STYL BUDOWY GEOLOGICZNEJ ZŁOŻA BAZALTÓW „TARGOWICA” JAKO CZYNNIK WARUNKUJĄCY ZMIENNOŚĆ LITOLOGII I FIZYCZNO-MECHANICZNYCH WŁAŚCIWOŚCI KOPALINY
THE FORM OF THE TARGOWICA BASALT DEPOSIT AS A FACTOR DETERMINING THE LITHOLOGICAL VARIABILITY AND THE RESULTING PHYSICO-MECHANICAL PROPERTIES OF USABLE ROCKS
Marek Rembiś – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Katedra Geologii Złożowej i Górniczej
W artukule przedstawiono budowę geologiczną złoża „Targowica”, którego utwory są wynikiem naprzemiennie zachodzącej erupcji magmy bazaltowej i materiału piroklastycznego, na obszar o zróżnicowanej morfologii. Wylewy bazaltowe i przedzielające je kompleksy piroklastyczne, zalegają w sposób nieregularny, na co wpłynęły również procesy tektoniczne, zachodzące później na tym obszarze. W pokrywach bazaltowych obserwuje się wyraźną budowę strefową, związaną z nierównomiernie przebiegającym w nich procesem stygnięcia magmy i zjawiskami zachodzącymi na kontakcie ze skałami podłoża, a także z późniejszymi procesami wietrzenia. Stwierdzono, że bazalty obecne w poszczególnych częściach pokryw są zróżnicowane pod względem cech strukturalno-teksturalnych. Wykazano ponadto, że cechy te pozostają w ścisłej zależności z ich fizyczno-mechanicznymi właściwościami. Badania wartości wytrzymałości na ściskanie i twardości Knoopa (KH), wykazały, że w wewnętrznych i stropowych częściach pokryw lawowych, występuje kopalina o najbardziej korzystnych właściwościach, reprezentowana przez bazalty o teksturze afanitowej i afanitowo-porfirowej. Istotne znaczenie surowcowe mogą mieć również odmiany o strukturze porowatej, charakteryzujące się zwartym szkieletem skalnym o dużej twardości KH. W ścisłych relacjach przestrzennych z tymi skałami występują silnie zwietrzałe bazalty, w tym objęte procesem zgorzeli bazaltowej oraz skały piroklastyczne, które pomimo gorszych właściwości fizyczno-mechanicznych również mogą być surowcowo wykorzystywane.
The geological structure of the Targowica basalt deposit has developed as a result of alternate eruptions of the basaltic magma and pyroclastic material onto an area of a diversified morphology. Therefore, the form of the basalt flows and their intercalating pyroclastic complexes, moreover affected also by later tectonic processes, is irregular. The basalt covers reveal a distinct zonal structure, associated with various cooling rates and processes at the contacts with underlying rocks (both cogenetic and country ones), and also with later weathering. The basalts from different parts of the covers vary in their structural and textural features that are, in turn, closely related to physico-mechanical rock parameters. The measurements of the compressive strength and the Knoop hardness (KH) indicate/show that the inner and top zones of the basalt covers are composed of the rocks with the best properties and represent the basalts with the aphanitic and/or aphanitic-porphyritic textures. As a significant resource may also be recognized the porous basalts, whose dense rock frameworks have high KH values. These three basalt types are spatially closely related to highly weathered basalts, including those affected by the basalt gangrene, and the pyroclastics. Although both rock varieties reveal lower values of their physical-mechanical properties, they can also be utilized as raw materials.
