PROFESOR RYSZARD UBERMAN – NOTKA BIOGRAFICZNA Z OKAZJI 70. ROCZNICY URODZIN
Imponująca wiedza, umiejętność jej praktycznego zastosowania i przekazywania swoim uczniom. Łatwość rozwiązywania zawiłości prawnych i rzetelność w wywiązywaniu się ze wszelakich zobowiązań. Uznawanie i radość z osiągnięć innych, co jest tak istotne w naszej społeczności. Ogromny szacunek do współpracowników. Niezwykłe zaangażowanie w pracę zawodową i godzenie tego ze swoimi pasjami: starożytną architekturą, budownictwem monumentalnym, literaturą rosyjską i turystyką górską. Człowiek z klasą. Tak w wielkim skrócie można narysować sylwetkę Profesora Ryszarda Ubermana.
PROFESOR STEFAN KUKIAŁKA – NOTKA BIOGRAFICZNA Z OKAZJI 70. ROCZNICY URODZIN
Człowiek wielkiego serca, przyjaciel, nauczyciel, naukowiec. Pasjonat historii, ale nade wszystko górnictwa skalnego i kamieniarstwa. Wychowawca kilku pokoleń skalników. Osoba o ogromnej wiedzy zarówno teoretycznej jak i praktycznej, ale co najważniejsze, człowiek obdarzony wyjątkowym talentem do jej przekazywania. Te słowa, które choć w namiastce, to jednak oddają charakter i sylwetkę Profesora.
DIAGNOSTYKA UKŁADÓW NAPĘDOWYCH MASZYN GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO
DIAGNOSTICS OF DRIVING UNITS OF OPEN CAST MINING MACHINES
Walter Bartelmus, Radosław Zimroz – Badawcze Laboratorium Diagnostyki i Wibroakustyki, Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono wyniki aktualnie prowadzonych prac dotyczących diagnozowania układów napędowych maszyn górnictwa odkrywkowego. Praca porusza zagadnienia wykrywania uszkodzeń lokalnych i rozłożonych w wielostopniowych przekładniach zębatych stosowanych w układach napędowych przenośnika taśmowego oraz koła czerpakowego z uwzględnieniem nieprawidłowej pracy jarzma przekładni planetarnej a także uszkodzeń łożysk tocznych w tych przekładniach i w bębnach napędowych przenośnika. Zaprezentowano metody przetwarzania i analizy sygnałów diagnostycznych i sygnałów pomocniczych zorientowane na wykrywanie i diagnozowanie konkretnych form niesprawności oraz interpretację wyników (wnioskowanie diagnostyczne). Szczególny nacisk położono na problematykę diagnozowania maszyn w zmiennych warunkach eksploatacyjnych.
The paper deals with current results of research related to diagnostics of driving units used in mining machines. Main topics of this work are: local tooth damage detection and distributed faults detection in 2-stage gearboxes used in belt conveyor driving units and multistage gearboxes with planetary stage that are used in bucket wheel excavator. More precisely, faults that we are looking for can be related to improper work of shafts (especially we focus on arm in planetary stage), cooperated wheels, damaged or worn teeth, damages in bearings inside gearboxes as well as damages in bearings used in pulleys.
PERSPEKTYWICZNE STRATEGIE TECHNOLOGII WYKORZYSTANIA ENERGETYCZNEGO WĘGLA BRUNATNEGO W WARUNKACH DUŻEGO OGRANICZENIA EMISJI DWUTLENKU WĘGLA
PROSPECTIVE STRATEGIES OF TECHNOLOGY OF ENERGETIC UTILIZATION OF BROWN COAL IN CONDITIONS OF GREAT LIMITATION OF CARBON DIOXIDE EMISSION
Jerzy Bednarczyk – Poltegor Instytut IGO, Wrocław
Duże bilansowe zasoby węgla brunatnego w Polsce określane na około 25 mld Mg występujące głównie w sześciu zagłębiach, w tym trzech czynnych i trzech perspektywicznych, stawiają przed kadrą naukową i techniczną konieczność działania w wypracowaniu ekonomicznych i uwzględniających ochronę środowiska technologii wydobycia i przetwórstwa węgla brunatnego głównie przez ograniczenie emisji zanieczyszczonych gazów w spalinach elektrowni. O ile odnotowano poważne zmniejszenie emisji SO2 i NOx, to nie osiągnięto istotnego postępu w ograniczeniu CO2. Aktualnie wdrażaną technologią jest pewne ograniczenie emisji jednostkowej CO2 przez instalowanie zespołów energetycznych dużej mocy o wysokiej sprawności energetycznej. Ten kierunek został już w kraju zapoczątkowany w istniejących zagłębiach węgla brunatnego.
Planowane przez UE w bliskiej perspektywie 20% zmniejszenie emisji CO2 , a w przyszłości jeszcze większe jej ograniczenie, spowoduje zatrzymanie budowy nowych elektrowni w aktualnie realizowanej technologii. Komisja Europejska już na rok 2007 znacznie ograniczyła limit emisji CO2 dla energetyki polskiej. Równocześnie przyznała zbyt duże ilości uprawnień innym podmiotom. W rezultacie obecnie można nabyć uprawnienia do emisji tony CO2 za minimalną cenę około 10 eurocentów, co związane jest z ich krótkim terminem ważności do kwietnia 2008 roku. Szacuje się, że nowe uprawnienia określą znacznie mniejszą ilość emisji CO2. Spowoduje to istotny wzrost ceny zakupu uprawnień do emisji 1 tony CO2 powyżej 20 euro. W wyniku tego będzie trzeba zmniejszyć ilość produkowanej energii lub zwiększyć znacznie jej koszty produkcji. Stawia to przed przemysłem węglowo – energetycznym wielkie wyzwanie w zakresie wyboru strategii wykorzystania występujących w kraju olbrzymich zasobów węgla brunatnego oraz spowoduje konieczność wzięcia udziału w światowym wyścigu opracowywania nowych technologii umożliwiających istotne ograniczenie CO2. W publikacji podejmie się próbę przedstawienia ich rozwoju oraz stopnia spełnienia wymienionych uwarunkowań.
Large balance resources of brown coal amount 25 milliard tones and occur in six coal basins- three active and three prospective. The quantity of brown coal in Poland forces a research and technological personnel to intensive efforts aimed at elaboration of economical and ecological technologies of brown coal output and processing, particularly by limitation of emissions of polluted gases from power plants. Significant limitation of SO2 and NOx took place recently, but substantial limitation of CO2 hasn’t been still achieved. Presently implemented technologies are aimed at limitation of elementary emission of CO2 by installation of energy units with large power and high watt-hour efficiency. This direction has been initiated in existing brown coal basins in the country.
Planned by EU 20% limitation of CO2 in the nearest future and significantly greater restrictions in longer-term will stop building of new power plants. European Commission has already considerably restricted the limit of CO2 for Polish power industry for 2007. As a result, it is possible to acquire rights for emission of one tone of CO2, which amounts 10 Eurocents. Those rights are valid to April 2008. It is estimated, that new rights will define lower quantity of CO2 emissions. This may cause a significant increase of prices of the right to emit 1 tone of CO2 to more than 20 Euro. Limitation of electric energy production or increase of production costs will be a result of the price rise.This is a huge challenge for a coal and power industry in a range of selection of strategy of large brown coal reserves utilization. It also forces to participation in word competition in elaboration of new technology enabling considerable limitation of CO2. An attempt to present its development and fulfillment of requirements has been made in the paper.
REKULTYWACJA I ZAGOSPODAROWANIE TERENÓW PO EKSPLOATACJI ZŁÓŻ SIARKI
RECLAMATION AND AFTERCARE OF POST SULFUR MINING AREAS
Tomasz Burchard, Józef Kirejczyk, Zbigniew Pantula – Przedsiębiorstwo Usługowo-Produkcyjne “SIGMA BP” Sp. z. o.o.
W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia korzystna koniunktura na siarkę na rynkach światowych uległa gwałtownemu załamaniu powodując najpierw zaniechanie wydobywania siarki w Polsce metodą odkrywkową a następnie radykalne ograniczenie jej wydobycia metodą otworową. W artykule omówiono stan oraz sposoby rekultywacji i zagospodarowania terenów pogórniczych likwidowanych kopalń siarki w Polsce.
In the 90’ of past century the international market for sulfur has collapsed suddenly what resulted in abandonment of sulfur extraction in open pit method in Poland and than radical limitation of its exploitation in bore hole method. In the paper the state, ways of reclamation and aftercare of after mining areas of liquidated sulfur mines in Poland were discussed.
