bełchatów (dla Pola Bełchatów), pozwolił na korelację występujących w nim powierzchni stratygraficznych z odpowiadającymi stwierdzeniami w otworach oraz na weryfikację JBDG. Model jest wykorzystywany przy projektowaniu prac eksploatacyjnych.
Development of Bełchatów brown coal deposit started in 70’s. At that time works on implementation of computer programs into solution of geological and mining tasks realized in the mine have been conducted. Works on assumption, collection and arrangement of data have lead to creation of Uniform Geological Database (JBDG), which already has 1 million records. In 2005 3D model which utilizes elaborated and accepted lithostratigraphic profile and data imported from JBDG was created in MineScape™ system. Elaborated and updated model of Bełchatów brown coal deposit (for Bełchatów Field) enabled correlation between stratigraphic surface with suitable geological data in boreholes and JBDG verification. It was also useful in planning exploitation works.
ZASTOSOWANIE PROGRAMU GEOSTAR /GOPLAN WRAZ Z OPISEM ALGORYTMU OBLICZANIA ZASOBÓW NA PRZYKŁADZIE ZŁOŻA KRUSZYWA PIASKOWEGO
IMPLEMENTATION OF GEOSTAR/GOPLAN PROGRAM ALONG WITH DESCRIPTION OF ALGORITHM OF RESOURCES CALCULATION ON THE EXAMPLE OF SAND AGGREGATE
Jan Szymański – Soft-Projekt, Wrocław
Artykuł zawiera przykład tworzenia modeli jakościowych i ilościowych dla wybranego złoża piasku przy pomocy oprogramowania GeoStar/Goplan. Pokazano strukturę danych informacji o złożu, sposób ich wykorzystania do tworzenia map izoliniowych, obliczania zasobów geologicznych całego złoża oraz w rozbiciu na poziomy eksploatacyjne. Opisano użyty w oprogramowaniu algorytm obliczenia zasobów i algorytm generowania izolinii dla siatki, także o modelu nieciągłym.
Article contains example of creating qualitative, and quantitative models for example field of sand using Geostar/Geoplan computer programs. The data structure of field informations, the way of creating isolinear maps, and calculating resources of all field, or for each exploitation level separately, using this data, are described. The calculating resources and generating isolines, for discontinues grid model too, algorithms are given.
MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA OBRAZÓW FALOWYCH ZAREJESTROWANYCH SONDĄ DIPOLOWĄ W POSZUKIWANIACH WĘGLOWODORÓW
POSSIBILITIES OF THE CROSSED-DIPOLE SONIC TOOL MEASUREMENTS APPLICATION TO HYDROCARBON EXPLORATION
Grzegorz Furgał – Geofizyka Toruń Sp. z o.o.
W artykule opisano możliwości wykorzystania otworowych pomiarów akustycznych w poszukiwaniach węglowodorów. Korzystając z pomiarów pełnego obrazu falowego zarejestrowanego sondą dipolową Wave Sonic, wylicza się czasy interwałowe przejścia przez formację skalną fali podłużnej, poprzecznej i Stoneley’a. Wyliczone spowolnienia fal mają szerokie zastosowanie w przemyśle naftowym począwszy od klasycznej interpretacji litologiczno-złożowej, poprzez zagadnienia złożowe na modelowaniach wykorzystywanych przy interpretacji zdjęć sejsmicznych kończąc. Dodatkową zaletą nowoczesnych sond akustycznych, dzięki ukierunkowaniu pomiarów, jest możliwość wyznaczania poziomej anizotropii związanej z naprężeniami regionalnymi.
This paper shows the method of the Wave Sonic tool measurements and their application to hydrocarbon exploration. A formation travel time of compressional, shear and Stoneley waves can be calculated from a full waveform recorded in a borehole. Obtained waves slowness have their application in formation evaluation and production geology issues, as well as in seismic petrophysics. The additional advantage of using cross-dipole data is the possibility of the determination of the acoustic azimuthal anisotropy related to regional stresses.
