STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO W XXI WIEKU
STATE AND PERSPECTIVES OF OPENCAST MINING BRANCH DEVELOPMENT IN XXI CENTURY
Wiesław Kozioł, Paweł Kawalec – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule zwrócono uwagę na rozwój zużycia podstawowych surowców mineralnych w porównaniu do wzrostu liczby ludności w XX wieku. Zużycie to rozkłada się nierównomiernie w poszczególnych krajach i kontynentach. Kraje OECD (15% ludności świata) zużywają prawie 2/3 surowców mineralnych. Wzrost zapotrzebowania na surowce w krajach wysoko rozwiniętych jest stymulatorem rozwoju wydobycia i przetwórstwa tych surowców. W sektorze wydobywczym największe zmiany zaszły w górnictwie odkrywkowym, które eksploatuje obecnie około 75% wydobywanych stałych surowców mineralnych. W pracy przedstawiono główne zmiany, jakim uległa technika i technologia eksploatacji odkrywkowej oraz koncentracja produkcji górniczej. Na tym tle nakreślony został stan obecny i perspektywy rozwoju górnictwa odkrywkowego w Polsce. Pomimo wielu trudności, górnictwo odkrywkowe ma dobre perspektywy, a dynamika rozwoju wydobycia powinna wzrosnąć, ze względu na przewidywany wzrost zapotrzebowania na surowce mineralne w miarę rozwoju zamożności kraju.
In the paper attention was putted on development of basic mineral raw materials’ consumption in comparison with growth of world population in XX century. This consumption is not splitted equably in particular countries and continents. OECD countries (15% of world population) spend almost 2/3 of mineral raw materials. Grow of needs on raw materials in highly developed countries are a stimulator of extraction and processing’s development of those materials. In mining branch the biggest changes had place in opencast mining, which produces currently around 75% extracted solid raw materials. In the paper main changes which had place on the field of technology and technique of opencast mining and concentration of production has been shown. On this background current state and perspectives of opencast mining in Poland has been outlined. Despite of many difficulties, opencast mining has good perspectives, and dynamics of extraction development should grow because of prospected increase of need for mineral raw materials according to progress of country’s wealth.
STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO
Stanisław Żuk – Prezes Zarządu Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego
Od połowy lat sześćdziesiątych węgiel brunatny stał się w Polsce drugim obok węgla kamiennego strategicznym paliwem w krajowej energetyce. Polska pod względem posiadanych zasobów węgla brunatnego należy do ścisłej czołówki światowej. Jego zasoby szacunkowe ocenia się na 140 mld ton, w tym w złożach perspektywicznych znajduje się 58 mld ton. Rozpoznane zasoby prognostyczne węgla brunatnego o cechach bilansowych wynoszą 23,578 mld ton. Złoża węgla brunatnego występują głównie w zachodniej i centralnej części kraju. Dotychczas udokumentowano łącznie 77 złóż o łącznych zasobach bilansowych w ilości 13,984 mld ton. W złożach zagospodarowanych zalega 2,136 mld ton, z czego 1,779 mld ton są to zasoby przemysłowe przewidziane do eksploatacji. Ocenia się, ze przy utrzymaniu wydobycia na aktualnym poziomie, zasobów w dokumentowanych złożach wystarczy na przeszło 400 lat, a uwzględniając zasoby ze złóż perspektywicznych na około 950 lat.
Since 1960s lignite has became second, beside hard coal, strategic fuel in Polish power industry. Poland, as regards lignite deposits, is in the small group of worlds leaders. Its deposits are assessed at 140 milliards tones, including 58 milliards tones in perspective deposits. Recognized prognostic deposits with balance values come to 23,578 milliards tones. Lignite deposits are situated in west and central part of the country. Until now, 77 beds with 13,984 milliards tones deposits have been evidenced. It is situated 2,136 milliards tones- 1,779 milliards tones industrial deposits provided for exploitation including, within developed deposits. It is said that those deposits are enough for more than 400 years, if the exploitation will stay on the same level, (including perspective deposits for about 950 years).
POLSKI PRZEMYSŁ KRUSZYW
POLISH AGGREGATE INDUSTRY
Aleksander Kabziński – Polski Związek Pracodawców Producentów Kruszyw, Kielce
Na tle ogólnej oceny bazy zasobowej oraz aktualnych wymagań unijnych przedstawiono stan obecny i perspektywy rozwoju przemysłu kruszyw w Polsce. Omówiono strukturę wydobycia i produkcji kruszyw w poszczególnych regionach kraju wraz z prognozą popytu. Zidentyfikowano uwarunkowania i bariery ograniczające rozwój branży oraz scharakteryzowano czynniki stymulujące systematyczny wzrost produkcji kruszyw.
Present conditions and prospects of Polish aggregate industry development have been presented on the background of material resources assessment and current union requirements. Output structure and aggregate production in particular regions of the country and demand forecast have been discussed. Conditions and barriers restricting this branch development have been identified. Also factors stimulating systematic increase of aggregate production have been characterized.
STAN I PERSPEKTYWY GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO SUROWCÓW SKALNYCH W POLSCE POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ– EUROREGION KARPATY
CONDITIONS AND PROSPECTS OF RAW MATERIALS MINING IN SOUTH-WEST POLAND – EURO-REGION KARPATY
Jerzy Zmieniewicz – KSS Klęczany sp. z o.o.
W artykule przedstawiono Euroregion Karpat z uwzględnieniem budowy geologicznej oraz występowaniem surowców mineralnych. Szczególną uwagę zwrócono na występujące złoża surowców skalnych oraz możliwości ich eksploatacji. Po przeanalizowaniu programu budowy dróg w Polsce w latach 2005–2013 stwierdzono, że zapotrzebowanie na produkowane łamane kruszywa drogowe będzie wzrastać, co wskazuje na optymistyczny wariant rozwoju górnictwa odkrywkowego surowców skalnych tego regionu. Również podano zagrożenia związane z eksportem do Polski łamanych kruszyw drogowych – zwłaszcza z Ukrainy, gdyż nie występują tam w pełni mechanizmy rynkowe.
Geological structure and raw materials occurrence in Euroregion Karpaty have been presented in the paper. Special attention has been paid to mineral deposits and to the possibility of its exploitation. It has been stated, after analyses of road buildings program in Poland in 2005-2013, that the requirements for aggregate meant for road building will rise and this indicates optimistic variant for rock mining development in this region. Threats connected with an import of aggregate for road building- particularly from Ukraine have been presented.