WSTĘPNE BADANIA NAD ZASTOSOWANIEM SPEKTROSKOPII W BLISKIEJ PODCZERWIENI DO ANALITYKI WĘGLA BRUNATNEGO
PRELIMINARY STUDY ON NEAR INFRARED SPECTROSCOPY APPLICATION FOR LIGNITE ANALYSIS
Marcin Chodak – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
O jakości węgla brunatnego decyduje szereg parametrów takich jak wartość opałowa, zawartość wilgoci całkowitej, zawartość popiołu oraz zawartość siarki całkowitej. Ze względów środowiskowych ważną cechą węgla brunatnego jest też zawartość węgla pierwiastkowego. Właściwości te są na bieżąco mierzone w działających przy kopalniach laboratoriach jakości węgla. Z uwagi na znaczną liczbę wykonywanych analiz do rutynowych badań jakości węgla brunatnego przydatne mogłyby być szybkie pośrednie metody analityczne taki jak spektroskopia w bliskiej podczerwieni (NIR). Celem niniejszego artykułu było przedstawienie zasady działania spektroskopii NIR oraz wstępne sprawdzenie przydatności tej metody do oznaczania wybranych właściwości węgla brunatnego.
Lignite quality is determined by several parameters such as calorific value, moisture, ash content and S concentration. Due to environment protection requirements, the content of C is also an important parameter of lignite. These properties are continuously measured in lignite quality laboratories of mines and power plants. Since in large numbers of samples must be analysed, simple and cost effective methods such as near infrared (NIR) spectroscopy could be useful. The objective of this work was to explain principals of NIR spectroscopy and present results of some initial studies on its applicability for lignite analysis.
EKONOMICZNE PROBLEMY KOPALŃ KRUSZYW ŁAMANYCH
ECONOMIC PROBLEMS OF MINES OF BROKEN AGGREGATES
Kazimierz Czopek – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Wśród wielu czynników stwarzających problemy kopalniom kruszyw łamanych, do ważnych należy zaliczyć trzy: sezonowość wydobycia i sprzedaży, jakość złoża oraz ceny kruszyw. Pierwszy z wymienionych czynników powoduje, że przychody ze sprzedaży, koszty, a także zysk wykazują bardzo znaczne wahania sezonowe. Wobec wysokich kosztów stałych stwarza to kopalniom istotne trudności w utrzymaniu płynności finansowej, zwłaszcza w okresach zimowych i późno jesiennych. Ma to również niekorzystny wpływ na zróżnicowane sezonowo wykorzystanie zdolności wydobywczych i w efekcie trudności z ustaleniem podstawowych kosztów wytworzenia. Jakość złoża determinuje możliwości produkcji określonych frakcji kruszyw. Ma to znaczenie w tych kopalniach, w których nie można produkować kruszyw najwyższych klas, tym samym ceny kruszyw są wówczas znacznie mniejsze, mimo iż koszty wydobycia i produkcji są najczęściej takie same bez względu na jakość złoża. W przypadku niższej jakości złoża kopalnia jest zmuszana sprzedawać znaczną część mieszanek aby uniknąć ewentualnych odpadów, co oczywiście również wpływa na ceny i rentowność. Nie bez znaczenia jest również konieczność stosowania w takich przypadkach rabatów, które powodują wzrost należności i dodatkowe trudności w utrzymaniu płynności. Artykuł omawia te zagadnienia wskazując na praktyczne możliwości złagodzenia wymienionych trudności.
Among numerous factors creating problems for the mines of broken aggregates there are three important ones, namely, seasonal output and sale, quality of bed and prices of aggregates. The first of the mentioned factors makes the revenues from sale, costs and profit show considerable seasonal oscillations. Due to high fixed costs it creates essential difficulties for the mines to maintain financial liquidity, particularly, in winter and late autumn.
POZIOM CEN WĘGLA BRUNATNEGO W ASPEKCIE JEGO KONKURENCYJNOŚCI DO WĘGLA KAMIENNEGO
LEVEL OF BROWN COAL PRICES IN THE ASPECT OF ITS COMPETITIVENESS COMPARING TO HARD COAL
Lidia Gawlik, Zbigniew Grudziński – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Zbigniew Kasztelewicz – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Na ceny węgla brunatnego ma wpływ wiele czynników. Są to takie elementy jak specyfika samego węgla, uwarunkowania występujących na rynku energii elektrycznej jak również uwarunkowania makroekonomiczne. W ostatnich latach w Polsce około 33 – 35% energii elektrycznej produkuje się z węgla brunatnego. W artykule określono warunki jakie muszą spełniać ceny węgla brunatnego, by pozostać konkurencyjnym paliwem do produkcji energii elektrycznej. Bazując na cenach węgla kamiennego obliczono współczynnik przeliczeniowy cen węgla kamiennego na ekwiwalentną cenę węgla brunatnego na takim poziomie, by koszt produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego nie był wyższy niż koszt energii elektrycznej z węgla kamiennego.
Many different factors influences brown coal prices. These are such elements as specific conditions within the brown coal industry itself, condition predominating at electricity market as well as macroeconomic conditions. In last years about 33 to 35% of electricity is produced in Poland using brown coal as a fuel. The paper presents conditions that prices of brown coal should comply to sustain a competitive fuel in electricity production industry. Basing on hard coal prices the conversion coefficient has been established that recalculates prices of hard coal to equivalent prices of brown coal. The recalculation is done in such way that costs of electricity production from brown coal are not higher than costs of electricity production form hard coal.
TECHNOLOGIA LIKWIDACJI ZWAŁOWISKA TYMCZASOWEGO NA PRZEDPOLU FRONTU EKSPLOATACYJNEGO W ODKRYWCE “DRZEWCE” W KWB “KONIN”S.A.
LIQUIDATION OF THE DUMP ON THE PRE-FIELD OF EXPLOITATION FRONT IN OPEN PIT „DRZEWCE” IN KONIN LIGNITE MINE
Zbigniew Jagodziński– KWB “Konin” w Kleczewie S.A.
Maciej Zajączkowski, Zbigniew Kasztelewicz– Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiono zastosowanie nowej technologii zwałowania nadkładu z wkopu udostępniającego na zwałowisku tymczasowym na przedpolu frontu eksploatacyjnego, którą zastosowano w odkrywce „Drzewce” w KWB „Konin”. Omówiono technologię likwidacji tego zwałowiska, początkowo przy użyciu jednej koparki SchRs 900 oraz w drugim etapie za pomocą dwóch koparek: SchRs 900 oraz KWK 900M. Dzięki zastosowaniu narzędzi informatycznych wpomagających prace projektowe możliwe jest dokonywanie szeregu analiz i symulacji postępów frontów eksploatacyjnych oraz wybór najkorzystniejszego wariantu. W artykule opisano proces projektowy budowy wkopu udostępniającego i zwałowiska na przedpolu przy użycie właśnie takich narzędzi.
The paper presents application of new overlay dumping technology from excavation on temporary dumping ground on the pre-field of exploitation front. This system has been applied in “Drzewce” open pit in Konin Lignite Mine. Liquidation technology of this dump used in the first stage one BWE SchRs 900 and in the second stage two excavators: SchRs 900 and KWK 800M has been also described. The computer science instruments assisting design works in mine make possible consider a lot of analysis and simulations of exploitation fronts and choice the best solution.
KOPALNIA WĘGLA BRUNATNEGO I ELEKTROWNIA JAKO BILATERALNY MONOPOL
A LIGNITE MINE AND A POWER PLANT AS A BILATERAL MONOPOLY
Leszek Jurdziak – Wydział Górniczy, Politechnika Wrocławska
W artykule przedstawiono wyniki analizy ekonomicznej funkcjonowania kopalni węgla brunatnego i elektrowni. Tandem kopalni i elektrowni potraktowano jako bilateralny monopol, co dzięki zastosowaniu algorytmu Lerchsa-Grossmanna umożliwiło znalezienie optymalnego rozwiązania dla całego układu w długim okresie. Zastosowanie metod teorii gier w tym schematu arbitrażowego Nasha oraz prezentacja poziomic cen węgla na wykresie podziału łącznego zysku dla poszczególnych optymalnych wyrobisk docelowych pozwala przeanalizować różne strategie obu stron i zbadać skłonność kopalni do oportunizmu. Polega on na rezygnacji kopalni z eksploatacji wyrobiska optymalnego dla całego układu na rzecz eksploatacji wyrobiska optymalnego tylko dla niej. Kierowanie się racjonalnością grupową zamiast indywidualnej może być osiągnięte nie tylko poprzez integrację pionową obu podmiotów, lecz również poprzez wybór ceny węgla na poziomie nie niższym niż cena optymalna lub poprzez oparcie formuły ceny bazowej węgla na wspólnie uzgodnionym podziale zysku – potraktowanie ceny węgla jako ceny transferowej. Przykładową analizę przeprowadzono dla hipotetycznej elektrowni i kopalni eksploatującej złoże węgla brunatnego, dla którego wygenerowano optymalne wyrobiska docelowe dla różnych poziomów cen bazowych węgla.