WYKORZYSTANIE SPRZĘTU GEODEZYJNEGO DO PROFILOWANIA I KARTOWANIA GEOLOGICZNEGO NA PRZYKŁADZIE KWB TURÓW
THE USE OF GEODETIC EQUIPMENT TO THE PROFILING AND GEOLOGICAL MAPPING ON THE EXAMPLE OF TURÓW OPEN CAST MINE
Jan Wiśniewski, Ewa Dąbrowska, Małgorzata Milkowska-Sidor – PGE GiEK S.A. O/KWB Turów
Postęp technologiczny i techniczny, a przede wszystkim rozwój informatyczny nastąpił również w geologii górniczej. Przykładem tego są m.in. narzędzia wykorzystywane do prac kartograficznych przez geologów firmy PGE GiEK S.A. O/KWB Turów. W celu usprawnienia prac terenowych i dostosowania ich wyników do cyfrowej obróbki danych wdrożono do użytku zaawansowany sprzęt geodezyjny: odbiornik GPS oraz fototachimetr Leica TS-15. Profilowania i kartowania skarp oraz poziomów roboczych wykonywane są bezpieczniej, szybko i z większą dokładnością. Artykuł omawia etapy zmian metody pomiarów terenowych.
Technological and technical progress and IT development, as also occurred in mining geology, as evidenced by the work of geologist from PGE GiEK S.A. O/KWB Turów. In order to improve fieldwork and adjustment of results to digital data processing implemented for use advanced geodetic equipment: GPS receiver and the Leica TS-15. Profiling and mapping slopes and working levels are exercised safely, quickly and precisely. The article discusses the steps in changing of field measurement method.
WĘGIEL BRUNATNY W ŁUKU MUŻAKOWA – WARUNKI SEDYMENTACJI, POZYCJA STRATYGRAFICZNA, ZNACZENIE ZŁOŻOWE
LIGNITE SEAMS IN THE MUSKAU ARCH – SEDIMENTATION CONDITIONS, STRATIGRAPHIC POSITION, DEPOSITS IMPORTANCE
Jacek Robert Kasiński, Barbara Słodkowska – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
W strefie zaburzeń glacitektonicznych Łuku Mużakowa, na obszarze występowania bogatych złóż węgla brunatnego na obszarze Polski, Brandenburgii i Saksonii (Zagłębie Lubuskie i Zagłębie Dolnołużyckie), osady czwartorzędowe i znaczna część osadów neogeńskich uległy intensywnym deformacjom, W ich efekcie fragmenty kilku pokładów węgla brunatnego zostały wydźwignięte ku powierzchni w postaci łusek i stromych fałdów glacitektonicznych. Struktury te stanowiły w przeszłości przedmiot eksploatacji po obu stronach granicy. Badania palinostratygraficzne pozwoliły stwierdzić, że w skład struktur tektonicznych zostały zaangażowane trzy pokłady węgla z wyższej części profilu neogenu: I pokład środkowopolski. IIA pokład lubiński i II pokład łużycki. Pokłady węgla z niższej części profilu (III pokład ścianwski i IV pokład dąbrowski) nie zostały zaburzone. Liczne świadectwa wpływów morskich w zapisie palinologicznym, mikro- i makrofaunistycznym oraz sedymentologicznym pozwalają stwierdzić, że obszar zachodniej części Ziemi Lubuskiej był w miocenie kilkukrotnie inkorporowany w obręb Zatoki Brandenburskiej Morza Północnego.
On the area of occurrence of rich lignite deposits in Western Poland, Brandenburg and Saxony, in the glaciotectonic deformation zone of the Muskau Arch, both Quaternary and the younger part of the Neogene sediments were extensively deformed. During this process, many fragments of some lignite seams have been uplifted to the soil surface in form of slices and steep glaciotectonic folds. These structures were formerly a subject of mining. Palynological studies displayed than three lignite seams have been involved within glaciotectonic structures. There were: 1st Mid-polish Seam, 2nd A Lubin Seam, and 2nd Lusatian Seam. The lignite seams from the lower part of Neogene 3rd Ścinawa Seam and 4th Dąbrowa Seam has been undeformed. Frequent marine influx are evidenced in palynological, micro- and macrofaunistic and sedimentary record. It confirms that this area was several times incorporated inside area of the Brandenburg Gulf of the North Sea.