STAN I PERSPEKTYWY GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO ZWIĘZŁYCH SUROWCÓW SKALNYCH W REGIONIE SUDECKIM
CONDITIONS AND PROSPECTS OF SOLID ROCKS MINING IN SUDETY REGION
Jacek Berkowski – Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Kopalnia „Ogorzelec” Sp. z o.o.
Polski Związek Pracodawców Producentów Kruszyw, Kielce
PW artykule omówiono w zarysie stan obecny i perspektywy rozwojowe górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych regionu sudeckiego, głównie kamieni drogowych i budowlanych, stanowiących przede wszystkim bazę surowcową do produkcji naturalnych kruszyw łamanych. Omówienia dokonano na tle krajowego górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych. Przedstawiono stan obecny oraz zachodzące w ostatnich latach zmiany w zasobach kopalin oraz w zagospodarowaniu złóż. Opisano wydobycie w układzie poszczególnych złóż i poszczególnych kopalin. Przedstawiono głównych producentów zwięzłych surowców skalnych i krótko scharakteryzowano tę branżę, a także zachodzące w niej zmiany i zarysowujące się tendencje. Na koniec omówiono uwarunkowania działalności i prognozy dla górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych regionu sudeckiego na najbliższe lata.
Present conditions and prospects of solid rocks mining development, in Sudety region, particularly road and building stones, which are the base of natural aggregate production, have been discussed in this paper. This description has been grounded on the background of domestic, solid rocks open mining. Present condition and occurring changes in useful minerals reserves and deposits development have been described. Output in particular deposits bedding and particular useful minerals have been discussed. Solid rocks main producers have been specified and the branch as well as occurring changes have been briefly characterized. Activities conditions and forecasts for solid rocks open mining have been discussed at the end.
CZY W POLSCE MOŻLIWA JEST RACJONALNA GOSPODARKA ZŁOŻAMI KOPALIN ?
IS IT POSSIBLE TO CONDUCT MINERAL DEPOSITS RATIONAL MANAGEMENT?
Marek Nieć – Akademia Górniczo Hutnicza Kraków i Pracownia Geologii Gospodarczej IGSMiE PAN, Kraków
W pięćdziesięcioletniej historii systematycznego dokumentowania złóż kopalin zbadane zostały i wprowadzone do bilansu zasobów liczne złoża dotychczas niezagospodarowane. Stanowią one rezerwę surowcową. Występują ograniczenia i zagrożenia dla zagospodarowania tych złóż, przez prawa własności nieruchomości gruntowych, planowanie niegórniczego zagospodarowania terenu i nie zawsze uzasadnione wymagania ochrony środowiska. Powodują one, że wykorzystanie potencjalnej bazy zasobowej staje się wątpliwe. Stwarza to zagrożenie dla wykorzystania złóż i dla bezpieczeństwa surowcowego kraju w przyszłości. Ograniczone możliwości pozyskania w przyszłości surowców, zwłaszcza budowlanych może stanowić barierę dla zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnych. Aktualne są zatem postulaty ochrony złóż zapewniającej możliwość ich wykorzystania w przyszłości. Rozpoznane i objęte ochroną powinny być też obszary potencjalnego występowania złóż o szczególnej wartości zarówno z punktu widzenia potrzeb ogólnokrajowych jak i lokalnych. Ochrona złóż i zasady jej realizacji powinny znaleźć wyraz albo w prawie geologicznym i górniczym, albo w odrębnej ustawie o ochronie złóż kopalin.
Mineral deposits in Poland are systematically explored and inventoried since more than 50 years. Lot of them remain not mined and consist undeveloped resources. There exist strong restraints for their usage in the future: the ownership law of ground properties, planned not mining land usage of deposit areas, exigencies for protection of environment. The use of explored deposits remains doubtful and the sustainable development of the country and local societies may be limited. There is strong need for protection of undeveloped mineral deposits. The protection rules should be emphasized in the geological and mining law or in the special act on mineral deposits protection.
WDROŻENIE DO PRAWA POLSKIEGO DYREKTYWY 92/104/EWG
DIRECTIVE 92/104/EEC – IMPLEMENTATION TO NATIONAL LAW SYSTEM
Grzegorz Paździorek – Wyższy Urząd Górniczy, Katowice
W kwietniu 1998r. rozpoczął się poprzedzający rozpoczęcie „właściwych” negocjacji o członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej przegląd prawodawstwa polskiego pod kątem jego zgodności z acquis communautaire (dorobkiem prawnym Wspólnot Europejskich) tzw. „screening”. Komisja Europejska przekazała stronie polskiej listy zawierające acquis communautaire w poszczególnych obszarach negocjacyjnych. Jednym z nich była „Polityka społeczna i zatrudnienie”. Obszar ten obejmował między innymi problematykę bezpieczeństwa i higieny pracy. Do grupy aktów, które nie były w pełni wdrożone do prawa polskiego, po przeglądzie zakwalifikowano między innymi :
– dyrektywę z 92/91/EWG w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników górnictwa otworowego (OJ No L348, p.9),
– dyrektywę 92/104/EWG w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników odkrywkowego i podziemnego przemysłu wydobywczego (OJ No L404, p.lO ).
Na podstawie analizy przeprowadzonej przez Wyższy Urząd Górniczy określono następujące zasadnicze problemy związane z pełnym wdrożeniem dyrektyw 92/91/EWG i 92/104/EWG do prawa polskiego:
– nałożenie na przedsiębiorcę górniczego obowiązku oceny ryzyka zawodowego (mimo istnienia obowiązku rozpoznawania zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego, wynikającego z art. 73 pr.g.g.),
– wprowadzenie obowiązku sporządzania dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia i określenie relacji pomiędzy tym dokumentem a planem ruchu. W dniu 27 lipca 2001r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 110, poz. 1190). Ustawa nadała nowe brzmienia art. 73 pr.g.g,., który określa podstawowe obowiązki przedsiębiorcy górniczego w zakresie zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Nowy art. 73 pkt 1 pr.g.g. nałożył na przedsiębiorcę górniczego obowiązek oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego występującego w ruchu zakładu górniczego oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających to ryzyko – co stworzyło możliwość pełnej implementacji dyrektyw 92/91 /EWG i 92/104/EWG. Podstawową zmianą jaka nastąpiła w systemie górniczych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku sporządzenia dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka. Regulacje dotyczące dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zostały wprowadzone do rozporządzeń regulujących szczegółowe zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w poszczególnych rodzajach zakładów górniczych. Dokument jest sporządzany obok tradycyjnego dokumentu, na podstawie którego prowadzony jest ruch zakładu górniczego tj. planu ruchu. Zaznaczyć należy, że dokument bezpieczeństwa nie jest zatwierdzany w drodze decyzji administracyjnej, jak ma to miejsce w przypadku planu ruchu. Rozwiązanie to odzwierciedla zasadę, że przedsiębiorca odpowiada za bezpieczne prowadzenie ruchu zakładu górniczego. Wprowadzono obowiązek informowania pracowników lub ich reprezentantów o wszelkich podejmowanych działaniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony zdrowia w miejscach i na stanowiskach pracy – w sposób zrozumiały dla pracowników. Przewidziano również konsultacje z pracownikami na etapie zatwierdzania instrukcji bezpiecznego wykonywania pracy. Instrukcje te powinny być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą.