The outcome of economic analysis of a lignite mine and a power plant operation is presented. Tandem of a mine and a power plant has been treated as a bilateral monopoly, what thanks to application of the Lerchs-Grossmann algorithm enable finding the optimal solution for the whole system in long run. Application of game theory methods including the Nash bargaining solution and the presentation of lignite contours on the chart of joint profit split between both partners for different optimal ultimate pits enables consideration of different price strategies of both sides and analyze mine’s enhancement to opportunism. It can be described as the resignation by the mine from mining the pit, which is optimal for both sides on the pit, which is optimal only for the mine. Group rationality can be attained not only through vertical integration but also through careful choice of lignite price on the level not lower than the optimal price for the whole unit or basing the price formula on the agreed split of profit – treatment of lignite price as the transfer price. Example analysis is based on a hypothetical power plant and a mine excavating the lignite deposit for which the set of optimal ultimate pits has been generated for different levels of lignite price.
ROLA WĘGLA BRUNATNEGO JAKO BEZPIECZNEGO I TANIEGO ŹRÓDŁA ZAOPATRZENIA W ENERGIĘ PIERWOTNĄ W POLSCE I UNII EUROPEJSKIEJ
ROLE OF LIGNITE IN SECURE, LONG-TERM AND CHEAP SUPPLY OF PRIMARY ENERGY AND ELECTRICITY IN POLAND AND THE EU
Zbigniew Kasztelewicz, Wiesław Kozioł, Maciej Zajączkowski– Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiono aktualny stan oraz prognozę produkcji i zaopatrzenia w surowce energetyczne na świecie, UE i w Polsce. Na tym tle scharakteryzowano rolę węgla brunatnego jako ważnego źródła bezpiecznego, trwałego i taniego zaopatrzenia w energię pierwotną i elektryczną. W artykule omówiono także istniejące zagłębia węgla brunatnego w Niemczech, Republice Czeskiej i w Polsce oraz produkcję energii elektrycznej z tego paliwa. Porównano podstawowe parametry przedsiębiorstw górniczych w tych krajach takie jak: wielkość wydobycia węgla, współczynniki N:W, wydajność liczoną objętością urobku i ilością wydobytego węgla na pracownika.
Present state and prognosis of production energy in the world, the EU and Poland has been presented in this paper. On this background role of lignite in secure, long-term and cheap supply of primary energy and electricity has been describe. The paper presents also the comparison of existing lignite basins in Germany, Poland and the Czech Republic – the main lignite producers in the EU and the production of electricity from this source in these countries. The comparison contains output of lignite and overburden, stripping ratio, employee productivity in mass and extracted lignite.
NOWOCZESNE NAPĘDY WĘGLOWYCH PRZENOŚNIKÓW TAŚMOWYCH O REGULOWANEJ PRĘDKOŚCI TAŚMY
MODERN LOW VOLTAGE FREQUENCY CONVERTERS WITH FLUX VECTOR CONTROL FOR CONVEYOR BELTS DRIVES WITH REGULATED SPEED
Zbigniew Kasztelewicz – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Jerzy Szymański – Politechnika Radomska
W artykule przedstawiono zagadnienia doboru napięciowych przemienników częstotliwości i metody sterowania dla zapewnienia zsynchronizowanej momentowo pracy wielu silników klatkowych napędzających wał o dużym momencie rozruchowym. Zastosowano niskonapięciowe silniki klatkowe. Silniki te zasilane są przemiennikami częstotliwości w układzie master – slave, które są zasilane z sieci IT 3x500V. Zastosowano przemienniki typu FVC (Flux Vector Control) pracujące w trybie zadawania prędkości dla przemiennika master i zadawania momentu dla przemienników slave. Omówioną metodę sterowania zespołem wielosilnikowym zastosowano w stacji zasilania silników (4x315kW) powierzchniowych przenośników taśmowych o regulowanej prędkości taśmy.
In the paper modern drive solutions of mobile conveyor belts as well as control methods of the systems are presented. AC motor drives are controlled by advanced frequency converters in which vector control strategies are implemented. The solution of the multi-motor drive system is discussed on the basis of the conveyor belts drive installation in Konin brown coal mine in Poland.
REKULTYWACJA TERENÓW W GÓRNICTWIE WĘGLA BRUNATNEGO W POLSCE NA TLE REKULTYWACJI W NIEMCZECH ORAZ REPUBLICE CZESKIEJ
RECLAMATION OF BROWN COAL POST-MINING AREAS IN POLAND IN COMPARISON TO RECLAMATION IN GERMANY AND THE CZECH REPUBLIC
Zbigniew Kasztelewicz, Jerzy Klich, Wiesław Kozioł, Maciej Zajączkowski– Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przeprowadzono próbę ogólnego porównania dotychczasowych dokonań w zakresie rekultywacji terenów poeksploatacyjnych w Polsce oraz w Niemczech i Republice Czeskiej. Przedstawiono krótką charakterystykę branży węgla brunatnego w tych krajach w zakresie nabywania terenów pod działalność górniczą i zbywania gruntów po przeprowadzonych pracach rekultywacyjnych. Krótko omówiono także charakterystyczne obiekty powstałe podczas rekultywacji i zagospodarowania terenów porekultywacyjnych.
The paper presents currently achievements in the reclamation of brown coal post-mining areas in Poland, Germany and the Czech Republic. The short presentation of land use by mines has been also described. The paper presents also specific objects build on these areas.
EKSPLOATACJA KRUSZYW NATURALNYCH ZE ZŁÓŻ DNA MORSKIEGO I JEJ ODDZIAŁYWANIE NA ŚRODOWISKO
EXPLOITATION OF NATURAL AGGREGATES FROM SEA BED AND ITS ENVIRONMENTAL IMPACT
Paweł Kawalec, Wiesław Kozioł, Łukasz Machniak – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Morza i oceany kryją wiele zasobów surowców mineralnych. Rozwój techniki i technologii pozwala na eksploatację złóż zalegających na coraz większych głębokościach. W Polsce na Morzu Bałtyckim eksploatuje się ropę i gaz ziemny w okolicach Łeby oraz planuje się powrócić do eksploatacji kruszyw naturalnych. Kruszywa naturalne, których zasoby stanowią znaczącą część szelfu kontynentalnego są obecnie eksploatowane w wielu krajach świata, a także w Unii Europejskiej. W artykule opisano polskie złoża surowców do produkcji kruszyw zalegające na dnie morskim, a także technikę ich eksploatacji. Zwrócono uwagę na potencjalne oddziaływanie eksploatacji na środowisko.
Seas and Oceans cover a lot of mineral resources reserves. Development of technique and technology allows extracting deeper and deeper deposits. In Poland on the Baltic Sea crude oil and earth gas are extracted but also there are plans to reactivate aggregates production. Natural aggregates, which deposits state a huge part of continental shelf are currently exploited in many countries over the World and also in European Union. In the paper Polish deposits of marine aggregates and technique of exploitation were described. The attention was put on environmental impact of marine mining.
KONCEPCJA ODWZOROWANIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI W PROCEDURZE GENEROWANIA DOCELOWEGO WYROBISKA ODKRYWKOWEGO
A CONCEPTION OF MINING COSTS REPRESENTING FOR THE ULTIMATE PIT GENERATION PROCEDURE
Witold Kawalec – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
Przestrzenny, blokowy model ekonomiczny złoża, niezbędny dla wygenerowania optymalnego (w sensie wartości) wyrobiska docelowego (np. w algorytmie Lerchs’a-Grossmann’a), wymaga identyfikacji przewidywanych kosztów eksploatacji w poszczególnych partiach nadkładu i złoża. W wypadku kopalń odkrywkowych węgla brunatnego z ciągłym systemem eksploatacji szczególne znaczenia mają nierównomiernie rozłożone koszty zajęcia terenu, występujące lokalnie zwiększone koszty urabiania skał zwięzłych oraz koszty odstawy urobku wariantowych systemów transportowych. Operowanie uśrednionym kosztem eksploatacji uniemożliwia tworzenie i analizowanie wariantowych modeli wyrobiska docelowego zgodnie z rzeczywistym, przestrzennym rozkładem kosztów eksploatacji. Przedstawiono koncepcję odwzorowania zlokalizowanych przestrzennie kosztów eksploatacji odkrywkowej w procedurze budowania modelu ekonomicznego złoża dla potrzeb generowania optymalnego wyrobiska docelowego. Proponowane rozwiązanie zilustrowano studium przypadku kopalni węgla brunatnego.