GEOTURYSTYCZNE WALORY KRAJOBRAZU ŁUKU MUŻAKOWA
GEOTURISM MERITS OF LANDSCAPE OF THE MUSKAU ARCH AREA
Jacek Koźma – Państwowy Instytut Geologiczny- Państwowy Instytut Badawczy Oddział Dolnośląski, Wrocław
W artykule omówiono geoturystyczne walory współczesnego krajobrazu Łuku Mużakowa, na który składa się krajobraz geologiczny związany z glacjalną historią rozwoju geologicznego obszaru oraz krajobraz pogórniczy, będący efektem renaturyzacji obszarów zmienionych przez przemysł wydobywczy i przetwórczy węgla brunatnego i iłów ceramiki budowlanej. Przedstawiono wybrane obiekty geoturystyczne Światowego Geoparku Łuk Mużakowa, zwracając szczególną uwagę na obszar położony w południowej polskiej jego części, w pobliżu Łęknicy. Jest to rejon dawnej podziemnej i odkrywkowej przedwojennej kopalni węgla brunatnego „Babina” oraz powojennej kopalni „Przyjaźń Narodów – Szyb Babina”, gdzie aktywność górnicza została zakończona w 1972 r. Geoturystyczne walory tego miejsca wynikają z obecności najlepiej zachowanych antropogenicznych form ukształtowania terenu, do których należą hałdy i nasypy pokopalniane oraz zagłębienia wypełnione kwaśnymi wodami kopalnianymi. Ich geneza oraz złożona historia rozwoju została rozpoznana na podstawie analiz historycznych map topograficznych i planów górniczych, z zastosowaniem sytemu GIS oraz obrazowania numerycznego modelu rzeźby terenu. Krajobraz pokopalniany można obecnie zwiedzać na trasie urządzonej ścieżki geoturystycznej „Dawna kopalnia Babina”, o długości około 5 km, na której znajduje się wieża widokowa oraz 11 stanowisk z tablicami objaśniającymi. Została ona zaprojektowana na podstawie wyników wymienionych analiz przestrzennych.
This article discusses the geotouristic merits of the modern landscape of the Muskau Arch, that is composed of the geological landscape connected with the glacial history of the area development and post-mining landscape, being a result of renaturalisation of the area changed by the mining and processing of the excavated brown coal and the building ceramic clays. The chosen geoturistic objects of the Global Muskau Arch Geopark are being presented, putting particular focus on the area in its southern Polish part, near Łęknica. It is a region of a former, prewar underground and open-cast brown coal mine ‚Babina’ and the after war mine ‚Przyjaźń Narodów – Szyb Babina’, where the mining activity terminated in 1972. The geoturistic values of this place result from the presence of the best preserved anthropogenic forms of the landscape formation, including mine heaps and post-mining embankments, and pits filled with acid water. Their origins and complex history of the development has been uncovered thanks to the analysis of the historical topographical maps and mining plans with the application of the GIS system, and visualisation of the digital terrain model. The post-mining landscape can be observed along the way of the geoturistic path ‚The former Babina mine’, being 5km long. On the path, there are a viewing tower and 11 sites with the information tables. It has been projected on the basis of the results of the said spatial GIS analysis.
WPŁYW ZAPISÓW DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO NA MOŻLIWOŚĆ PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI WYDOBYWCZEJ
THE INFLUENCE OF STRATEGIC DOCUMENTS OF LOWER SILESIANVOIVODESH ON THE POSSIBILITY OF MINING ACTIVITY EXECUTION
Alicja Kot-Niewiadomska, Jarosław Kamyk – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Dokumentami strategicznymi województwa dolnośląskiego są: Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2020 (SRWD) oraz Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Dolnośląskiego Perspektywa 2020 (PZPWD). Dokumenty te nakreślają kierunki rozwoju regionu i na ich podstawie tworzone są dokumenty na niższych szczeblach samorządowych. SRWD zakłada rozwój województwa oparty z jednej strony na wysokim tempie produkcji i szerokim wachlarzu aktywności przemysłowej (w tym m.in. przemyśle wydobywczym), z drugiej natomiast na turystyce bazującej na walorach przyrodniczych i kulturowych oraz transgranicznym położeniu. Taki dwubiegunowy rozwój wymaga właściwych działań w zakresie planowania przestrzennego, tak by dostęp do naturalnych bogactw regionu nie został zachwiany, a potencjał zasobowy odpowiednio wykorzystany.