In April 1998 a preliminary stage of the negotiation for the membership of Poland in the European Union commenced. It consisted of the screening of the Polish legislation in terms of its compliance with the acauis communautaire (that is the legał out- -put of the European Communities). The European Commission hand over to the Polish side lists of the acauis communautaire in particular negotiation areas. One of them was the area „Social Policy and Employment”. This area comprised among other the issue of the safety and health protection. Among acts that had not been fully implemented to the Polish law were classified:
– Directive 92/91/EEC on minimum requirements for improving the health and protection of workers in minerał extracting industries through drilling (OJ L 348, p. 9),.
-Directive 92/104/EEC on minimum requirements for improving the health and protection of workers in surface and underground minerał extracting industries (OJ L 404 p. 10).
On the bases of the analysis made by the State Mining Authority the following problcms related with the fuli implementation of the Directive 92/91/EEC and Directive 92/104/EEC to the Polish Law were found:
– imposition on the mining entrepreneur of the obligation of risk assessment (even though the obligation of the identification of the hazards related with operations of a mining plant was prescribed in the article 73 of the Geological and Mining Law),
-imposition of the obligation of drawing up a safety and health document as well as determination of the relationship between this document and operation plan. On 27th July 2001 the Parliament of the Republic of Poland enacted the act on the amendment of the Geological and Mining Law (OJ 110, item 1190). The act changed hitherto article 73 that determined the fundamental obligation of the mining entrepreneur in terms of the safe operation of a mining plant. The new article 73 point l of the Geological and Mining Law obliged an entrepreneur to make the assessment and draw up document on hazards occurring while carrying out mining operation and to take adequate measures for the abatement of this risk – which created the possibility of the fuli implementation of the Directive 92/91 /EEC and Directive 92/ 104/EEC. The basie amendment implemented to the mining legislation on safety and health protection was the imposition on the mining entrepreneur of the obligation to draw up a safety and health protection document on the basis of hazards analysis. Regulations concerning the safety and health document were transposed to the ordinances on principles of safety and health at work, carrying on operation and specialized fire protection system in respective types of mining plants. The document is drawn up together with the traditional document – the operation plan – on the bases of which the operation of a mining plant is carried out. It should be underlined that the safety and health document is not approved in the form of the administrative decision like in the case of the operation plan. This reflects the principle that an entrepreneur is responsible for safe operation of a mining plant. The obligation to inform workers or their representatives about all undertaken activities related with safety and health at work in comprehensiye way for workers. The consultation with workers at the stage of the approval of instruction of the safe carrying operations is also prescribed. The instructions should be comprehensible for workers.
NADAL KRYTYCZNIE O PRAWIE GEOLOGICZNYM I GÓRNICZYM
STILL CRITICALLY ABOUT GEOLOGICAL AND MINING LAW
Bogusław Burnat – Wydawnictwa i Szkolenia Górnicze Burnat & Korzeniowski, Wrocław
Autor skoncentrował uwagę na niejasnościach w Prawie geologicznym i górniczym oraz na skutkach występowania tych niejasności. Zwrócił też uwagę na ogromną liczbę zmian w tym Prawie jak również w innych ustawach obowiązujących w górnictwie odkrywkowym. Zakres i liczba zmian, zdaniem autora, w znacznym stopniu utrudniają prawidłowe korzystanie z przepisów. Niektóre omówione niejasności, jak np. definicja kopaliny czy określenie prawa własności kopaliny, jako części nieruchomości gruntowej, były już wcześniej przedmiotami postulowanych zmian i uzupełnień w Prawie geologicznym i górniczym ale postulaty te spotkały się z odmową.W konkluzji autor doszedł do przekonania, że naprawianie Prawa geologicznego i górniczego w drodze dalszych zmian nie przyniesie istotnych rezultatów dlatego proponuje opracowanie nowej ustawy Prawo geologiczne i górnicze albo Prawo Górnicze.
An author has concentratet on ambiguities in the Geological and Mining Law as well as on effect of appearance of those ambiguities.The autor has taken note of a great number of changes in the Geological and Mining Law regulations, as well as other acts currently in force in strip mining industry. A scope and number of those changes, according to the autor, to a large extent make correct exercise the rules and regulations very difficult. Some of discusset ambiguities, as e.g. no definition of mineral or defining ownership of mineral deposit as a part of land property were earielier a subject of postulatet changes and upgrades in the Geological and Mining Law but those postulates were rejected.In the conclusion the autor came to point that upgrading the Geological and Mining Law by the way of further fragmentary changes will not bring essential results, so that the autor proposes to work out new Geological and Mining Law or Mining Law.
DZIAŁANIA OKRĘGOWEGO URZĘDU GÓRNICZEGO W POZNANIU W ZAKRESIE UJAWNIANIA I ZAPOBIEGANIA EKSPLOATACJI KOPALIN POSPOLITYCH BEZ WYMAGANEJ KONCESJI
ACTIVITY OF DISTRICT MINING AUTHORITY IN POZNAŃ IN A RANGE OF DISCLOSURE AND PREVENTION OF USEFUL MINERALS EXPLOITATION WITHOUT REQUIRED LICENSES
Jarosław Lepiarz – Okręgowy Urząd Górniczy, Poznań
Właściwość miejscowa Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu obejmuje teren pięciu województw, tj. kujawsko- -pomorskiego, lubuskiego, pomorskiego, wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego, których powierzchnia ogółem wynosi 102974 km2, stanowiąc ok. 1/3 powierzchni Polski. Według stanu na dzień 31.12.2005 r. ilość nadzorowanych zakładów górniczych wydobywających kopaliny pospolite wynosiła 1157, w tym 533 zakłady górnicze, które wydobywają kopaliny na warunkach określonych w art. 16 ust. 2a Prawa geologicznego i górniczego. W latach 2002 – 2005, na terenie właściwości miejscowej OUG w Poznaniu ujawniono 282 przypadki nielegalnego wydobywania kopalin pospolitych.