Three-dimensional, economic block model, necessary for optimal (the most valuable), ultimate pit generation (e.g. with the use of Lerchs-Grossmann algorithm) requires identification of expected mining costs in various areas of overburden and deposit. The non-uniformly distributed costs of terrain acquiring, locally increased costs of exploitation of hard rocks and transportation costs depending on a chosen transportation system layout seem to be the most important as far as the real, spatial distribution of mining costs of continuous surface mining operations is concerned. The conception of modelling these costs for the purpose of creating the economic, block model of a deposit for ultimate pit generation has been presented. The proposed solution has been illustrated with a case study of a lignite pit.
UWARUNKOWANIA TECHNICZNO – TECHNOLOGICZNE EKSPLOATACJI OSADNIKÓW MUŁOWYCH
TECHNICAL AND TECHNOLOGICAL CONDITIONS OF MUD CLARIFIERS EXTRACTION
Janusz Konior – Politechnika Śląska, Gliwice
W procesach technologicznych wzbogacania i odzyskiwania surowców powstają m.in. odpady płynne, które składowane są w osadnikach. Dawniej poziom techniki nie pozwalał na wykorzystanie ich gospodarczo. Ilość i jakość odpadów górniczych deponowanych na zwałowiskach obecnie stwarza warunki do prowadzenia ekonomicznie uzasadnionej ich eksploatacji.
W artykule przedstawiono sposób eksploatacji osadników mułowych, sposób ich odwodnienia, problemy związane ze statecznością skarp oraz zagospodarowanie docelowe wyrobiska końcowego.
In technological processes of raw minerals reclamation and enrichment, liquid wastes are produced that are deposed in mud clarifiers. In the past the state of technical development didn’t make possible to utilise them. The quantity and quality of mining waste material stored on the dumping grounds creates nowadays possibility of its cost-effective extraction. The extraction procedure of mud clarifiers has been presented in this paper, as well as their dewatering, problems connected with slopes stability and final land development after finishing of extraction.
PROGNOZY PRODUKCJI KRUSZYW NATURALNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ
PROGNOSIS OF AGGREGATES PRODUCTION IN EUROPEAN UNION
Wiesław Kozioł, Paweł Kawalec – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Kruszywa naturalne znajdują liczne zastosowania, przede wszystkim w budownictwie i drogownictwie. Zapotrzebowanie na te surowce rośnie wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych krajów. W artykule przedstawiono wielkość produkcji kruszyw naturalnych w Unii Europejskiej jako całości i w poszczególnych krajach. Zaprezentowane zostały założenia wejściowe do prognozowania oraz prognozy rozwoju produkcji kruszyw w UE, wskazujące na dalszy wzrost. Dodatkowo przedstawiono prognozy rozwoju produkcji kruszyw w Polsce, Słowacji, Czechach i na Węgrzech.
Natural aggregates have many applications, especially in civil engineering and road construction sectors. Demand for aggregates grows together with development of economical level of particular countries. In the paper amount of aggregates production in European Union as the whole and in particular countries were shown. Entry principles of prognosis and prospects of aggregates production in EU were presented, indicating further growth. Additionally prognosis of aggregates production in Poland, Slovakia, Czech Republic and Hungary were shown.
WYDOBYCIE SKAŁ TRUDNO URABIALNYCH W KOPALNIACH WĘGLA BRUNATNEGO
EXPLOITATION OF HARD ROCK-MASS IN MINE OF LIGNITE
Wiesław Kozioł, Łukasz Machniak – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków Edward Sośniak, Waldemar Jończyk – BOT KWB Bełchatów S.A.
W artykule przedstawiono ogólną charakterystykę geologiczną oraz ilościową występowania skał trudno urabialnych na przykładzie kopalni węgla brunatnego BOT KWB „Bełchatów” S.A. Na podstawie charakterystycznych cech jakościowych występujących utworów dokonano oceny ich urabialności. Przedstawiono stosowane technologie oraz operacje technologiczne mające na celu maksymalne wykorzystanie tych utworów zarówno na potrzeby własne kopalni jak i odbiorców zewnętrznych. Obecnie duże zapotrzebowanie na kruszywa drogowe i budowlane w Polsce, w tym również niższych klas , powoduje że są one cennym produktem rynkowym.
General geological profile as well as quantity of the rock-mass on example BOT KWB “Bełchatów” S.A. has been presented in this paper. Gettability was marked on basis of characteristic qualitative features were executed in the fallowing parts. The applied technologies as well as technological operations were introduced aim at maximum utilization these rock-mass for own demands as well as the external recipient demands. Large demand for road and construction aggregates in Poland, also for lower classes (quality), causes that those aggregates are valuable market product.
UZASADNIENIE CELOWOŚCI UTRZYMANIA STRATEGICZNEJ ROLI WĘGLA BRUNATNEGO W POLSKIEJ ENERGETYCE
BEARING LIGNITE STRATEGIC ROLE IN POLISH POWER INDUSTRY, REASON OF ADVISABILITY
Zbigniew Kozłowski – Instytut Górnictwa, Politechnika Wrocławska
W ciągu najbliższych 25 lat w Polsce wzrośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną minimum o 50%. Aktualnie ~ 35% produkowanej energii elektrycznej pochodzi z elektrowni na węglu brunatnym.
Niestety już za ~ 15 lat zasoby czynnych kopalń stanowiące niewiele ponad 10% udokumentowanych bilansowych zasobów w Polsce zaczną się wyczerpywać. Zachodzi więc konieczność podjęcia eksploatacji kolejnych złóż w Polsce mogących zabezpieczyć nawet w znacznie większym niż aktualnie stopniu krajowe potrzeby energetyczne przez ponad 300 lat.
Za utrzymaniem dotychczasowej strategicznej roli węgla brunatnego w krajowej energetyce przemawiają nie tylko posiadane zasoby, ale również korzystna ekonomika w porównaniu z innymi źródłami energii oraz możliwości dostosowania technologii spalania węgla do zaostrzonych rygorów w zakresie ochrony środowiska.
Ważnym argumentem za stosowaniem węgla brunatnego jest bezpieczeństwo energetyczne kraju zapewnione tylko wtedy, gdy źródła produkcji energii elektrycznej są krajowe.
Demand for electric energy in Poland will increase of minimum 50% in next 25 years. Currently about 35% produced electric energy comes from lignite fired power stations. Unfortunately in approximately 15 years reserves of operating mines which are equal to less than 10% of proved intrinsically economic reserves in Poland, will start to be worked out. It causes a necessity to undertake an exploitation of next deposits in Poland which can ensure, even better than currently, national energetic demands through over than 300 years.
For bearing hitherto existing strategic role of lignite in national energetic are not only possessed reserves, but also advantageous economy in comparison with other energy sources and possibilities of lignite burning technology adaptation to intensified rigors on the field of environmental protection.
Important reason for using lignite is energetic safety of the country, which is ensured only when sources of energy are national.
ZASTOSOWANIE MŁOTÓW HYDRAULICZNYCH DO URABIANIA SKAŁ ZWIĘZŁYCH I BARDZO ZWIĘZŁYCH
AN APPLICATION OF THE HYDRAULIC HAMMERS FOR MINING OF THE HARD AND VERY HARD ROCKS
Stefan Kukiałka, Dorota Łochańska, Rafał Chulist – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule ujęto zastosowanie ciężkich młotów hydraulicznych do urabiania skał zwięzłych i bardzo zwięzłych. Przedstawiono, na przykładach, osiągane wydajności w zależności od typu skały. Zawarto opis doboru młota do urządzenia nośnego. Dodatkowo, zamieszczono w formie wykresów i tabel osiągane wydajności urabiania w zależności od wybranych parametrów fizykomechanicznych, warunków geologiczno – górniczych i rodzaju skały.
In the paper has been described an application of the heavy hydraulic hammers in the quarrying and particularly for mining of the hard and very hard rocks. In the table are presented instances productivities some hydraulic hammers in chosen quarries and some kind of hard rocks’ deposits. In a charts are introduced for selected hydraulic hammers relationship between efficiency, types rocks and deposits conditions. In the graph has been shown statement between measured impact energy and carrier weight.
ZASTOSOWANIE WYKŁADZIN GUMOWYCH W CZERPAKACH I NA ZSUWNI KOŁA CZERPAKOWEGO
THE USE OF LINING RUBBER IN BUCKET AND ON THE CHUTE OF BUCKET CIRCLE
Aleksander Kulesza – Przedsiębiorstwo Usługowo Produkcyjne Tip-Topol Sp. z o.o., Warszawa
Artykuł opisuje zastosowanie gumowych płyt REMALINE produkcji firmy REMA TIP TOP GmbH, dla pokrycia wewnętrznej strony czerpaków i zsuwni zainstalowanych w koparce ORENSTEIN pracującej w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego KWB Bełchatów. Po zastosowaniu gumowych płyt REMALINE wyeliminowano czyszczenie czerpaków i zsuwni z silnie przylegającego i przymarzającego urobku. To rozwiązanie może być w praktyce stosowane we wszystkich podobnych przypadkach.
