UWARUNKOWANIA GEOLOGICZNO-ZŁOŻOWE I HYDROGEOLOGICZNE DO BUDOWY EKRANU OGRANICZAJĄCEGO ZASIĘG LEJA DEPRESJI ODKRYWKI KOŹMIN W PRZYPOWIERZCHNIOWEJ WARSTWIE WODONOŚNEJ
GEOLOGICAL AND HYDROGEOLOGICAL CONDITIONS FOR CONSTRUCTION OF THE SCREEN LIMITING RANGE OF DEPRESSION CONE KOŹMIN OPEN PIT IN THE SUBSURFACE AQUIFER
Władysław Czabaj, Katarzyna Dębicka – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Podstawą artykułu są badania polowe wykonane w zadaniach: nr 2 i nr 3 projektu rozwojowego nr R09 0042 06/2009 pod tytułem „Techniczne i technologiczne rozwiązania dla odkrywki Koźmin pozwalające kontynuowanie eksploatacji złoża węglabrunatnego w obszarze Natura 2000”, finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. W artykule przedstawiono badania warunków geologicznych w podłożu potencjalnego ekranu oraz badania infiltrometryczne i hydrometryczne rzeki Warty pod kątem budowy trzypoziomowego modelu matematycznego. Model taki umożliwił obliczenie dopływów wód do odkrywki w warunkach ekranowania i bez niego oraz zasilania z rzeki Warty. Zostanie to opublikowane w oddzielnym artykule
The basis of article are field survey performed in tasks: No.2 and No. 3 development project No. R09 0042 06/2009 titled „Technical and technological solutions for Koźmin opencast allowing the continuation of exploitation of brown coal deposits in the area of Natura 2000”, funded by the National Center for Research and Development. The article presents a study on the geological conditions in the substrate of a potential screen and infiltration tests with hydrometric research Warta river for construction of three-level mathematical model. This model allowed calculation of the water inflow into opencast in terms of shelding and without him and recharge from Warta river. It will be published in a separate article.
OCENA EFEKTYWNOŚCI RENOWACJI STUDNI GŁĘBINOWEJ ZA POMOCĄ DITLENKU WĘGLA
THE EFFICIENCY EVALUATION OF GROUNDWATER WELL REHABILITATION BY CARBON DIOXIDE
WKrzysztof Polak – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie
Studnie głębinowe wykorzystywane są do gospodarczego pozyskiwania wód oraz dla celów odwodnieniowych. Studnie drenażowe wykorzystywane są powszechnie w górnictwie węgla brunatnego. Ich intensywna eksploatacja powoduje szybki spadek sprawności. Efektem tego jest wzrost oporów hydraulicznych oraz finalnie kosztów odwodnienia. Rozwiązaniem problemu może być bisowanie studni. Jednakże wiąże się to z znacznymi kosztami wiercenia. Alternatywą jest renowacja studni. Tradycyjne zabiegi renowacyjne nie zawsze jednak przynoszą oczekiwane skutki.
W pracy niniejszej przedstawiono metodę renowacji studni za pomocą ditlenku węgla. Dokonano także oceny skuteczności metody wykorzystując do tego wyniki pięciu próbnych pompowań badawczych. Badania przeprowadzono w kolejnych etapach procesu renowacji. Parametrami oceny stanu hydraulicznego studni są: wydajność jednostkowa, wydajność potencjalna, sprawność a także energochłonność pompowania. Wyniki próbnych pompowań analizowano uwzględniając charakterystyki
zastosowanych głębinowych agregatów pompowych. Przedstawione wyniki wskazują, że metoda przynosi znaczącą poprawę
warunków odwodnienia oraz pozwala na istotne zmniejszenie kosztów eksploatacji studni.