Z danych Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach wynika, że w latach 2002 – 2004, we wszystkich urzędach górniczych w Polsce, zarejestrowano 381 przypadków nielegalnego wydobywania kopalin, z czego 203 przypadki odnotowane były w OUG w Poznaniu, stanowiąc 53 % ogółu. Biorąc pod uwagę ilość przypadków nielegalnej eksploatacji kopalin, ujawnionych na terenie właściwości miejscowej OUG w Poznaniu, jej powierzchnię, jak również ilość nadzorowanych zakładów górniczych, można stwierdzić, że dane zgromadzone przez OUG w Poznaniu dotyczące nielegalnego wydobywania kopalin, są bardzo reprezentatywne dla oceny tego problemu.
Local property of District Mining Authority in Poznań includes five provinces: kujawsko-pomorskie, lubuskie, pomorskie, wielkopolskie and zachodniopomorskie, which area is 102974 sq km- 1/3 of Polish territory. The quantity of controlled mining plants, exploiting useful minerals was 1157, on 31.12.2005, including 533 mining plants, which exploit useful minerals on conditions defined in article 16 acts 2a of Mining and Geological Law. 282 cases of illegal useful minerals exploitation have been disclosed in 2002-2005, on the territory of local property of District Mining Authority in Poznań.
Data from State Mining Authority indicate, in 2002-2004, in all mining authorities in Poland, 381 cases of illegal minerals exploitation, of which 203 cases were in District Mining Authority in Poznań,- 53% at large. It can be stated, on the base of the quantity of illegal exploitation of minerals disclosed on the territory of local property of District Mining Authority in Poznań, its area, and the quantity of controlled mining plants, that data gathered by District Mining Authority in Poznań, referring to illegal minerals exploitation, are very representative for this problem assessment.
UPRAWNIENIA I KWALIFIKACJE W ZAKRESIE ROBÓT STRZAŁOWYCH
AUTHORIZATIONS AND QUALIFICATIONS IN THE RANGE OF BLAST WORKS
Paweł Batko, Roman Biessikirski – Ośrodek Szkolenia Zawodowego Wydziału Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule poruszono tematykę wymagań kwalifikacyjnych osób posługujących się materiałami wybuchowymi przeznaczonymi do użytku cywilnego. Problematykę omówiono w odniesieniu do górnictwa oraz do pozagórniczych zastosowań tych materiałów. Wskazano na pewne luki i mankamenty występujące w omawianym zakresie w obu tych obszarach zastosowań oraz dokonano porównania między nimi. Wskazano na potrzebę ujednolicenia i wprowadzenia zmian w omawianym zakresie.
This article raises the problem of qualification requirements, concerning all using explosives for civil apply. Those issues were discussed with reference to mining and non mining applications of those explosives. Some gaps and shortcomings, occurring in discussed range, in both areas of applications, have been pointed out. The need of standardization and the introduction of changes in discussed range have been indicated.
BEZPIECZEŃSTWO PRACY W ZAKŁADACH GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO
WORK SAFETY IN OPEN MINE PLANTS
Jan Migda – Departamentu Warunków Pracy, Wyższy Urząd Górniczy, Katowice
Marek Krawczyk, Andrzej Kasprzyk – Departament Górnictwa, Wyższy Urząd Górniczy, Katowice
W artykule zwrócono uwagę na aktualny stan zagrożeń naturalnych i technicznych występujących w odkrywkowych zakładach górniczych. Szczególną uwagę zwrócono na zagrożenia geotechniczne i wodne, które w dużym zakresie związane są z górnictwem odkrywkowym. Przedstawiona statystyka wypadków pozwala na dokonanie analizy porównawczej w aspekcie zaistniałych wypadków w górnictwie oraz na skuteczność podjętych działań profilaktycznych.
This paper pay attention to current state of natural and technological threats existing in open mine plants. Special attention is paid to geotechnical and water threats, which in a huge range are connected with open mining. Presented statistics of accidents enable comparative analysis in the aspect of mining accidents and the effectiveness of undertaken prophylactic activities.
UWARUNKOWANIA PRAWNE I SPECYFIKA POZYSKIWANIA GRUNTÓW W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM WĘGLA BRUNATNEGO NA PODSTAWIE DOŚWIADCZEŃ BOT KWB BEŁCHATÓW S.A.
LAW DIRECTIONS AND SPECIFICATION OF LAND OBTAIN IN LIGNITE OPEN MINING ON THE BACKGROUND OF BOT KWB BEŁCHATÓW SA EXPERIENCES
Zdzisław Krężel, Zbigniew Skalski – BOT KWB Bełchatów S.A.
W artykule przedstawiono doświadczenia KWB „Bełchatów” SA przy pozyskiwaniu gruntów pod potrzeby wielkoobszarowych odkrywek węgla brunatnego w zmieniających się uwarunkowaniach prawnych i ustrojowych w latach 1973-2005. Ponadto omówiono wadliwe praktyki stosowania obowiązujących przepisów, a także brak jednoznacznych procedur w postępowaniu wywłaszczeniowym gruntów niezbędnych do wydobywania kopaliny.
KWB Bełchatów SA experiences in land obtain for huge lignite open mines in changing law conditions and political system in 1973-2005 have been presented in this paper. Moreover, defective practices of in force regulations applying and lack of unambiguous procedures in the action of dispossession have been discussed.
ZASTOSOWANIE SZEREGÓW CZASOWYCH PRZY ROZWIĄZYWANIU AKTUALNYCH PROBLEMÓW W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA WODNEGO W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM
APPLICATION OF TIME SERIES TO SOLVE CURRENT ISSUES OF WATER ENVIRONMENT SHAPING IN OPENCAST MINING
Jerzy Klich, Krzysztof Polak – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule zaprezentowano metodę prognozowania napełniania wyrobisk odkrywkowych przy wykorzystaniu szeregów czasowych. Metoda opracowana została na podstawie danych pomiarowych pochodzących z początkowego okresu napełniania wyrobiska poeksploatacyjnego „Pątnów”. W opracowanej metodzie wykorzystano równanie bilansu dopływów wód. Parametry równania bilansu dopływów obliczono przy wykorzystaniu regresji wielorakiej. Jakość modelu prognostycznego oceniono ex ante na podstawie wartości uzyskanych statystyk. Następnie przeprowadzono weryfikację ex post dla modelu, poprzez porównanie wyników pomiarowych z wynikami wstępnej prognozy. W końcowej części pracy przedstawiono uaktualnioną prognozę napełniania zbiornika Pątnów aż do całkowitego wypełnienia go wodą.