This article treats of REMALINE rubber plate by REMA TIP TOP GmbH which is used for covering inner surface of buckets and chutes of bucket circles in excavators hewing the cap-rock in a quarry. Thanks to the use of such elastic cover considerable decrease of labour consumption by cleaning of buckets followed. Increase in efficiency and effective working time was noticed especially in winter. This solution is used by excavating mineral ledges with strong adhesion to metal surfaces.
WERYFIKACJA POPRAWNOŚCI DOBORU GĘSTOŚCI SIECI OTWORÓW ROZPOZNAWCZYCH DLA OKREŚLONEGO STOPNIA ROZPOZNANIA PARAMETRÓW ZŁOŻA Z ZASTOSOWANIEM METOD GEOSTATYSTYCZNYCH
VERIFICATION OF CORRECTNESS OF BOREHOLE GRID DENSITY SELECTION FOR DEFINED DEGREE OF DEPOSIT PARAMETER RECOGNITION USING GEOSTATISTICAL METHODS
Wojciech Naworyta – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Sławomir Mazurek – Kopalnia Węgla Brunatnego Konin w Kleczewie SA
Dokładne rozpoznanie zmienności cech złożowych ma kluczowe znaczenie dla procesu sterowania wydobyciem w funkcji jakości strumienia urobionej kopaliny. W przypadku węgla brunatnego (obok wartości opałowej) zawartość siarki oraz piasku w dużym stopniu decydują o jego przydatności do procesu spalania oraz, co jest bardzo ważne, wpływają na jego cenę (ponieważ to zawartość piasku powoduje najczęściej wzrost zawartości popiołu i jednoczesne obniżenie kaloryczności).
W pracy zaprezentowano ocenę dokładności szacowania wartości średniej parametrów złożowych w blokach o różnych rozmiarach, z uwzględnieniem ich zmienności rozpoznanej istniejącą siecią otworów. Do realizacji tego celu posłużono się narzędziami geostatystycznymi. Pracę wykonano na podstawie danych z otworów rozpoznawczych wybranych złóż węgla brunatnego KWB Konin w Kleczewie SA.
W przypadku zawartości siarki zmienność, struktura oraz stopień jej rozpoznania otworami są wystarczające i upoważniają do określenia metodą krigingu średniej zawartości w blokach 50 x 50 m z dużą dokładnością. W odróżnieniu do siarki, zawartość piasku wykazuje dużą zmienność przy znaczącym udziale zmienności lokalnej. Przy szacowaniu średniej zawartości piasku w blokach, w celu uniknięcia ryzyka przekroczenia określonej wartości, należy uwzględnić tolerancję wynikającą z wielkości błędu szacowania średniej.
Exact recognition of variability of a deposit quality is important for steering of the quality of extracted commodity. In the case of lignite next to calorific value, the concentration of sulphur and the content of sand determine its usefulness for burning process and affect its price.
We present an assessment of accuracy of deposit parameters estimation regarding the level of recognition of their variability using the existing grid of boreholes. To realize this purpose we used geostatistical tools. The work was done using the data of boreholes from chosen lignite deposits in lignite mine “Konin” S.A.
In the case of sulphur content, the variability, the structure and the degree of recognition with boreholes are sufficient and may be used to determine mean content of S in 50 x 50 m blocks with high accuracy. On the contrary, sand content exhibits higher variability with a considerable share of nugget variance. In order to avoid a risk of exceeding definite value when estimating the sand content in blocks it is necessary to consider a tolerance resulting from the error of mean value assessment.
ANALIZA I OCENA REKULTYWACJI LEŚNEJ TERENU ZWAŁOWISKA ODPADÓW GÓRNICZYCH SKRZYSZÓW
ANALYSIS AND ASSESSMENT OF RECLAMATION OF SLAG HEAP SKRZYSZÓW FOR FORESTRY
Wojciech Naworyta – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo – Hutnicza, Kraków
W związku z reorganizacją polskiego górnictwa węgla kamiennego w latach 1998-2002 podjęto decyzje o likwidacji szeregu kopalń na Górnym Śląsku. Pośród nich znalazła się KWK Marcel – Ruch 1-Maja należąca do Rybnickiej Spółki Węglowej. W latach 1999-2000 Wydział Górnictwa i Geoinżynierii AGH wykonał szereg projektów dotyczących likwidacji tej kopalni. Jednym z wielu zadań było wykonanie projektów technicznych rekultywacji i zagospodarowania powierzchni likwidowanej kopalni. Przedmiotem artykułu jest zwałowisko skały płonnej Skrzyszów – jeden z obiektów powierzchniowych KWK Marcel – Ruch 1-Maja. Z perspektywy sześcioletniej poddane zostaną ocenie decyzje projektantów jak również realizacja projektowanych prac rekultywacyjnych. Ze względu na niekorzystne warunki siedliskowe zwałowiska interesująca jest analiza stanu wegetacji wprowadzonej na obiekt roślinności.
In consequence of Polish hard coal mining reorganization in years 1998 – 2002 a decision was made to liquidate several mines in Upper Silesia. Among them was Hard Coal Mine “Marcel – Ruch 1-Maja” belonging to Rybnik Coal Company. In years 1999 – 2000 Faculty of Mining and Geoengineering elaborated a number of projects concerning liquidation of this mine. Among many tasks there was a preparation of blueprints of reclamation and later utilization of the mine area. Topic of this work is one of the surface objects of the mine “Marcel – Ruch 1-Maja” – slag heap Skrzyszów. Analyzed will be decisions of designers as realization of designed reclamation works. Due to disadvantageous site conditions on the heap interesting is the analysis of vegetation planted on the object.
ZASTOSOWANIE METODY CVP (COST-VOLUME-PROFIT ANALYSIS) NA PRZYKŁADZIE DWÓCH ODKRYWKOWYCH KOPALŃ SKALNYCH SUROWCÓW DROGOWYCH
APPLICATION OF COST-VOLUME-PROFIT (CVP) ANALYSIS IN TWO OPEN-CAST MINES OF RAW ROCK MATERIALS
Beata Trzaskuś-Żak – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiono wyniki analizy przeprowadzonej za pomocą metody CVP w dwóch odkrywkowych kopalniach skalnych surowców drogowych. Obliczono w początkowym etapie koszty stałe i zmienne za pomocą metody najmniejszych kwadratów, następnie wyznaczono wartości wielkości granicznych parametrów ekonomicznych takich jak: wielkość sprzedaży, wartość sprzedaży, cenę, koszty stałe i koszty jednostkowe zmienne. Następnie wyznaczono marginesy bezpieczeństwa tych wielkości granicznych.
This article presents the results of CVP Analysis in two open-cast mines of raw rock materials. The fixed and variable costs are designated using the least square method. Then there is calculated the value of marginal volumes such as: marginal volume of selling, marginal value of selling, marginal price, marginal fixed cost and marginal unit variable costs. This paper also includes assignation of safety factors of marginal volumes.
REWITALIZACJA OBSZARÓW POEKSPLOATACYJNYCH W ZAGŁĘBIU BEŁCHATOWSKIM – ANALIZA UWARUNKOWAŃ
REVITALIZATION OF POST-MINING AREAS IN THE BEŁCHATOWSKI LIGNITE BASIN- CONDITIONS ANALYSIS
Anna Ostręga, Rafał Gugała – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiona została analiza uwarunkowań poprzedzająca nakreślenie koncepcji rewitalizacji terenów po eksploatacji węgla brunatnego w Zagłębiu Bełchatowskim. Wprawdzie całkowita likwidacja nastąpi dopiero za kilkadziesiąt lat, to ważne jest, aby sukcesywnie prowadzona rekultywacja terenów zbędnych dla eksploatacji zapewniła harmonijne zagospodarowanie całego rejonu w przyszłości. Sposoby rewitalizacji powinny wynikać nie tylko z uwarunkowań wewnętrznych: technicznych, hydrologicznych czy środowiskowych, ale również z charakterystyki otoczenia, w tym kwestii społeczno–gospodarczych. Należy mieć bowiem na uwadze fakt, że przyszłe funkcje obszaru poeksploatacyjnego powinny w jak największym stopniu rekompensować utratę miejsc pracy z powodu likwidacji największego przedsiębiorstwa w regionie. W związku z powyższym realizowane i planowane obecnie kierunki, takie jak leśne i rekreacyjne powinny być łączone z funkcjami gospodarczymi. Dobrze przygotowane tereny pod działalność przemysłowo–usługową oraz atrakcyjne otoczenie w postaci bazy rekreacyjno–wypoczynkowej i terenów leśnych będzie z pewnością dodatkowym atutem dla inwestorów. W artykule zwrócono uwagę na zachowanie tożsamości miejsca i upamiętnienie istotnej dla regionu działalności wydobywczej poprzez utworzenie „żywego” muzeum górnictwa.