Groundwater wells are used for public purposes and for industrial drainage. Drainage wells are common used in lignite mining. Their intensive exploitation cause a rapid deterioration and decrease of efficiency. That results in increasing of hydraulic resistance and, in consequence, the growth of drainage costs. The solution is well-mirroring. However, it involves significant costs of drilling and well development. The alternative is a well rehabilitation. Standard well-rehabilitation methods do not always bring the expected results. The paper presents a method of wells rehabiltation by using of carbon dioxide. Moreover, it has been assessing the method effectiveness by using the results of five step drawdown tests. The research have been carried out in the subsequent stages of well rehabilitation. The assessment of well condition are based on the fallowing hydraulic parameters: specific productivity, potential pumping rate, well efficiency and energy consumption. The step drawdown tests have been analyzed taking into account individual curves of submersible pump units. The results indicate that quoted above well rehabilitation method gives very significant improvement of drainage and allows for a fundamental costs reduction of the well operation.
NAPĘD HYDROSTATYCZNY SPYCHAREK GĄSIENICOWYCH STOSOWANYCH W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM
APPLICATION OF HYDROSTATIC DRIVE SYSTEM (HST) DOZERS IN SURFACE MINING
Przemysław Bodziony, Zbigniew Kasztelewicz, Michał Patyk – Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Odkrywkowego, AGH w Krakowie
Pomimo faktu, iż układy hydrauliczne mogą pracować w różnych warunkach, nawet w klimacie arktycznym, większość typoszeregów spycharek, nadal posiada napęd mechaniczny, a hydraulika stosowana jest w układach roboczych. Stosowanie napędu hydrostatycznego oferuje liczne korzyści w porównaniu z „tradycyjnym” napędem mechanicznym. Jest to szczególnie ważne dla małych i średniej wielkości spycharki. Opisane poniżej, to tylko niektóre z licznych zalet jakie posiada układ napędowy hydrostatyczny (HST).
Despite the fact that hydraulic systems can operate in various climates, including arctic conditions, most types of earth moving equipment still rely on a mechanical drive, while only using hydraulics in an auxiliary role. The use of a hydrostatic drive offers numerous advantages over the „traditional” mechanical drive. This is especially true for small to medium sized dozers. Described below are some of the numerous advantages and specification that a hydrostatic drive system (HST) presents.
PROBLEMY URABIANIA SELEKTYWNEGO
PROBLEMS MINING SELECTIVE
Stefan Wojciech Szepietowski – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule omówiono problemy związane z różnymi technologiami pracy selektywnej wielonaczyniową koparką kołową, ze szczególnym uwzględnieniem urabiania pokładów o małej miąższości. Dokonano analizy wydajności koparki pracującej w tych warunkach oraz podano zależności, które wstępnie można traktować jako kryteria opłacalności pracy selektywnej wielonaczyniowej koparki kołowej. Określono wymagania jakie stwarza budowie koparki urabianie selektywne.
The article discusses the problems associated with the different technologies work selective bucket wheel excavator circular, with particular emphasis on mining deposits of small thickness. The analysis of performance of excavators working in these conditions and are given according to a pre-can be considered as criteria for making work pay selective bucket wheel excavator. It specifies the requirements posed by the construction of selective mining of excavators.
DRGANIA WZBUDZANE ROBOTAMI STRZAŁOWYMI W KOPALNI ODKRYWKOWEJ A WSTRZĄSY W KOPALNI PODZIEMNEJ
VIBRATIONS INDUCED BY BLASTING WORKS IN OPENCAST MINE AND SHOCKS IN UNDERGROUND MINE
Anna Sołtys, Józef Pyra, Jan Winzer – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W okresie od września do listopada 2015 roku w kopalni Janina wystąpiły silne wstrząsy, które zostały zarejestrowane przez stacje KSMD monitorujące oddziaływanie robót strzałowych wykonywanych w kopalni odkrywkowej w rejonie Chrzanowa. Dokonane rejestracje oraz przeprowadzone analizy intensywności i struktury częstotliwościowej drgań, pozwoliły na porównanie oddziaływania drgań wzbudzonych w dwóch różnych źródłach – roboty strzałowe w kopalni odkrywkowej i wstrząs w kopalni podziemnej. Obliczenia i analizy przeprowadzono zgodnie z procedurami przewidzianymi dla skal SWD i GSI.