The strategic documents of Lower Silesian Voivodeship are: Development Strategy of the Lower Silesian Voivodeship 2020 and Lower Silesian Voivodeship Spatial Development Plan Perspective 2020. This documents define directions of the region development. Based of them the local government documents are created. The strategy assumes development based on two pillars: high production rate with wide range of industrial activity (including mining) and tourism based on natural and cultural values and cross-border location. This bipolar development require appropriate spatial planning activities so that access to regional natural wealth will not disturbed and the resource potential will adequately utilized.
L’UBIETOVSKIE HAŁDY MIEDZIOWE – ŚWIADKOWIE DZIEJÓW GÓRNICTWA W CENTRALNEJ SŁOWACJI
POST MINING COPPER DUMP-FIELDS IN L’UBIETOVA – WITNESSES OF MINING HISTORY IN THE CENTRAL SLOVAKIA
Patrycja Wyrobek, Edyta Sermet, Angelika Musiał – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geolog Geofizyki i Ochrony Środowiska, Katedra Geologii Złożowej i Górniczej
Rejon Bańskiej Bystrzycy kojarzony jest z górnictwem i hutnictwem rud miedzi i żelaza. Jednym z najważniejszych i najbogatszych złóż Cu regionu rudonośnego Ľubietová – Svätodušná było złoże Podlipa. Obecnie pozostałością po trwającej od XIII do XIX wieku eksploatacji złota, miedzi i żelaza są rozległe, częściowo już porośnięte lasem hałdy, przyciągające mineralogów, geologów, kolekcjonerów minerałów oraz rzesze turystów.
Tradycje oraz pozostałości górnicze, atrakcje kulturowe, historyczne oraz naturalny potencjał tego obszaru przyczyniły się do włączenia go w granice utworzonego Bańskobystrzyckiego geoparku.
The Banska Bystrzyca area is well known from mining and copper and iron ore metallurgy. One of the most important and the richest copper ore was Podlipa deposit, where the exploitation of Au, Cu and Fe ores was leaded from XIII to XIX century. At the present time the area of dump-fields is covered by woods. It attracts a lot of mineralogists, geologists, hotheads of different minerals and casual tourists. The tradition and post mining remains, cultural attractions, historical and natural potential of this area contribute to involving it to the Banska Bystrzyca geopark.
CHARAKTERYSTYKA WĘGLA KAMIENNEGO Z POKŁADU 510 W ZŁOŻU „BRZESZCZE” NA TLE KLASYFIKACJI MIĘDZYNARODOWYCH
POSITION OF BITUMINOUS COAL BASED ON COAL INTERNATIONAL CLASSIFICATIONS – COAL SEAM 510, “BRZESZCZE” DEPOSIT
Szymon Jamroży, Patrycja Wyrobek, Barbara Bielowicz, Angelika Musiał, Martyna Paszek – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza
W artykule przedstawiono charakterystykę węgla kamiennego ze złoża „Brzeszcze”. Analiza statystyczna wykazała zróżnicowaną zmienność parametrów złożowych. W przypadku wartości opałowej, zawartości siarki całkowitej i gęstości przestrzennej jest ona mała (odpowiednio 5,96 %, 18,85% i 3,99%). Wilgoć całkowita wykazuje zmienność przeciętną – 22,86%, natomiast zawartość popiołu jest parametrem, który charakteryzuje się stosunkowo największą zmiennością, na poziomie 41,13%.