The article presents the conditions analysis preceding the establishment of the revitalization concept of the post-mining areas in the Bełchatowski Lignite Basin. In fact, the total liquidation shall take place after several dozen years, therefore it is essential that the successively carried out reclamation of the areas not necessary for mining ensures the sustainable development of the entire region in the future. The means of revitalization should result not only from the following internal conditions: technical, hydrological or environment, but also from the nature of the surroundings, including social and economic issues. One should be aware of the fact that the future functions of the post-mining areas should to in the greatest extent possible compensate for the loss of work places due to the closing down of the largest enterprise in the region. In relation to the above, the modes carried out and those currently planned, such as forest and recreational should also be linked with economic functions. Well prepared areas for industrial and commercial activities as well as attractive surroundings in the form of a recreational and leisure base and forest surroundings will undoubtedly be an additional advantage for investors. The article also points to maintaining the identity of the area and remembering the extracting activity, which was very significant for the region, through the creation of a “live” mining museum.
SPOŁECZNE ASPEKTY REWITALIZACJI
THE SOCIAL ASPECTS OF REVITALIZATION
Anna Ostręga, Roksana Kasprzyk – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo – Hutnicza, Kraków
W artykule poruszone zostały społeczne aspekty procesu rewitalizacji. Nawiązano do wytycznych Komisji Europejskiej oraz polskich dokumentów strategicznych w kwestii społecznego wymiaru rewitalizacji. Przedstawiono metody dialogu społecznego oraz zastosowanie niektórych z nich w procesie rewitalizacji. Przedstawiono wyniki ankiet przeprowadzonych w ramach opracowywania koncepcji rewitalizacji zwałowiska zewnętrznego odkrywki Szczerców. Na przykładzie tzw. warsztatów scenariuszy świadomości pokazano partycypację społeczną w kreowaniu pomysłów na zagospodarowanie obiektów poprzemysłowych. Poddano ocenie narzędzia służące partycypacji społecznej. Przedstawiono dwa podejścia do definiowania grupy potencjalnych beneficjentów zrealizowanych projektów.
The article presents the social aspects of revitalization processes. Guidelines set by the European Commissions were referred to as well as to Polish strategic documents on the issue of the social extent of the revitalization. Methods of social participation stimulating and application some of them in the revitalization processes were presented. The results of a questionnaire conducted within the frame of preparing a revitalization concept for the external dump near Szczerców were presented. On the example of the so-called awareness scenario workshops, social participation in the creation of ideas for developing post- -industrial buildings was shown. The tools used to serve social participation were assessed. Two ways of defining the groups of potential beneficiaries of the completed projects were presented.
REKULTYWACJA WODNA WYROBISKA POEKSPLOATACYJNEGO WĘGLA BRUNATNEGO W ASPEKCIE FINANSOWYM
FINANCIAL ASPECT OF OF POST MINING LIGNITE OPEN PIT’S FLOODING
Krzysztof Polak, Arkadiusz Kustra – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Arkadiusz Michalski – Kopania Węgla Brunatnego “Konin” S.A. w Kleczewie
Zatapianie wyrobisk odkrywkowych jest jedną z najczęściej stosowanych metod rekultywacji wyrobisk końcowych w górnictwie węgla brunatnego. Naturalny wznios zwierciadła wody jest procesem długotrwałym, a przyspieszenie zatapiania możliwe jest przez skierowanie do wyrobiska wód powierzchniowych.
W artykule podjęto próbę oszacowania wielkości wydatków koniecznych do poniesienia w związku z procesem napełniania zbiorników poeksploatacyjnych. Dokonano także analizy porównawczej tych wydatków w poszczególnych wariantach zatapiania wyrobiska końcowego. W obliczeniach uwzględniono metody dyskontowe oparte na koncepcji szacowania wartości pieniądza w czasie.
Open-pit flooding is one of the most popular methods applied in lignite mining for mine-workings reclamation. Groundwater recovery is a long-term process, however it would be accelerated by surface water used for pit lake flooding. Evaluation of financial input for flooding of pit lakes is presented in this paper. Also presented are comparative analysis and financial inputs for particular versions of pit lake flooding is presented. Discounted methods based on conception time value of money were used in calculations.
WSTĘPNA OCENA PODATNOŚCI ZBIORNIKA POEKSPLOATACYJNEGO PĄTNÓW NA DEGRADACJĘ
PRELIMINARY VALUATION OF PĄTNÓW FLOODED RESERVOIR’S SUSCEPTIBILITY FOR DEGENERATION
Krzysztof Polak, Grzegorz Galiniak – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Zbiorniki poeksploatacyjne stanowią coraz większe znaczenie w gospodarowaniu powierzchniowymi zasobami wodnymi. Podobnie jak naturalne jeziora narażone są one na degradację. W przypadku zbiorników poeksploatacyjnych degradacja zasobów wodnych może rozpocząć się jednak już na etapie zatapiania wyrobiska. W artykule scharakteryzowano warunki formowania się jezior powstających w wyrobiskach pogórniczych. Dokonano także wstępnej oceny podatności na degradację napełnianego wodą zbiornika w O/Pątnów.
Participation of post mining lakes is growing in general water resources management. Similar to natural lakes are in danger of degenerating. In the case of mining lakes degeneration could begin at their flooding stage. In preliminary valuation of degeneration of the lakes Pątnów flooded reservoir was discussed.
ZAGOSPODAROWANIE KOPALIN TOWARZYSZĄCYCH NA PRZYKŁADZIE EKSPLOATACJI WĘGLA BRUNATNEGO PRZEZ BOT KWB BEŁCHATÓW S.A.
MANAGEMENT OF ASSOCIATED MINERAL RAW MATERIALS – AN EXAMPLE OF THE LIGNITE MINE BOT KWB “BEŁCHATÓW” S.A.
Tadeusz Ratajczak – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Waldemar Jończyk – BOT KWB Bełchatów S.A.
BOT KWB Bełchatów S.A. od kilkudziesięciu lat w swej działalności nie pomija i uwzględnia problem kopalin towarzyszących. Zanotowała w tej mierze znaczące sukcesy. Niektóre z nich mogą sobie rościć prawo do pionierskich w tej dalej, nie do końca rozwiązanej problematyce. Kompleksowe, systematyczne podejście do tych zagadnień pozwoliło na:
– zabezpieczenie ich przed bezpowrotną stratą poprzez selektywną eksploatację i gromadzenie na złożach antropogenicznych,
– utylizację na użytek własny (recykling) jak i przez różnego rodzaju podmioty gospodarcze,
– wykazanie innych niż surowcowe możliwości zagospodarowania,
– rewitalizację bełchatowskiego zespołu paliwowo-energetycznego.
The Bełchatów lignite mine for several years of its activity has not ignored the problem of associated mineral raw materials. Giving it a thorough consideration, the mine has achieved significant successes, some of them involving a pioneering approach to this not fully solved issue. A complex and systematic work when dealing with the associated mineral raw materials has resulted in:
– securing them from a irretrievable loss due to selective mining and storing them in anthropogenic deposits,
– recycling them by the mine itself or utilizing them by other enterprises,
– finding other than traditional possibilities of their utilization,
– revitalization of the Bełchatów mining and power-generating complex.
ZASTOSOWANIE OPROGRAMOWANIA MINCOM-MINESCAPE DO PLANOWANIA ROBÓT GÓRNICZYCH W OPARCIU O NUMERYCZNE MODELE ZŁOŻA BEŁCHATÓW
UTILISATION OF SOFTWARE SYSTEM MINCOM-MINESCAPE FOR MINE PLANNING PERFORMED BASED ON DIGITAL MODELS OF BELCHATOW DEPOSIT
Edward Sośniak, Ryszard Frankowski – BOT Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów S.A.
