PROFESOR MAREK NIEĆ – GEOLOG, UCZONY, PRZYJACIEL
(70-lecie urodzin i półwiecze pracy dla polskiej geologii)
PROFESSOR MAREK NIEĆ- GEOLOGIST, LEARNED, FRIEND
(70th birthday and fifty years of work for polish geology)
Renata Blajda, Jerzy Górecki, Zbigniew Kokesz, Jacek Mucha, Edyta Szwed – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
GEOLOGIA KOPALNIANA – PRZESZŁOŚĆ, TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ
MINING GEOLOGY – PAST, PRESENT AND FUTURE
Marek Nieć – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Geologia kopalniana pojmowana jest jako: umiejętność stosowania wiedzy geologicznej w działalności górniczej, formy organizacyjne obsługi geologicznej kopalń oraz dział geologii stosownej zajmujący się metodami gromadzenia, przetwarzania i prezentacji danych geologicznych niezbędnych dla działalności górniczej. Obejmuje przede wszystkim zagadnienia rozpoznawania i dokumentowania złóż oraz obsługi geologicznej kopalń. Głównym przedmiotem systematycznych badań były od początku XX w. metody kartowania geologicznego złóż, opróbowania i szacowania zasobów. Metody statystyki matematycznej, zastosowane początkowo do modelowania matematycznego złóż ustąpiły miejsca geostatystycznym. Powszechna komputeryzacja poszerzyła znacznie zakres możliwych opracowań danych geologicznych. Istnieje jednak potrzeba wypracowania metod weryfikacji wyników opracowań geoinformatycznych w nawiązaniu do rzetelnych obserwacji terenowych.
Mining geology is the skill of applying geology in mining, the organized forms of mining geological survey and the branch of applied geology studying the methods of collecting, processing and presentation of geological data, necessary in mining activity. It concerns on exploration of mineral deposits and geological survey in active mines. The methods of geological mapping of mineral deposits, sampling procedures and resources and reserve estimation were systematically studied since the beginning of XXth century. The application of mathematical statistics to mineral deposits modeling was replaced by geostatistical methods. The use of computers enriched the possibilities of processing geological data. However there exist the need for filling the gap between geoinformatics and true field observations.
PRAWO GEOLOGICZNE I GÓRNICZE A GEOLOGICZNA OBSŁUGA KOPALŃ
GEOLOGICAL AND MINING LAW VERSUS GEOLOGICAL SURVEY AT MINES
Zdzisław Kulczycki, Artur Sowa – Wyższy Urząd Górniczy, Katowice
Dokumentowanie i prowadzenie rozpoznania złoża w ruchu odkrywkowego zakładu górniczego jest ściśle związane z warunkami geologiczno górniczymi przedstawionymi w dokumentacji geologicznej. W zależności od kategorii rozpoznania średni błąd oszacowania średnich wartości parametrów złoża i zasobów może wynosić od 30% do 40%. Zdecydowana większość dokumentacji geologicznych złóż kopalin pospolitych sporządzana jest w kategorii C1 i C2. Podstawowym celem dokumentacji geologicznej oprócz określenia wielkości zasobów jest dostarczenie niezbędnych danych ilościowych i jakościowych pozwalających na podjęcie decyzji o ubieganie się o koncesję na eksploatację złoża i podjęcie późniejszej decyzji związanej z budową zakładu górniczego. Kierując się wskazówkami zawartymi w dokumentacji geologicznej, przedsiębiorca ma możliwość prowadzenia dodatkowych badań podczas prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Badania takie, prowadzone w sposób systematyczny przez służbę mierniczą i geologiczną zakładu górniczego pozwalają na optymalne wykorzystanie złoża poprzez odpowiednie dostosowanie eksploatacji do warunków geologiczno-górniczych. Prace geologiczne wykonywane na potrzeby zakładu górniczego polegają głównie na rozpoznaniu warunków geologicznych dla potrzeb bezpiecznego wydobywania kopalin. Rozpoznanie takie obejmuje prace związane z określeniem warunków geologicznych, hydrogeologicznych i geologiczno – inżynierskich występowania złoża. Celem prowadzonego dokładniejszego rozpoznania złoża jest określenie ich wpływu na naturalne, techniczne i organizacyjne warunki wydobywania kopaliny. Z punktu widzenia przyszłego zagospodarowania złoża niezbędne jest, już na etapie dokumentacji geologicznej złoża, wykazanie (udokumentowanie) tych warunków geologicznych, które w sposób bezpośredni lub też pośredni wpływać będą w przyszłości na bezpieczeństwo prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Realizując obowiązek analizowania i prognozowania zagrożeń naturalnych przez służbę geologiczną odkrywkowego zakładu górniczego niezbędne zatem staje się dokumentowanie tych zjawisk w dokumentacji mierniczo-geologicznej zakładu górniczego. Efektem końcowym prowadzenia rozpoznania geologicznego, dokumentowania parametrów złoża, rejestracji elementów i zjawisk geologicznych w złożu i w górotworze jest przedstawienie ich wyników na mapach wyrobisk górniczych.