This paper presents one method of forecasting flooding in opencast mines, the Statistical Balance Method. This method – using the equation of water balance discharge – was processed using data from the initial flooding period of the (post-mining) open-pit “Pątnów”, in the Wielkopolska region of Poland. The parameters of this equation were determined using multiple regression. The quality of the prognostic model was estimated ex ante based on statistical values. The next step involved ex post verification of the model, conducted by comparing the original forecast data to the results of the monitoring of the consequent flooding of the open-pit mine over a period of 18 months. The updated prognosis of the flooding of the “Pątnów” reservoir as well as the data concerning the subsequent and actual flooding of the reservoir is hereby presented.
ANALIZA MOŻLIWOŚCI TECHNICZNYCH I OCENA EKONOMICZNA RÓŻNYCH TECHNOLOGII URABIANIA I TRANSPORTU W PROJEKTOWANYCH ODKRYWKACH WĘGLA BRUNATNEGO KWB KONIN
TECHNOLOGICAL POSSIBILITIES ANALYSES AND ECONOMIC ASSESSMENT OF DIFFERENT MINING TECHNOLOGIES AND TRANSPORT IN PLANNED OPEN PITS IN KWB KONIN
Jarosław Czyż, Sławomir Mazurek – Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” S.A. w Kleczewie
Wojciech Naworyta, Ryszard Uberman – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Dla eksploatacji perspektywicznych złóż węgla brunatnego w zagłębiu konińskim analizowano inne niż dotychczas stosowane techniki urabiania węgla, a mianowicie wykorzystujące koparki jednonaczyniowe oraz kombajny frezujące. Rozpatrywano również możliwości zastąpienia transportu taśmowego węgla transportem samochodowym zarówno w odkrywce jak również jako transportu zewnętrznego węgla do elektrowni zamiast przewozu koleją.
Przeprowadzono wstępną ocenę (od strony formalnoprawnej) dopuszczalności przewozu samochodowego węgla po drogach publicznych, a także opłacalności ekonomicznej proponowanych rozwiązań.
Different lignite mining techniques were analyzed in Konin basin for lignite deposits perspective exploitation. Possibilities, to substitute belt transport with car transport in open pit as well as in lignite outside transport, have been discussed. Preliminary assessments (from the side of law) of lignite car transport admissibility on public roads and the economic profitability of proposed solutions have been carried out.
KOMBAJN FREZUJĄCY WIRTGEN – ROZWÓJ NOWEJ MASZYNY I DOŚWIADCZENIA ZWIĄZANE Z WDROŻENIEM PROJEKTU
WIRTGEN SURFACE MINER – NEW MACHINE DEVELOPMENT AND PROJECT EXPERIENCE
Bernhard Schimm – Wirtgen GmbH, Windhagen, Germany
Eksploatacja złóż bez użycia materiałów wybuchowych i/lub eksploatacja selektywna nabiera coraz większego znaczenia w górnictwie surowców skalnych. Kombajn frezujący Wirtgen został zaprojektowany specjalnie do tego celu. Doświadczenia zebrane na ponad 180 sprzedanych w całym świecie maszynach oraz efekty niezliczonych testów ekonomiczno-technicznych pozwoliły na ulepszenie nowego typu maszyny z fabryki Wirtgena. Technika cięcia została ulepszona tak, że nawet trudno urabialne, mokre jak i klejące się materiały mogą być urabiane z lepszym efektem niż do tej pory. Szczególnie nowy typ walca tnącego oraz bardziej precyzyjny proces jego wytwarzania pozwala na eksploatację narzędzi tnących w dłuższym okresie czasu. Lepsze rozpoznanie wpływu właściwości skał na ich urabialność oraz na efekt cięcia pozwala na zwiększenie efektywności produkcji przy mniejszym zużyciu narzędzi tnących tym samym na redukcję kosztów produkcji.
Mining of material without blasting and/or selectively becomes more and more important for high quality ROM-products. Surface Miners have been developed especially for this purpose. The experience from more than 180 machines sold and countless test- and rental operations has been incorporated into a new machine concept. The cutting technology of these machines has been improved, so that harder material as well as wet and sticky materials can be cut with better results now. Especially the cutting drum design and more precise drum manufacturing process now allow production and equal tool wear over a long period. The better knowledge of rock parameters influencing the cuttability and cutting results allow higher production, less cutting tool wear and therefore reduced production costs.
EKSPLOATACJA MASZYN PODSTAWOWYCH W KOPALNIACH GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO
EXPLOITATION OF BASIC MACHINES IN OPEN MINES
Stanisław Babiarz, Dionizy Dudek – Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn, Politechnika Wrocławska
Współczesne kopalnie odkrywkowe surowców mineralnych prowadzą wydobycie w zasadzie wyłącznie za pomocą maszyn o ruchu ciągłym. W zdecydowanej większości w procesie urabiania nadkładu lub kopaliny użytecznej są to wielonaczyniowe koparki kołowe, chociaż koparki łańcuchowe mają również swoje zalety. Zwałowanie zbędnego nadkładu to już domena zwałowarek taśmowych. Maszyny te noszą miano maszyn podstawowych górnictwa odkrywkowego. Większość z nich jest bardzo leciwa. Mimo, że zmieniają się ustawicznie przepisy i normy, mimo życzliwych chęci Unii Europejskiej są one, ciągle takie same. Ustawicznie narażone na awarie i katastrofy. Śledzenie i odtwarzanie historii tych awarii i katastrof musi odznaczać się swoistą agresywnością. Nie można tu zadowalać się już osiągniętymi wynikami, lecz ciągle atakować problemy, jakie nasuwa namysł nad logiką dotychczasowych przypadków. Poszerzanie granic wiedzy o maszynach podstawowych dokonuje się właśnie dzięki tej agresywności. Poznane wnikliwie problemy, stawiając coraz to nowe pytania, wywierają swojego rodzaju ciśnienie na dotychczasowe granice wiedzy i wymuszają przesuwanie się tych granic.
Contemporary raw materials open mines conduct output solely by means of continuous motion machines. In most cases, bucket ladder excavators are applied in the process of overlay or useful mineral mining, although chain excavators have advantages as well. Belt dumping conveyors domain is redundant overlay dumping. Those machines are called open mine basic machines. Bigger part of them is old. Although the regulations and norms are persistently changing, despite of EU kind attitude, they are still the same. Those machines are exposed to failures and accidents. Reconstruction and tracing of those failures and accidents have to characterize by an aggression. Achieved results are not satisfactory. Knowledge broadening about those machines ensues thanks to this aggression. Knowledge about those matters put pressure on so far limits of knowledge and extracts its change.