Andrzej Gądek – Mincom International, Oddział w Polsce
Projektowanie robót górniczych to stadium działalności górniczej, w którym istotne są następujące kryteria środowiska pracy oraz jej wyników: dokumentowanie zamysłów projektanta na rysunkach, precyzja rysowania, wykonywanie obliczeń objętości oraz mas fragmentów górotworu przeznaczonych do urobienia, obliczenia ilości oraz jakości kopaliny przeznaczonej do urobienia lub ilości nadkładu do usypania w ramach tworzonego planu, modyfikowanie tworzonego planu, a co za tym idzie, możliwość ciągłego przeliczania objętości oraz mas, zdolność tworzenia planów górniczych w wielu wariantach celem umożliwienia analiz porównawczych, które są podstawą optymalizacji koncepcji udostępnienia i eksploatacji złoża. Komputerowe wspomaganie projektowania (CAD) daje projektantom swobodę tworzenia rysunków z wykorzystaniem całej gamy narzędzi precyzyjnego rysowania, umożliwia wprowadzanie zmian zanim dany rysunek trafi na papier. W BOT KWB Bełchatów S.A. tworzenie i dokumentowanie geometrii projektów górniczych przy pomocy narzędzi CAD odbywa się od wielu lat. W ostatnich latach, przy współpracy z firmami ComputerLand i Mincom środowisko komputerowo wspomaganego projektowania górniczego wzbogacone zostało o cyfrowy model złoża. Model złoża jest dostępny i widoczny za pośrednictwem sieciowego systemu komputerowego zarówno dla tworzących go geologów jak i dla projektantów. Pozwala to projektantom na płynne korzystanie z wiedzy o skomplikowanej strukturze złoża w trakcie tworzenia projektów górniczych. Umożliwia również szybkie obliczenia zasobów górniczych w zaprojektowanych sektorach eksploatacyjnych i harmonogramowanie postępu frontów. Komputerowy model złoża pozwala też dzielić się wiedzą o złożu z dyspozytorem działającym w centrum operatywnego kierowania ruchem.
Mine design is a stage of mining activity in which it is important that the following conditions of work environment and the work results are met: speed and ease of documenting of an engineer ideas on the drawings, precision of drawing, speed and ease of calculations of volumes and masses of pieces of rock-mass designed for excavation, speed and ease of calculations of quantity and quality of resource designed for excavation or amounts of overburden for dumping under mining plan being created, speed and ease of making changes to mine plan and connected with it need for constant recalculations of volumes and masses, ability to create multi-scenario mine plans to allow comparison analysis, which are basis for optimisation of conception of accessing and exploitation of the resource. Computer aided design (CAD) gives the mining engineers the freedom of drawing utilizing whole range of tools for precise creation and editing the drawing before it is actually placed on paper. In BOT KWB Belchatow mine, creation and documenting of mine design with CAD is being carried out for many years now. In recent years in cooperation with companies ComputerLand and Mincom, the CAD environment has been supplemented by digital model of the deposit. The model is visible and available to both geologists who created it as well mining engineers. It allows mine planning engineers to seamlessly see and use the knowledge about complicated structure of the deposit during creating of mine plans. It also allows for quick mining reserves calculations for all mining sectors being designed and for mine scheduling. The digital model of the deposit lets us also share the knowledge about the deposit with dispatchers operating in the main control room.
PROBLEMY EKSPLOATACJI ZŁÓŻ W SĄSIEDZTWIE OBSZARÓW CHRONIONEJ PRZYRODY
PROBLEMS OF DEPOSIT EXPLOITATION IN THE NEIGHBOURHOOD OF NATURE CONSERVATION AREAS
Andrzej Szlagowski – Przedsiębiorstwo Naukowo-Techniczne EKOTERRA Sp. z o.o., Kielce
W artykule przedstawiono obowiązujące formy ochrony przyrody. Scharakteryzowano główne nakazy i zakazy dotyczące poszczególnych rodzajów obszarów chronionych. Przedstawiono wybrane przykłady złóż eksploatowanych na terenie obszarów chronionych lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Omówiono uwarunkowania eksploatacji wynikające z tego sąsiedztwa.
Current forms of environmental protection are presented in the paper. The main notices and bans concerning different kinds of protected areas are described.
SKUTKI WPROWADZENIA OBSZARÓW NATURA 2000 DLA DZIAŁALNOŚCI GÓRNICZEJ
THE EFFECTS OF IMPLEMENTING NATURA 2000 AREAS FOR MINING ACTIVITY
Ryszard Uberman, Anna Ostręga – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W sposób schematyczny przedstawiono procedurę wyznaczania obszarów Natura 2000 w oparciu o przepisy krajowe i unijne, a także procedurę prowadzenia działalności górniczej (w zakresie OOŚ i wykonywania kompensacji) mającej wpływ na tę formę ochrony przyrody. Na przykładach pokazano skutki finansowe dla przedsiębiorców wynikające z ograniczenia lub zaprzestania działalności wydobywczej spowodowanej koniecznością ochrony obszaru Natura 2000. Zwrócono uwagę na brak wystarczających uregulowań prawnych w zakresie rekompensaty strat jakie ponoszą przedsiębiorcy wskutek wyznaczenia obszarów Natura 2000.
The procedure of establishing Natura 2000 areas on the basis of national and EU regulations as well as the procedure of conducting extracting activity (in the extent of EIA and carrying out compensations) having an influence on this type of environmental protection are presented in the form of an outline. The financial effects for the entrepreneurs resulting from the limitation or the cessation of the extracting activity caused by the need to protect Natura 2000 areas are presented by using examples. The lack of sufficient legal regulations in the extent of the compensation of losses that entrepreneurs incur as a result of designating Natura 2000 areas were pointed to.
CZERPAKI DO URABIANIA UTWORÓW BARDZO TRUDNO URABIALNYCH KOPARKAMI KOŁOWYMI
BUCKETS FOR EXTRACTON OF VERY HARD FOR MINING FORMATIONS WITH BUCKET WHEEL EXCAVATORS
Norbert Wocka – SKW Biuro Projektowo – Techniczne, Zgorzelec
Eksploatacja pokładów zaliczanych do utworów trudno urabialnych koparkami kołowymi wymaga opracowania czerpaków o szczególnych parametrach technicznych i technologicznych przy zachowaniu racjonalnego ekonomicznie nakładu środków na ich produkcję i remonty. Prowadzone od wielu lat przez firmę SKW prace projektowe nad czerpakami tego typu doprowadziły do opracowania czerpaka CK910-N3 zabudowanego na koparce KWK-910 przeznaczonej do eksploatacji w warunkach złóż trudno urabialnych. W artykule omówiono teoretyczne podstawy, które zaowocowały projektem czerpaków z narożami oraz scharakteryzowano proces dochodzenia do optymalnej postaci naroża, zarówno pod względem kształtu geometrycznego jak i materiału. Przedstawiono również uwarunkowania technologiczne związane z obróbką cieplną naroży oraz systemem remontu czerpaków. Analiza ekonomiczna nowego rozwiązania przedstawiona w artykule dowodzi w pełni zasadności przyjętej koncepcji eksploatacyjnej i remontowej czerpaków nowego typu.
Exploitation of layers classified as hard to mine with Bucket Wheel Excavators needs elaboration of buckets which have special technical and technological parameters simultaneously keeping reasonable economical expenditures limits on its production and renovation. Project works on such buckets which have been carried out by SKW Company for many years leaded to designing the bucket CK910-N3 installed on BWE KWK-910 which is appointed to extract in hard mining deposits conditions. In the paper theoretical basic which resulted in design of buckets with quoins were discussed as well as characteristic of optimized of the quoin’s form regards to geometrical shape and a material. Technological conditions related with heat-treatment of quoins and buckets’ reparation systems were described. The economical analysis of the modern solution which have been shown in the paper proves completely that the new concept of exploitation and rebuilding of buckets should be applied.
REWITALIZACJA TERENÓW POGÓRNICZYCH NA PRZYKŁADZIE KOPALNI WĘGLA BRUNATNEGO “KONIN” W KLECZEWIE S.A.
REVITALIZATION OF POST MINING AREAS ON THE EXAMPLE OF KWB KONIN S.A. IN KLECZEW
Arkadiusz Michalski – Kopalnia Węgla Brunatnego “Konin” w Kleczewie S.A.
Zbigniew Kasztelewicz – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Tereny pogórnicze zrekultywowane podlegają zagospodarowywaniu. Zagospodarowanie terenów należy do przyszłego użytkownika. Kierunek rekultywacji zgodny jest z decyzją o kierunku rekultywacji uzgodnionym z samorządem gminnym. Rekultywację Kopalnia wykonuje w kierunku rolnym, leśnym, specjalnym, rekreacyjnym i wodnym. Prowadzenie dalszego zagospodarowania stwarza możliwość powstania nowych form dotychczas w tym terenie niespotykanych, doskonale harmonizujących z otaczającym środowiskiem. Służą one okolicznym mieszkańcom w różnych celach stwarzając szansę rozwoju regionu.