ETAPY ROZPOZNAWANIA I DOKUMENTOWANIA ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO NA PRZYKŁADZIE ZŁOŻA MORAWSKO
STAGES OF RECOGNITION AND DOCUMENTATION OF GAS FIELDS ON MORAWSKO FIELD EXAMPLE
Bogusław Liszka – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. w Warszawie, Oddział w Sanoku
Skomplikowane warunki sedymentacji utworów autochtonicznych miocenu w rowie przedgórskim sprawiły ich duże zróżnicowanie zarówno pod względem facji, jak ich architektury. Poszukiwanie, rozpoznawanie i dokumentowanie złóż w takich warunkach jest bardzo trudne i wymaga złożonych działań. Wielohoryzontowe akumulacje gazu ziemnego są charakterystyczne dla molasowych zbiorników przedgórskich. Rozpoznanie wszystkich cech horyzontów gazonośnych, a następnie ich dokumentowanie jest dużym wyzwaniem dla geologów pracujących w tego typu basenach naftowych. Prawidłowe określenie parametrów zbiornikowych, warunków strukturalnych oraz zasięgu przestrzennego poszczególnych horyzontów gazonośnych zawsze wymaga wykonywania prac geologiczno-wiertniczych w wielu etapach. Przedstawiony artykuł traktuje o historii, sposobach i pracach geofizycznych, geologicznych i wiertniczych wykonanych w celu odkrycia, rozpoznania i udokumentowania złoża gazu ziemnego Morawsko.
Complicated sedimentary conditions of autochthonous Miocene in the foreland graben gave differences between their facies and architecture. Exploration, recognition and documentation of hydrocarbon fields, in these conditions is very hard and need complex operations. Natural gas accumulations in many horizons are typical of molasses foreland reservoirs. Recognition of all features of gas-bearing horizons, next their documentation, is a huge challenge for petroleum geologists work in this type of petroleum basins. The correct determination of reservoir parameters, structural conditions and three-dimensional range of individual gas-bearing horizons require execution of geological and drilling operations on many stages. Presented article describes history; geophysical, geological and drilling methods and operations done in order to discover, recognition and documentation of Morawsko gas field.
KRZYWE SPADKU WYDOBYCIA I KWANTYFIKACJA STOPNIA SCZERPANIA „STARYCH” KARPACKICH ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ
PRODUCTION-DECLINE CURVES AND QUANTIFICATION OF THE RECOVERY FACTOR FOR “OLD” CARPATHIAN OIL FIELDS
Kazimierz Słupczyński, Roman Semyrka – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Artur Marcinkowski, Józef Sobolewski, Elżbieta Szewczyk – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. w Warszawie, Oddział w Sanoku
Na przykładzie sześciu karpackich złóż ropy naftowej eksploatowanych na przełomie XIX i XX wieku ustalono wielkość współczynnika sczerpania ich zasobów za pomocą wykresów spadku wydobycia. Podano przybliżoną formułę matematyczną opartą na sumie cząstkowych składników energii złoża. Udziały poszczególnych składników energetycznych i ocenę końcowego stopnia sczerpania zestawiono w tabeli 1.
Recovery factors for oil were determined by the authors with application of production-decline curves, exemplified by six Carpathian oil fields producing since the end of the 19th century. An approximate mathematical formula was given based on the sum of partial constituents of the field energy. Contribution of the individual energy constituents and assessment of the ultimate recovery were compiled in Table 1.