PRZEMIESZCZENIA MASZYN PODSTAWOWYCH POMIĘDZY ODKRYWKAMI W KWB „KONIN”
BASIC MACHINES DISLOCATION BETWEEN OPEN PITS IN KONIN LIGNITE MINE
Zbigniew Kasztelewicz, Jarosław Czyż, Paweł Czaplicki, Zbigniew Jagodziński – KWB „Konin” w Kleczewie S.A.
W artykule przedstawiono sposoby przemieszczeń maszyn podstawowych między odkrywkami stosowane w wieloodkrywkowej kopalni węgla brunatnego „Konin”. Przedstawiono przebiegi wybranych przemieszczeń. Opisano korzyści techniczne, ekonomiczne i czasowe wynikające z przemieszczania maszyn na własnym podwoziu.
This paper presents the methods of basic machines dislocation between open pits applied in Konin multi-level lignite mine. A course of selected dislocations has been presented. Technological and economic advantages resulting from machines dislocation have been described.
BUDOWA ZWAŁOWISKA NA PRZEDPOLU FRONTU EKSPLOATACYJNEGO – INNOWACYJNE PODEJŚCIE DO TECHNOLOGII ZWAŁOWANIA NA PRZYKŁADZIE O/DRZEWCE W KWB „KONIN”
DUMPING GROUND CONSTRUCTION ON THE PRE-FIELD OF EXPLOITATION FRONT- INNOVATIVE APPROACH TO DUMP TECHNOLOGY ON THE EXAMPLE OF KONIN – DRZEWCE MINE
Zbigniew Kasztelewicz, Zbigniew Jagodziński – KWB „Konin” w Kleczewie S.A.
Maciej Zajączkowski – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przedstawiono zastosowanie nowej technologii zwałowania nadkładu z wkopu udostępniającego na zwałowisku tymczasowym na przedpolu frontu eksploatacyjnego. Układ ten został wykorzystany przy budowie nowej odkrywki „Drzewce” w KWB „Konin” S.A. co umożliwiło rezygnację z budowy zwałowiska zewnętrznego. W artykule omówiono poszczególne warianty lokalizacji zwałowiska oraz przedstawiono czynniki mające największy wpływ na ich wybór. Dokonano również oceny ekonomicznej kosztów budowy zwałowiska w zależności od przyjętej technologii zwałowania za pomocą metody DGC.
This paper presents application of new overlay dumping technology from excavation on temporary dumping ground on the pre-field of exploitation front. This system has been applied in Drzewce in Konin Lignite Mine, what enabled resignation of exterior dumping ground. Particular variants of dumping ground localization and factors influencing its choice have been described. Also economic assessment of dumping ground building costs, depending on accepted overlay dumping technology by means of DGC method, has been presented.
WYBRANE ZAGADNIENIA Z URABIANIA NA BLOKI FOREMNE I OBRÓBKI KAMIENIA
STONE DRESSING AND REGULAR STONE BLOCKS MINING- SELECTED PROBLEMS
Stefan Kukiałka – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przedstawiono krótki przegląd stanu przemysłu kamienia budowlanego w Polsce, wielkość zasobów i wielkość wydobycia w wydzielonych grupach surowcowych. Podano krótki opis występowania oraz bazę surowcową w grupie skał magmowych (granity, sjenity), skał węglanowych (marmury, wapienie zbite, trawertyn, dolomit) oraz w grupie skał osadowych krzemionkowych (piaskowce), które stanowią surowiec do produkcji kamiennych elementów budowlanych. Następnie omówiono aktualny stan technologii urabiania skał na bloki foremne z podziałem na grupy pod względem pochodzenia, składu mineralnego i podatności na urabianie. Przedstawiono krótką charakterystykę i opis stosowanych technologii przy produkcji kamiennych elementów budowlanych. Podano opis stosowanych maszyn i urządzeń w zakładach obróbki kamienia, opis układów technologicznych oraz nowych technologii w obróbce kamienia.
A brief review of building stone industry condition in Poland as well as reserves and output quantity in selected groups of resources has been presented in the paper. A brief description of occurrence and source of raw materials in the group of igneous rocks (granite, syenite), coal rocks (marble, limestone, travertine, dolomite) and in the group of sedimentary silica rocks (sandstone), which are raw materials for stone building elements production, has been presented. Also actual conditions of rock mining technology for regular stone blocks with division of groups as regards origin, mineralogical composition and susceptibility to mining have been discussed. Then a brief characteristic and description of technologies applied in stone building elements production have been presented. Descriptions of machines and installations applied in stone dressing plants as well as description of technological systems and new technologies machines and installations of stone dressing have been presented.
TECHNIKA STRZELNICZA W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM – OSIĄGNIĘCIA I ZARYS PROBLEMATYKI
BLASTING TECHNOLOGY IN OPEN MINING- ACHIEVEMENTS AND PROBLEMS OUTLINE
Paweł Batko – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule omówiono najważniejsze przemiany, jakie miały miejsce w ostatnich latach, w technice strzelniczej stosowanej w górnictwie odkrywkowym w Polsce. Omówiono zmiany w przepisach prawnych, wprowadzane od roku 2002, związane z naszym przystąpieniem do Unii Europejskiej. Wskazano na pewne mankamenty obecnych rozwiązań legislacyjnych i zaproponowano wprowadzenie kilku korekt. Krótko omówiono strukturę zużycia materiałów wybuchowych i aktualną ofertę przedstawianą polskim odbiorcom przez krajowych i zagranicznych producentów. Po krótkim omówieniu zmian w technologii wykonywania strzelań, przedstawiono przewidywane tendencje rozwojowe oraz zasygnalizowano ważniejsze kierunki badań naukowych, związanych z rozwojem techniki strzelniczej, szczególnie w górnictwie odkrywkowym. Przedstawiono również sugestię powołania Zespołu doradczego i opiniodawczego, ukierunkowanego na problematykę górnictwa odkrywkowego, w tym również techniki strzelniczej.
This article presents the most important transformations in blasting techniques applied in open mining in Poland, which took place in recent years. Changes in regulations, introduced since 2002, connected with our European Union joining, have been discussed. Some shortcomings in current legislation and propositions of corrects have been indicated. The structures of explosives consumption and present offers from domestic and foreign suppliers for Polish recipients have been presented. Expected development tendencies have been described, after short description of changes in shooting technology, beside more important directions of research connected with shooting technology development, especially in open mines. The suggestion of appointment of advisory and consultative group, oriented towards open mine matters, shooting including, have been presented.