Post-mining, after being recultivated, are to be developed. Development of such an area lies in hand of its future user. Recultibation is to directed in agreement with the decision on the line of recultivation. This line is consulted with the local commune administration. The mine conducts the recultivation in various lines: agricultural, forestall, recreational, aqueous or for special purposes. Continuation of the development process sets up an opportunity to create new the surrounding environment. They serve various needs of the inhabitants and offer a chance for the development of the region.
ZASOBY INFORMACYJNE INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ ŚRODOWISKIEM ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO W WARUNKACH KONKURENCJI RYNKOWEJ
INFORMATION RESOURCES OF INDUSTRIAL INFORMATICS AS A ENVIRONMENT DEVELOPMENTAL OF ENTREPRENEURIAL INITIATIVES IN SURFACE MINING SECTOR OPERATING UNDER COMPETITIVE MARKET CONDITIONS
Wiesław Migdał – UNICO Sp. z o.o. Informatyczne Systemy Przemysłowe, Katowice
Aspekt przedsiębiorczości jako podstawy funkcjonowania firmy na konkurencyjnym rynku został w artykule podjęty w odniesieniu do przedsiębiorstwa wysokiej specyfiki tj. kopalni węgla brunatnego, która niezależnie od tego, że pełen zakres realizowanego wydobycia sprzedaje strategicznemu klientowi zależnemu i nie musi poszukiwać rynków zbytu, to w coraz bardziej dotkliwy sposób odczuwa potrzebę stosowania przedsiębiorczych zachowań.
Z uwagi na wysoką infrastrukturalność kluczowego procesu biznesowego kopalni autor skoncentrował się na zasobach informacyjnych informatyki przemysłowej i wskazał ich potencjał do kreowania wysokiego poziomu przedsiębiorczości menedżerskiej wszystkich poziomów zarządzania przedsiębiorstwem.
Istota zagadnienia, dedykowana jest szczególnie tym praktykom gospodarczym, którzy ograniczają zastosowanie zasobów informatyki przemysłowej do zarządzania majątkiem wytwórczym w aspekcie technicznym i niedoceniają ekonomicznego potencjału przedmiotowych zasobów informacyjnych. Rozpatrywaną kopalnię autor prezentuje jako przykład dobrej praktyki, która stworzyła sobie środowisko sprzyjające rozwojowi przedsiębiorczości menedżerskiej przedsiębiorstwa.
The article discusses the aspect of enterprise as the basis for functioning of a business on the competitive market, using the example of a highly specific company, i.e. brown coal mine, which, although its entire output is sold to its strategic subsidiary customer and it is not forced to search for ready markets, yet it reports the urgent need to apply entrepreneurial behaviours.
As the key business process used in the mine relies heavily on infrastructure, the author has focused on the information resources of industrial informatics and indicated their potential to create high level of managerial enterprise at all levels of the company management.
The subject matter is of particular importance to those management practitioners who limit the use of industrial informatics to the management of the technical aspects of the production assets, while underestimating the economic potential of the said information resources. The mine under consideration is shown as an example of good practice which has created favourable environment for the development of managerial enterprise.
ORGANIZACJA PRZESTRZENI PRODUKCYJNEJ NA GRUNTACH POGÓRNICZYCH NA PRZYKŁADZIE KOPALNI WĘGLA BRUNATNEGO KONIN
THE ORGANIZATION OF PRODUCTIVE SPACE ON POST MINING AREAS FOR EXAMPLE OF BROWN COAL MINE KONIN
Mirosława Gilewska, Krzysztof Otremba – Katedra Gleboznawstwa i Rekultywacji, Zakład Rekultywacji, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego, Poznań
Artykuł dotyczy właściwości gruntów pogórniczych Kopalni Węgla Brunatnego Konin i powstających z tej skały glebotwórczej gleb. Jakość pokrywy glebowej powstającej w wyniku eksploatacji odkrywkowej węgla brunatnego jest uzależniona od czynnika antropogenicznego decydującego o doborze i stosowaniu zabiegów rekultywacyjnych. Jakość powstającej w procesie rekultywacji gleby jest wyższa niż gleb zalegających na tym terenie przed eksploatacją.
The thesis concerns properties of the post mining areas of the Brown Coal Mine Konin and forming out of this soil parent rock of the soils. The quality of the soil cover made as a result of the post mining of the brown coal is depended on the an anthropogenical factor deciding about the selection and applying of the reclamation treatments. The quality of soil forming in the reclamation process is higher than behindhand ones on this area before the reclamation.
MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA ODPADÓW Z PRZEMYSŁU WYDOBYWCZEGO DO REKULTYWACJI WEDŁUG AKTUALNIE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWNYCH
POSSIBILITIES AND CONDITIONS OF UTILIZATION OF INDUSTRIAL AND MINING WASTE TO RECLAMATION ACCORDING TO THE LAW
Jadwiga Król-Korczak – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Na podstawie ustawy o odpadach oraz przyjętej przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej Dyrektywy o odpadach z górnictwa, przeprowadzona została analiza najważniejszych z punktu widzenia górnictwa odkrywkowego przepisów prawnych. Przeanalizowano regulacje prawne stanowiące próbę systemowego gromadzenia środków finansowych na likwidację kopalń oraz rekultywację terenów pogórniczych. Wskazano przy tym na konieczność weryfikacji przepisów prawnych dotyczących finansowania prac rekultywacyjnych, których charakter nie jest obligatoryjny, a ich mnogość obciąża finansowo przedsiębiorcę górniczego. Przedstawiono możliwości i uwarunkowania wykorzystania odpadów z przemysłu górniczego do rekultywacji, oraz zmiany wynikające z konieczności weryfikacji istniejących rozwiązań prawnych w związku ze zmieniającymi się trendami w racjonalnej gospodarce odpadami i zasobami glebowymi w państwach unijnych.
Based on the laws of waste disposal, the European Parliament, and European`s Council Act on Waste Directive, the law analysis of the most important open pit mining was made. The law regulations were analyzed through a trial of accumulating financial funds system for the closure of a mining plant, as well as reclamation of mining areas. Verifications of law regarding financing reclamation works have been indicated. The reclamation works are not obligatory, but their multiplicity will cause financial difficulties for a mining entrepreneur. The possibilities and conditions of utilization of industrial and mining waste were presented. The need of law verifications are a result of changing trends in waste management and soil resources in European Union`s countries.
UDZIAŁ PRZEMYSŁU KRUSZYW NATURALNYCH W REALIZACJI PROGRAMU ROZWOJU INFRASTRUKTURY DROGOWEJ W POLSCE W LATACH 2007-2013. SZANSE I ZAGROŻENIA
PARTICIPATION OF POLISH NATURAL AGGREGATES INDUSTRY IN REALIZATION OF INFRASTRUCTURE DEVELOPMENT PROGRAM IN POLAND IN 2007-2013
Aleksander Kabziński – Polski Związek Pracodawców Producentów Kruszyw, Kielce
Przygotowany, w ramach włączenia polskiego systemu dróg i kolei do struktury europejskiej, program budowy dróg krajowych w latach 2007 – 2015, wymaga przeanalizowania po kątem jego wykonalności. Jest to tym ważniejsze, że Polska wraz z Ukrainą mają w roku 2012 być organizatorem Mistrzostw Europy w piłce nożnej. W artykule zawarta jest próba oceny wykonalności przedsięwzięcia w zakresie produkcji kruszyw naturalnych bez których nie można budować dróg. Wskazane zostały możliwości, ale również zagrożenia, jakie mogą wystąpić bez racjonalnego podejścia do całego problemu. Program stwarza jednocześnie szanse rozwoju dla branży produkcji kruszyw w Polsce, jego modernizacji i dokapitalizowania. Dotychczas niezauważany problem ilości i rodzaju produkowanych w Polsce kruszyw wymaga jasnego określenia celów oraz współdziałania wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego w usuwaniu zagrożeń. Są nimi, brak właściwej obsługi transportowej, koordynacji wykonywanych robót drogowych. Konieczny jest powrót do realizacji zasady zrównoważonego rozwoju w miejsce nieuzasadnionych ograniczeń ekologicznych.
Program of national roads construction in 2007-2015, which has been prepared in the frames of including Polish systems of roads and railroads to European structures, need to be analized refering to its realizability. It is even more important as Poland and Ukraine should organize European Football Championship in 2012. The paper content a try of the undertaking realizability estimation on the field of natural aggregates production without which it is impossible to build roads. There were indicated both, possibilities and dagers which can appear as a result of irracional consideration of whole problem. Simultanously the program makes chances of development for Polish aggregates production branche, its modernization and gaining money for development. Therefore noteless problem of quality and quantity of aggregates produced in Poland need to clear definition of targets and cooperation of all participants of investing process in removal of dangers. The dangers are lack of proper transport servis and coordination of road construction works. It is necessary to return to implementation of sustainable development rule in places of unfounded ecological limitations.