DOSTOSOWANIE WARSZTATU INFORMATYCZNEGO DO MODELOWANIA WARUNKÓW ZALEGANIA I EKSPLOATACJI ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO
IT WORKSHOP ADAPTATION TO MODELING OF CONDITIONS OF DEPOSITION AND EXPLOITATION OF BROWN COAL DEPOSIT
Andrzej Borowicz, Andrzej Bednarz, Michał Duczmal – Poltegor-Instytut, Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Zastosowanie komputerów w pracach geologicznych ma bardzo wymierne i zasadne podstawy. Z chwilą powszechnego komputerowego wspomagania prac, one również znalazły się w strefie zainteresowań producentów oprogramowań, którzy tworzą specjalistyczne programy dla służb geologicznych, górniczych, mierniczych itp. Artykuł przedstawia informacje na temat najważniejszych elementów składających się na szeroko pojęte stanowisko pracy geologa w kopalni, wyposażone w bazy danych geologicznych wraz z programami użytkowymi oraz cyfrowe modele złóż. Autorzy, zajmując się tymi zagadnieniami od kilkudziesięciu lat, poznali wiele ich tajników i dzielą się swoimi spostrzeżeniami, osiągnięciami i doświadczeniami. Rozważania oparte są na doświadczeniach zdobytych podczas realizacji bazy danych geologicznych funkcjonującej pod nazwą – Jednolita Baza Danych Geologicznych (JBDG) złoża węgla brunatnego Bełchatów, wykonanej w Poltegorze – Instytucie.
Application of computers in geological works is justified and provides notable benefits. Popularization of computers and their utilization in support works has caused rapid development of software useful for geological, mining and measuring services. Information about the most important elements of geologist’s mine workstation equipped with geological databases along with application programs and digital models of deposits is presented in the paper. Authors have worked on these problems for many years. They have learned arcana of these issues and they share their observations, achievements and experience. Deliberations are based on experience gained during realization of geological database named Uniform Geological Database (JBDG) of Bełchatów brow coal deposit, created in Poltegor-Instytut.
KAMIENIOŁOM I PUSTELNIA Z CERGOWĄ W TLE
THE QUARRY AND HERMITAGE AS A BACKDROP TO CERGOWA MT
Edyta Sermet, Jerzy Górecki – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Złoże piaskowca cergowskiego w Lipowicy k. Dukli należy do najciekawszych złóż kruszywowych w Karpatach. Dobre właściwości fizykomechaniczne piaskowców oraz korzystne warunki geologiczno-górnicze wydobycia czynią z kamieniołomu lipowickiego obiekt o dużej atrakcyjności. Eksploatacja złoża w najpiękniejszej części Beskidu Dukielskiego, prowadzona zgodnie z regułami prawa i sztuki górniczej, nie stanowi dużego zagrożenia dla środowiska, tzn. jest akceptowalnym przykładem ingerencji w środowisko w imię interesu społecznego. Istnienie kopalni nie psuje nawet nastroju kontemplacji pielgrzymów w pobliskiej pustelni św. Jana z Dukli.
The deposit of Cergowa sandstones in Lipowica near Dukla is one of the most interesting deposits of building and road stones in the Carpathians. The Lipowica quarry is very attractive – the physical-mechanical properties of sandstones are good and geological-mining conditions of exploitations are profitable. The exploitation of this deposit in the most beautiful part of the Beskid Dukielski Mts, undertaken according to the rules of mining artistry and mining law, does not constitute a large danger for the environment. As such, it is an acceptable example of interference of the environment and furthermore is positive for social development. The existence of the open pit does not even interfere with the contemplative atmosphere of the nearby hermitage of St. John of Dukla.
ŚLADAMI KARPACKICH DIAMENTÓW – I NIE TYLKO – KAMIENIOŁOMY „RABE” I „HUCZWICE”
ON THE TRACK OF CARPATHIAN DIAMONDS AND MORE – THE „RABE” AND „HUCZWICE” QUARRIES
Barbara Radwanek-Bąk – Oddział Karpacki, Państwowy Instytut Geologiczny, Kraków
W artykule omówiono budowę geologiczną łuski Bystrego, ze szczególnym uwzględnieniem piaskowców lgockich i istebniańskich, które są tu przedmiotem eksploatacji –pierwsze w kamieniołomie „Huczwice”, drugie, w kamieniołomie „Rabe”. Przedstawiono różnorodne walory przyrodnicze okolicy oraz związane z nimi uwarunkowania prowadzenia działalności wydobywczej. Omawiany teren jest przykładem trudnego kompromisu, który pozwolił na koegzystencję dwóch wzajemnie konfliktowych funkcji zagospodarowania terenu – ochrony przyrody oraz rozwoju jego funkcji rekreacyjno-edukacyjno-turystycznych z prowadzeniem odkrywkowej działalności wydobywczej.