NOWOCZESNE MATERIAŁY WYBUCHOWE W GÓRNICTWIE ODKRYWKOWYM
MODERN EXPLOSIVES IN OPEN MINING
Andrzej Maranda – Wojskowa Akademia Techniczna, Warszawa
Artykuł prezentuje strukturę zużycia materiałów wybuchowych (MW), parametry detonacyjne oraz użytkowe saletroli i MW emulsyjnych, stosowanych w krajowym odkrywkowym przemyśle wydobywczym. Przedstawiono również stan zmechanizowania prac strzałowych. Zaprezentowano aktualne kierunki badań prowadzonych, w wysoko uprzemysłowionych krajach, w dziedzinie górniczych materiałów wybuchowych.
The paper presents a structure of explosives (MW) consumption, parameters of detonation and saltpetre and emulsion explosives usage, applied in domestic extractive industry. The level of blasting works mechanization has been presented as well. Current directions of research conducted in highly industrialized countries in the field of mining explosives have been outlined in this paper
ZASADY DOBORU OPÓŹNIEŃ MILISEKUNDOWYCH W GÓRNICTWIE SKALNYM
PRINCIPLES OF MILLISECOND DELAY TIME SELECTION IN ROCK MINING
Szymon Modrzejewski – IGO Poltegor-Instytut, Wrocław
W trakcie urabiania surowców skalnych metodą długich otworów jednym z podstawowych elementów jest właściwy dobór czasów opóźnień odpalania. W oparciu o geologiczno-górnicze uwarunkowania przedstawiono główne parametry wpływające na wielkość interwałów opóźnieniowych. Określono podstawowe parametry i scharakteryzowano zależności obliczeniowe czasów opóźnień. Podano wytyczne technologiczne i zasady optymalizacji milisekundowej strzelań przemysłowych z uwzględnieniem ograniczenia propagacji parasejsmicznej.
An appropriate selection of shooting time delay is the basic element in the long holes rock mining method. Main parameters influencing the interval of delay have been presented on the strength of geologic and mining conditions. Basic parameters have been defined and analytical dependences on delay time have been characterized. Technological instructions and rules of millisecond optimization of industrial shooting with consideration of paraseismic propagation limitation have been defined.
DOKUMENTOWANIE ODDZIAŁYWANIA ROBÓT STRZAŁOWYCH NA OTOCZENIE KOPALŃ ODKRYWKOWYCH
DOCUMENTATION OF SHOOTINGS IMPACT ON OPEN MINES SURROUNDINGS
Jan Winzer – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Realizowane w Katedrze Górnictwa Odkrywkowego prace badawcze pozwoliły na opracowanie oryginalnej metodyki dokumentowania oddziaływania robót strzałowych na otoczenie kopalń odkrywkowych. Efektem prac było również zbudowanie komputerowych systemów pomiarowo-analitycznych, które znalazły zastosowanie w kopalniach jako Kopalniana Stacja Monitoringu Drgań KSMD i Mała Stacja Monitoringu Drgań Explo 504. W artykule zwrócono uwagę na możliwości analityczne i archiwizacyjne systemów w postaci bieżącej oceny wpływu drgań na obiekty oraz dokumentowanie poziomu oddziaływania w sposób ciągły. Doświadczenia wynikające z kilkuletniej pracy systemów pozwalają na wskazanie korzyści jak i niedociągnięć, które stanowiły podstawę do wprowadzenia zmian konstrukcyjnych i programowych.
Research works conducted in Open Mining Department enabled elaboration of original documentation method of shootings impact on open mines surroundings. As a result measurement and analysis computer systems had been built and then applied in mines as Mine Station of Vibrations Monitoring and Small Station of Vibrations Monitoring Explo 504. Those systems analytical and archival possibilities, in the form of current assessment of vibrations impact on objects and documentation of influence level in a continuous way, have been presented in this article. An experience, resulting from several years of those systems operation, enables indication of advantages and disadvantages that are the basis of construction and program changes introduction.
PROPAGACJA FAL PARASEJSMICZNYCH PRZY STRZELANIU DŁUGIMI OTWORAMI W KOPALNIACH ODKRYWKOWYCH
PROPAGATION OF PARASEISMIC WAVES DURING LONG HOLES BLASTING IN OPEN MINES
Zbigniew Onderka – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Artykuł zawiera analizę stosowanych zależności dotyczących propagacji drgań parasejsmicznych. Wyniki badań terenowych opracowuje się dotychczas bez uzasadnienia przyjętej zależności propagacyjnej. Tymczasem różne wzory dla takich samych warunków geologiczno – górniczych i odległości pomiaru dają w wyniku różne prędkości drgań. Wobec tego przy takiej samej krytycznej prędkości otrzymuje się w wyniku różne dopuszczalne ładunki MW. Dlatego opracowanie wyników badań terenowych według nieodpowiedniego wzoru skutkuje dopuszczeniem do użycia zbyt dużych ładunków MW, co jest niebezpieczne dla otoczenia lub za małych, utrudniających eksploatację.
Scaled distance formulas are universally accepted as the methods for predictive the levels of vibration from blast. This article a review of the formulas available to predicting the levels of vibration or to requires instantaneous charges an attempt to minimize damage. The basic way to this is a choice of the proper equation.
NARZĘDZIA INFORMATYCZNE WSPOMAGAJĄCE PRACE PROJEKTOWE W KWB „KONIN”
COMPUTER SCIENCE INSTRUMENTS, ASSISTING DESIGN WORKS IN KONIN OPEN MINE
Zbigniew Kasztelewicz, Artur Szamałek, Paweł Czaplicki, Jarosław Czyż – KWB „Konin” w Kleczewie SA
Artykuł przedstawia narzędzia informatyczne stosowane w KWB „Konin” w poszczególnych działach górniczych. Omówiono zakres wykorzystania modułów systemu przez poszczególne działy funkcjonalne, przedstawiono najważniejsze prace i produkty otrzymywane z systemu oraz opisano rozwiązania sprzętowe i systemowe na jakich oparto funkcjonowanie aplikacji.
This paper presents computer science instruments applied in Konin Open Mine in particular mining departments. The range of utilization of modules systems by particular functional departments and products obtained from the system has been discussed. Also system and equipment solutions, on which this application was based, have been outlined.
BRANŻA WĘGLA BRUNATNEGO – STAN I KIERUNKI REKULTYWACJI TERENÓW POGÓRNICZYCH
LIGNITE BRANCH – CONDITION AND DIRECTIONS OF MINING AREAS RECLAMATION
Zbigniew Kasztelewicz, Arkadiusz Michalski, Jarosław Czyż – KWB „Konin” w Kleczewie S.A.
W artykule przedstawiono sposoby prowadzonych rekultywacji terenów pogórniczych w poszczególnych polskich kopalniach węgla brunatnego. Zebrano również dane dotyczące zarządzania gruntami będącymi w posiadaniu kopalń.