In the period from September to November 2015 in the mine Janina experienced severe shocks that have been recorded by the stations KSMD monitoring the impact of blasting performed in open-cast mine in the region of Chrzanów. Registrations made and carried out analysis of the intensity and frequency of vibration structure, they allow us to compare the impact of vibrations excited in two different sources – blasting in opencast mine and shock in an underground mine. Calculations and analysis conducted in accordance with the procedures of the scales SWD and GSI.
ZRÓWNOWAŻONE WYKORZYSTANIE BIOMASY NA TERENIE DOLNEGO ŚLĄSKA
SUSTAINABLE USE OF BIOMASS IN THE LOWER SILESIA REGION
Anna Nowacka-Blachowska, Marta Resak, Barbara Rogosz, Halina Tomaszewska – „Poltegor- Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Jedną z najkorzystniejszych opcji zabezpieczenia dostaw energii i uniezależnienia się od dostaw paliw kopalnych jest wykorzystanie na szeroką skalę źródeł odnawialnych, w tym biomasy. W artykule przedstawiono wyniki inwentaryzacji zasobów biomasy w województwie dolnośląskim. Przeanalizowano zasoby biomasy drzewnej, rolniczej (słomy, siana i roślin energetycznych) oraz zdefiniowano potencjał biomasy do produkcji różnych rodzajów biogazu oraz biodiesla. Uzyskane wyniki porównano z obecnym zużyciem paliw i energii w województwie dolnośląskim. Analiza dolnośląskich zasobów biomasy wykazała, że największy potencjał bioenergetyczny, oprócz niewykorzystywanej do celów rolniczych słomy, mają obszary gruntów marginalnych i nieużytków. Obszary te można przeznaczyć pod uprawę roślin energetycznych do produkcji paliw spalanych w kotłach i w mniejszym stopniu pod uprawę kukurydzy do produkcji biogazu.
One of the most beneficial options to supply energy and gain more independence from fossil fuels is a large-scale use of renewable sources, biomass included. The article presents the inventory of biomass resources in the Lower Silesia region. Resources of wood biomass and agricultural biomass (i.e. straw, hay and energy crops) are analyzed, biomass potentials to produce various types of biogas and biodiesel are also determined. The analysis of the Lower Silesian biomass resources indicates that in addition to straw that is not used for agricultural purposes, energy crops for direct combustion and maize for biogas production, both cultivated on marginal lands, have the greatest potential for bioenergy generation.
EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE BIOMASY DO CELÓW ENERGETYCZNYCH – NAJLEPSZE PRAKTYKI
EFFICIENT USE OF BIOMASS FOR ENERGY GENERATION – BEST PRACTICES
Anna Nowacka-Blachowska, Marta Resak, Barbara Rogosz, Halina Tomaszewska – „Poltegor- Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Biomasa stanowi pierwsze co do wielkości wykorzystania źródło energii odnawialnej w Polsce. Stosowana jest najczęściej jako paliwo stałe w dużych elektrociepłowniach, ale jej wykorzystanie na poziomie lokalnym jest ciągle niewielkie. Spalanie lokalnie dostępnej biomasy do celów energetycznych umożliwia zaspokojenie zapotrzebowania małych społeczności na ciepło i uniezależnienie się ich od dostaw paliw kopalnych takich jak węgiel czy olej opałowy. Jedną z najkorzystniejszych opcji zabezpieczenia dostaw energii i uniezależnienia się od zewnętrznych dostawców jest obsługa własnej sieci ciepłowniczej. W artykule przedstawiono przykłady zrealizowanych z sukcesem inwestycji polegających na budowie lokalnych systemów ciepłowniczych opartych na biomasie. Prezentowane przykłady dobrych praktyk mogą służyć jako inspiracja do podjęcia działań w kierunku tworzenia lokalnych sieci ciepłowniczych wykorzystujących dostępne na danym terenie zasoby biomasy.