Zgodnie z założeniami dotyczącymi maksymalnego błędu interpolacji, można stwierdzić, iż kreślenie map izoliniowych za pomocą metody ID – inwerse distance to a power ma uzasadnienie w przypadku każdego z parametrów. Na podstawie Międzynarodowej Klasyfikacji Węgla w Pokładzie określono typ węgla jako Ortho-bituminous coal) co w polskim odpowiedniku odpowiada węglom gazowo-płomiennym i gazowym. W Międzynarodowej Klasyfikacji Kodowej Węgla ECE węgiel z pokładu 510 ze złoża „Brzeszcze” można zaklasyfikować do grupy węgli energetycznych.
The article presents characteristic of bituminous coal from “Brzeszcze” deposit (Upper Silesian Coal Basin in Poland). Statistical analysis showed diversity of deposit parameters. Variability of calorific value, sulphur content and ash content is small (properly 5,96%, 18,85% and 3,99% for each of them). Value of total moisture of coal shows average variability – 22,86%. The most variable parameter is ash content , which coefficient of variance is 41,13%.
According to assumptions about the maximum interpolate error making of contour maps by ID (inwerse distance to a power) method is justified. Based on International Classification of Coal In-Seam Coals type of coal is classified as Ortho-bituminous
coal. International Codification system for medium and high rank coals ECE coal from “Brzeszcze” deposit is in the group of energy coals.
ZASOBY WYBRANYCH ZŁÓŻ WĘGLA BRUNATNEGO REJONU LUBUSKIEGO NA PODSTAWIE BAZY DANYCH GEOLOGICZNYCH (BDG)
RESERVES OF SELECTED LIGNITE DEPOSITS IN LUBUSKIE DISTRICT BASED ON GEOLOGICAL DATABASE (BDG)
Mirosław Maliszewski, Andrzej Borowicz, Grażyna Ślusarczyk, Dawid Błach – „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław
W artykule przedstawiono dwa lubuskie złoża węgla brunatnego – Cybinkę i Torzym, które do celów analiz i koncepcji ich zagospodarowania, opisano cyfrowo, a informacje geologiczne zgromadzono w bazie danych. Utworzone oprogramowanie, umożliwiło graficzną prezentację warunków złożowych oraz wykonywanie wariantowych obliczeń. Stan rozpoznania i udokumentowania złóż pozwolił na uzyskanie szacunkowych wyników bilansowych zasobów węgla brunatnego.
The article presents Cybinka and Torzym – two of lignite deposits from Lubuskie district. For the purpose of analyzing and developing the concept of their development, they are described digitally and geological information is collected in the database. The software developed, enabled graphical representation of the deposit parameters and performed variant calculations.The state of recognition and documentation of these deposits has allowed for an initial estimate of lignite resources.
CHARAKTERYSTYKA ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO ZŁOCZEW W ASPEKCIE ALTERNATYWNYCH METOD JEGO WYKORZYSTANIA
CHARACTERISTICS OF ZŁOCZEW LIGNITE DEPOSITS IN THE LIGHT OF ALTERNATIVE METHODS OF USE
Paweł Urbański, Andrzej Saternus – Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
W artykule zaprezentowano stan udokumentowania złoża węgla brunatnego Złoczew oraz warunki niezbędne do efektywnego stosowania podziemnego zgazowania węgla (PZW). Posługując się kryteriami bilansowości ustalonymi dla tej metody oszacowano wielkość zasobów potencjalnie atrakcyjnych do zgazowania. Przyszłość tej metody jako alternatywnej dla konwencjonalnych metod eksploatacji wydaje się ciągle odległa bez dalszych badań modelowych i eksperymentalnych.
This article presents the geological exploration development of the Złoczew lignite deposits and the conditions necessary for effective use of underground coal gasification (UCG). Using the criteria established for this method, authors estimate the amount of resources potentially attractive to gasification. The future of underground gasification is still distant as an alternative for traditional exploitation methods. The additional, experimental and model investigations are necessary.