This paper presents methods of mining areas reclamations conducted in particular Polish lignite mines. Acquired data referring to mine land management have been outlined.
REKULTYWACJA W BOT KWB BEŁCHATÓW S.A.
RECLAMATION IN BOT KWB BEŁCHATÓW S.A.
Józef Limanówka, Edward Sośniak – BOT KWB Bełchatów S.A.
W opracowaniu zaprezentowano planowane zadania rekultywacyjne w początkowym okresie działalności Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów”.
Przedstawiono faktyczny stan realizacji zadań rekultywacyjnych i uzyskane efekty oraz omówiono pozostały do realizacji zakres i kierunki rekultywacji z uwzględnieniem zagospodarowania wyrobisk końcowych obu odkrywek.
Planned reclamation tasks in initial period of Bełchatów Lignite Mine activity have been presented in the paper. Actual stage of reclamation tasks realization and acquired effects as well as remaining range and direction of reclamation with consideration of both pits’ terminal excavations have been discussed.
ZREKULTYWOWANE OBIEKTY POGÓRNICZE KIELECCZYZNY WIZYTÓWKĄ REGIONU
RECLAIMED MINING STRUCTURES IN KIELCE THE FLAGSHIP OF THE REGION
Tadeusz Mierzwa – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Kielce
Region świętokrzyski dzięki bogactwu zaleganych surowców mineralnych stał się terenem utworzenia i posiadania wielu rezerwatów przyrody. Zrekultywowane pogórnicze obiekty wyrobisk to skarbnica występowania różnych minerałów i skamieniałości, miejsca wspaniałych widoków odsłoniętych działaniem zjawisk powierzchniowych. Utworzone w wyniku rekultywacji zbiorniki wodne to aktualne miejsca rekreacji i wypoczynku przyjezdnych. Narastające skutki uciążliwości przemysłu wydobywczo-przetwórczego i pojawiające się zagrożenia przyrody, krajobrazu i zdrowia mieszkańców ograniczone zostały w województwie prawnym utworzeniem systemu obszarów chronionych. Systemem tym objęte zostały wszystkie obiekty pogórnicze stanowiące unikalne wartości krajobrazowe, a wśród nich wyrobisko pogórnicze Ślichowice, Kadzielnia, Wietrznia i rezerwat Jaskini Raj. Obiekty te stanowią przykład umiejętności funkcjonowania gospodarki w terenach chronionych.
The Świętokrzyski Region, due to variety of remaining mineral resources, is the area of many nature reserves. Reclaimed mining structures of pits are the repository of different raw materials and fossils which, caused by a surface effects, are exposed to the wonderful views. Due to reclamation, the water basins were formed and they have nowadays become places for recreation and having rest for visitors.The increasing consequences of strenuous mining and processing industry as well as the appearance of risk factors in nature, landscape and health hazard was limited in the Świętokrzyskie Voivodeship by setting up a legally protected system of zones. All the reclaimed mining structures, which form an unique and a valuable landscapes come within the system of protected zones. The area of pits such as Ślichowice, Kadzielnia, Wietrznia and Jaskinia Raj Reserve are ranked among this system. These structures exemplify the ability to function the economy in the protected zones.
PLAN REKULTYWACJI TERENÓW POEKSPLOATACYJNYCH KOPALNI MAŁOGOSZCZ
MINING AREAS RECLAMATION PLAN IN MAŁOGOSZCZ MINE
Władysław Skórski, Zenon Sypniowski, Andrzej Szlagowski – Lafarge Cement S.A., Kopalnia Małogoszcz
W artykule przedstawiono plan rekultywacji Kopalni Małogoszcz obejmujący kompleksowe zagospodarowanie terenów poeksploatacyjnych z uwzględnieniem odtworzenia zasobów naturalnych. Plan przewiduje zagospodarowanie terenów poeksploatacyjnych w kierunku wodnym i leśnym. W końcowym wyrobisku poeksploatacyjnym powstanie zbiornik wodny o powierzchni około 130 ha i głębokości do 28 m. Pozostałe tereny zostaną zalesione (las sosnowy). Zagospodarowanie terenu uwzględniać będzie także elementy kulturowe, historyczne i dydaktyczne. Plan rekultywacji stwarza podstawę do konstruktywnego dialogu w fazie eksploatacji i po jej zakończeniu – z uwzględnieniem etapowego uaktualniania. W każdym etapie przewidywana jest szeroka konsultacja społeczna, z miejscowymi władzami, organizacjami ekologicznymi, pracownikami i kierownictwem kopalni.
Reclamation plan in Małogoszcz mine, including complex land development and natural sources reconstruction has been presented in this paper. This plan provide for land development in the direction of water and forest resources reclamation. In the terminal excavation will be formed water reservoir (130 ha, 28 m deep). Remaining areas will be afforested (pine forest). The land development will also include cultural, historical and didactic elements. The reclamation plan is the base for constructive dialogue in exploitation phase and after its end – with stage updating consideration. Broad public consultations with local authorities, ecological organizations, employees and mine management are planed.
KAROLA WOJTYŁY KAMIENIOŁOM W MIEŚCIE
KAROL WOJTYŁA’S QUARRY IN THE TOWN
Jerzy Górecki, Edyta Szwed – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W latach 1940 – 1944 Karol Wojtyła pracował w kamieniołomach na krakowskim Zakrzówku. Będąc już Papieżem, wspominał ten okres jako szczególne życiowe doświadczenie.
Eksploatację wapieni górnej jury zakończono tam w roku 1991, a główne wyrobisko zostało zalane wodą. Dla kamieniołomu i okolicy przewidziano wodny i parkowo-wodny kierunek zagospodarowania terenów poeksploatacyjnych mieszczących się w granicach Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Proponuje się rozważenie idei uczczenia pamięci Jana Pawła II poprzez realizację na Zakrzówku pierwszego na terenach pogórniczych pomnika pracy ludzkiej i ludzi górniczego trudu. Miałaby to być inicjatywa całego środowiska polskich górników i geologów.
Karol Wojtyła worked in a quarry in Krakow Zakrzówek in 1940-1944. When he was a pope, he recalled this period as a special life experience.
The exploitation of upper jura was finished in 1991, and the main excavation was flooded. Water and park-water direction of development is planned for this quarry and the environs which are in the boundaries of Bielańsko-Tyniecki Landscape Park. An idea of John Paul II commemoration through realization of first, on mining areas, monument of peoples work and efforts, in Zakrzów, is planned. It should be an initiative of whole environment of Polish miners and geologists.