The aim of presented paper was to describe a geology of the Bystre scale, in particular the Lgota and Istebna Sandstone Beds, which are mined in two active quarries – “Huczwice” (Lgota sandstone) and “Rabe” (Istebna sandstone). Additionally some of interesting and various nature values of this area were shown, in the aspect of mining conditioning. This area could be an excellent example of constructive compromise, which allowed for the coexistence of nature protection and development of recreation-educational and touristic function of the area with opencast mining.
ZŁOŻE ROPY NAFTOWEJ „ŁODYNA” – TRADYCJA I NOWOCZESNOŚĆ
THE „ŁODYNA” OIL DEPOSIT – TRADITION AND MODERNITY
Elżbieta Szewczyk – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. w Warszawie, Oddział w Sanoku
Złoże ropy naftowej „Łodyna” znajduje się w obrębie pięknych krajobrazowo Gór Słonnych. Stanowi ono doskonały przykład ilustrujący tradycję i żywą historię karpackiego górnictwa naftowego. Nagromadzenia ropy naftowej występują w pięciu poziomach oligoceńskich piaskowców kliwskich, które występują w serii łupków menilitowych jednostki skolskiej. Porowatość skał zbiornikowych wynosi od 5 do 16 %. Złoże należy do typu warstwowego w strukturze fałdowo-diapirowej. Tworzy ona stojący fałd o znacznie zredukowanym północnym skrzydle. Samo złoże związane jest z charakterystyczną fleksurą tego fałdu. Ropa naftowa z tego złoża należy do rop parafinowych, zaś towarzyszący jej gaz ziemny jest gazem gazolinowym. Od roku 1880, od kiedy to złoże jest eksploatowane na skalę przemysłową, dostarczyło ono około 280 tys. ton ropy naftowej. Obecnie wydobycie prowadzi się z użyciem pomp. Kopalnia „Łodyna” jest częścią Ekomuzeum, składającego się z kilkunastu obiektów, a utworzonego dla ukazania bogatych tradycji górnictwa naftowego oraz walorów naturalnych i kulturowych regionu.
The “Łodyna” oil deposit is situated in the beautiful landscape forming Słonne Mts. It is one of the best examples of a living history of old oil exploitation in the Carpathians. The oil accumulation occurs in 5 horizons of Oligocene-age Kliwa Sandstones, belonging to the Skole Unit. The sandstone layers occur in the black Menilite Shales. The porosity of sandstone is between 5-16 %. The deposit belongs to the layered type trapped in a unique fold-diapiric structure. It forms the vertical fold, which northern limb is strongly reduced. The oil accumulation itself is connected with the characteristic flexure of the fold. The oil from Łodyna deposit belongs to paraffin type, and the accompanying gas is rich in gasoline. Since 1860, when the oil occurrence was discovered, the deposit has produced 280 tys.t of crude oil. Recently a pumping method has been applied. The mine is a part of Ekomuseum, which was made to show and protect traditions of the old mining in this region as well as its natural values.
PODZIEMNY MAGAZYN GAZU HUSÓW
UNDERGROUND GAS STORAGE – HUSÓW REGION
Krystyna Kuna – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. w Warszawie, Oddział w Sanoku
Wyeksploatowane horyzonty złóż gazu ziemnego wykorzystuje się często jako podziemne magazyny gazu, które gromadzą strategiczne rezerwy tego surowca. Jednym z nich jest PMG Husów, zlokalizowany w wyeksploatowanym XII horyzoncie gazowym złoża „Husów- Albigowa-Krasne”. Prezentując ten zbiornik opisano warunki akumulacji węglowodorów w tym złożu, krótką historię jego eksploatacji oraz parametry geologiczno-górnicze i sposób użytkowania podziemnego magazynu gazu.
After exploitation of their natural reserves some of gas horizons are used as underground gas storage. The Husów underground storage belongs to them. It is situated in the empty XII gas horizon of the Husów-Albigowa-Krasne natural gas deposit. Presented paper shows the geological conditioning and mining history of this natural gas deposit, as well as the way of using them as underground gas storage.