Biomass is the most commonly used renewable energy source in Poland. It is mainly utilized as solid fuel in large power or CHP plants, but its use at the local level is still low. Incineration of biomass that is locally available for energy purposes allows to meet the demand of small communities for heat and increase their independence from supplies of fossil fuels such as coal or fuel oil. One of the most beneficial options for supplying energy and gaining independence from fuel import is the operation of district heating network. The article presents examples of successfully completed investments involving construction of local heating systems based on biomass. Presented examples of good practice can serve as inspiration to take action towards creating district heating networks that use locally available biomass resources.
PILBARA – ZAGŁĘBIE, W KTÓRYM POWSTAJE GÓRNICZY SYSTEM MECHANIZACYJNY PRZYSZŁOŚCI
PILBARA – THE MINING REGION WHERE A MECHANISED SYSTEM OF THE FUTURE COMES INTO BEING
Jacek M. Czaplicki – Instytut Mechanizacji Górnictwa, Politechnika Śląska, Gliwice
W ostatnich latach, w górnictwie światowym, można zaobserwować pojawianie się rozwiązań mechanizacyjnych, w których stosowane jest zdalne sterowanie maszynami. W drugiej połowie ubiegłego wieku zaczęły się pojawiać zdalnie sterowane pojedyncze maszyny. Na początku XXI wieku są stosowane zdalnie sterowane systemy maszynowe. Dwa pierwsze z nich zaczęły eksploatację w górnictwie podziemnym. Pierwszą kopalnią z niedużym, sterowanym z powierzchni systemem była kopalnia diamentów Finsch w Południowej Afryce. Drugi, nieco większy system maszynowy zdalnie sterowany powstał kilka lat później, też w kopalni diamentów, w zakładzie górniczym Argyl w Australii. Na początku drugiej dekady obecnego stulecia zaczęto stosować zdalnie sterowane wozidła użytkowane w wielkim zagłębiu rudy żelaza Pilbara w północno-zachodniej Australii. W artykule opisano ten system i pokazano tendencje rozwojowe zdalnie sterowanych systemów maszynowych. Opisano także prace, jakie podjęto, aby sterować zdalnie ruchem pociągów obsługujących kopalnie pracujące w tym zagłębiu.
Recently a new solution has occurred in mechanised systems applied in mines – remotely controlled machines. In the second part of previous century individual pieces of equipment have been remotely controlled. In our century in turn whole systems operating automatically come into being. Primarily, two systems appeared, both operating in underground diamond mines. First system in Finsch South African mine, second one in Argyl Australian mine. At the beginning of current decade off-highway trucks remotely controlled are utilized in Pilbara iron ore region in north-west Australia. In this paper the system which is engaged in remote controlled operation of huge haulers is discussed together with description of works which aim is automatic control of operation of trains running between mines and ports where iron ore leaves Australian continent going mainly to China and Japan.
INNOWACYJNA TECHNOLOGIA MONTAŻU INKLINOMETRU NOWEGO TYPU W OTWORZE WIERTNICZYM W KOPALNI ODKRYWKOWEJ
INNOVATIVE TECHNOLOGY OF PLACING THE NEW TYPE OF INCLINOMETER IN THE BOREHOLE LOCATED IN AN OPEN PIT MINE
Kamil Piróg – “Poltegor-Instytut” – Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule scharakteryzowano inklinometr nowego typu wraz z innowacyjną technologią jego montażu oraz problemy jakie mogą się pojawić w trakcie jego instalacji. Przedstawiono również możliwości wynikające z monitorowania ruchów masowych w czasie rzeczywistym przy wykorzystaniu tej technologii.
This paper describes the new type of inclinometer with the new technology of placing its and problems during its installation. Besides it describes possibility of measurements mass moves ground in the real time utilizing the new method of installation inclinometer.