GOSPODARKA ZŁOŻAMI KOPALIN ILASTYCH CERAMIKI BUDOWLANEJ W POLSCE W OSTATNIM ĆWIERĆWIECZU
BRICK CLAYS RESOURCES VARIATION IN POLAND IN THE LAST QUARTER CENTURY
Bogusław Bąk, Adam Szeląg – Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, Oddział Karpacki, Kraków
Barbara Radwanek-Bąk, Wojciech Szczygielski – Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, Warszawa
Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat w Polsce zaznacza się wyraźna tendencja spadku wydobycia kopalin ilastych ceramiki budowlanej oraz zamykanie wielu cegielni, które w trudnych warunkach rynkowych stają się nierentowne. Głównymi tego przyczynami, oprócz czynników koniunkturalnych są swego rodzaju przemiany cywilizacyjne, spowodowane wzrostem wymagań jakościowych względem surowców i wyrobów ceramiki budowlanej, rozwojem nowych technologii, niższą materiałochłonnością produktów ceramicznych (zwłaszcza cegieł) oraz wprowadzaniem coraz to nowych materiałów budowlanych. Sprzyjają im również czynniki planistyczno – środowiskowe. Efektem tych przemian jest zanik tradycyjnych powiązań między producentem, a odbiorcą i rozwój dużych zakładów produkcyjnych zbywających produkty za pomocą sieci hurtowni.
Over the last dozen years, a clear declining tendency of common clays mining in Poland is observed and the closure of many brickworks which under unfavorable market conditions have become unprofitable. The main causes are the customers increasing requirements for raw materials and ceramics quality, the development of new technologies, lower material consumption of ceramic products (especially bricks), and the introduction of new building materials. Environmental and land use planning restraints add to them. As result of these transformations it is the disappearance of traditional relationships between the small producers and the customers and the development of large ceramic plants that sell their products through the wholesale network.
TRÓJWYMIAROWY MODEL ZŁOŻA WĘGLA KAMIENNEGO Z ZASTOSOWANIEM ŚRODOWISKA CAD NA PRZYKŁADZIE SW CZĘŚCI GÓRNOŚLĄSKIEGO ZAGŁĘBIA WĘGLOWEGO
3D MODEL OF HARD COAL DEPOSIT WITH USING CAD SOFTWARE ON THE BASE OF SW PART OF UPPER SILESIAN COAL BASIN
Krystian Probierz, Marek Marcisz – Politechnika Śląska, Wydział Górnictwa i Geologii, Instytut Geologii Stosowanej, Gliwice
Daniela Ignacok – Jastrzębska Spółka Węglowa S.A., KWK Borynia-Zofiówka-Jastrzębie,Ruch Zofiówka, Jastrzębie-Zdrój
Przedstawiono możliwości trójwymiarowego modelowania wielopokładowego złoża węgla kamiennego z zastosowaniem programu AutoCAD firmy Autodesk. Obiekt badań stanowiło nowo rozpoznawane złoże węgla kamiennego zlokalizowane w SW części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, dla którego nie opracowano jeszcze jego szczegółowego modelu przestrzennego. Modelowanie oparto na danych z 24 otworów badawczych powierzchniowych zlokalizowanych w obszarze badań i jego sąsiedztwie. Końcowa forma modelu złoża uwzględnia powierzchnie 36 spągów pokładów węgla, nie uwzględniono natomiast ich miąższości jak również rodzaju skał towarzyszących.
The paper presents the possibilities of three–dimensional modeling of a multi–seam coal deposit using the Autodesk Auto- CAD software. The subject of the study was constituted by the newly explored hard coal deposit located in the SW part of the Upper Silesian Coal Basin (Poland) where no detailed dimensional model of the deposit has yet been developed. The modeling was based on data collected from 24 surface exploratory boreholes located in the area of the study and in its vicinity. The final form of the model gives consideration to 36 coal seam floors, while their thickness as well as the type of adjacent rocks have not been incorporated.