WODOPRZEPUSZCZALNOŚĆ FILTRÓW STUDZIENNYCH – BADANIA PORÓWNAWCZE
WATER PERMEABILITY OF WELL FILTRATION SYSTEMS – A COMPARATIVE STUDY
Rajmund Durał, Justyna Sobolczyk, Adam Marek, Stefan Rzepa – „Poltegor – Instytut” IGO, Wrocław
Prezentowana praca ma na celu wykazanie poprawności wyników uzyskiwanych przy stosowaniu metody badania wodoprzepuszczalności filtrów okładzinowych. W tym celu wykonane zostało nowe stanowisko do badania wodoprzepuszczalności okładzin filtracyjnych. Filtry okładzinowe, produkcji „Poltegor-Instytut” wykonane są z piasków o różnej średnicy spojone żywicą epidiamową. Długość filtrów okładzinowych wynosi od 0,3 m do 1 m, zmienne są ich średnice oraz uziarnienie piasków zastosowanych do produkcji filtrów. Prowadzenie badań filtrów ma na celu określenie wodoprzepuszczalności okładzin filtrowych uwzględniającą średnicę okładzin oraz granulometrię żwirków używanych do ich produkcji. Różnice pomiędzy wynikami uzyskanymi na dwóch stanowiskach badawczych są niewielkie, co wskazuje na możliwość uzyskiwania powtarzalnych wyników przy użyciu przyjętej metodyki badawczej na dotychczasowym stanowisku.
The aim of the present study was to demonstrate the accuracy of measurements of water permeability of sand-cladded filtration systems. To this end, the author used a newly built testing station for measurement of water permeability of filtration claddings. The filtration systems designed by the Poltegor-Institute are made of sand with variable diameter of grains glued together with epidian resin. The length of the sand-cladded filters is 0.3 m to 1 m. They vary in diameter and grain size distribution of sands used for the production of the filters. The aim of the study is to define the water permeability of filtration claddings in view of their diameter and grain size distribution of materials used in production. No substantial differences have been found between the two testing stations, pointing to the possibility of obtaining repeatable results of tests based on the method employed at the testing station used to date.
WYMAGANIA STAWIANE USTROJOM NOŚNYM KOPAREK WIELONACZYNIOWYCH KOŁOWYCH EKSPLOATOWANYCH W UTWORACH TRUDNO URABIALNYCH
REQUIREMENTS FOR LOAD CARRYING STRUCTURES OF BWE OPERATING IN HARD MINEABLE SOILS
Jerzy Alenowicz, Robert Rosik – „Poltegor – Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
Przedstawiono specyfikę budowy i użytkowania ustrojów nośnych koparek wielonaczyniowych kołowych eksploatowanych w utworach trudno urabialnych. Podano zasady wymiarowania tych ustrojów. Wskazano na przyczyny powstawania pęknięć zmęczeniowych powyższych ustrojów i ich skutki. Podano sposoby zapobiegania tym niekorzystnym zjawiskom. Przedstawiono przykłady ustrojów nośnych koparek przystosowanych do pracy w utworach trudno urabialnych. Zaprezentowano wykaz wymagań jakie powinny spełniać ustroje nośne koparek wielonaczyniowych kołowych eksploatowanych w utworach trudno
urabialnych.
Specificity of construction and use of load carrying structures of BWE operating in the hard mineable soils has been presented in the paper. Regulations of load carrying structures dimensioning have been discussed. Reasons of fatigue failure in these structures and their consequences have been indicated. Methods of these unfavorable phenomena prevention have been given. Examples of load carrying structures of excavators adapted to operate in hard mineable soils have been placed. List of requirements for load carrying structures which should be met by BWE operating in hard mineable soils has been presented.
OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY
RISK ASSESSMENT IN A WORKPLACE
Jerzy Jonkisz, Ireneusz Łabuda, Jarosław Prykowski – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule przedstawiono potrzebę dokonania oceny ryzyka zawodowego w środowisku pracy, co ją wymusza oraz na kim ciąży obowiązek przeprowadzenia takiej oceny. Omówiono czego dotyczy ryzyko zawodowe i z czym jest związane. Przedstawiono podstawowe korzyści wynikające z posiadania przeprowadzonej oceny ryzyka w świetle systemu zarządzania
pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy.
The necessity of risk assessment in a work environment has been presented in the paper. Responsible persons have been shown and regulations have been discussed. What occupational risk is and what it is related to have been indicated. Basic benefits resulting from risk assessment performance in the context of a management system, health and safety at work have been presented.