The documenting and exploration of the deposit during mining operations of open pit-mine is closely connected to geological and mining conditions described by geological documentation. Depending on the category of geological reliability the mean error of estimation of resources or average values of deposit parameters can reach 30 to 40 per cent. The most of geological documentations prepared for common minerals have C1 or C2 category of geological reliability. The main goal of geological documentation, besides resources assessment, is to supply necessary quantitative and qualitative data enabling to decide about contesting for exploitation concession and next to decide about mine construction. Taking into account advises geological documentation contained entrepreneur has a possibility for further exploration of deposit, during mining operations. Such exploration, if systematically leading by geological and surveying survey of the mine, enables optimal utilisation of deposit through suitable adaptation of mining operations to geological conditions. Geological works doing for the mine needs generally consist in geological conditions exploring for necessities of safe mineral extraction. Such exploration comprises works connected to statement of geological, hydrogeological and geotechnical conditions within the deposit. The main goal of deposits detailed exploration is to state the conditions influence on natural, technical and organisational conditions of mineral extractions. From the point of view of the future development of deposit, there is a necessity at geological stage to show those of geological conditions, which will influence the safety of mining operations in the future. To realise the duty of analysing and prognosing natural hazard by geological survey of open-pit mine there is a necessity to document the mentioned phenomena in surveying -geological documentation of the mine. The final effect of geological exploration, documentation of deposit parameters as well as registering of geological elements and phenomena of the deposit and rock-mass is the presentation of them in the form of maps of mining workings
DZIAŁALNOŚĆ GEOLOGICZNO – GÓRNICZA W ŚWIETLE PRZEPISÓW O PLANOWANIU I ZAGOSPODAROWANIU PRZESTRZENNYM
GEOLOGICAL AND MINING ACTIVITY IN THE LIGHT OF LAWS REGULATIONS WITH REGARDS TO LAND USE PLANNING AND SPATIAL DEVELOPMENT
Ryszard Uberman, Anna Ostręga – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W świetle obowiązujących przepisów Prawa geologicznego i górniczego oraz ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym zaprezentowano problemy uwzględniania działalności geologiczno-górniczej w planowaniu przestrzennym. Na opracowanych schematach pokazano procedury planowania przestrzennego ze szczególnym uwzględnieniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i planów zagospodarowania przestrzennego dla terenów górniczych.
Problems of taking into account geological-mining activity in a land use planning in the light of The Geological and Mining Law and Act on Land Use Planning have been presented in the article. Procedures concerning the land use planning with special respecting the local land use plans and such plans for mining terrain were shown on the worked out block diagrams.
ZŁOŻA ANTROPOGENICZNE – PROBLEMY PRAKTYCZNE I PRAWNE
ANTROPOGENIC MINERAL DEPOSITS – PRACTICAL AND LAW PITFALLS
Ryszard Sałaciński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Idea tworzenia antropogenicznych złóż wtórnych kopalin użytecznych wynika z dążenia do ochrony zasobów kopalin towarzyszących i odpadowych w eksploatowanych złożach surowców mineralnych. Problem ten jest szczególnie widoczny w przypadku kopalń odkrywkowych, w których konieczne jest przemieszczanie dużej ilości materiału mineralnego z nadkładu i przewarstwień w celu udostępnienia i eksploatacji kopaliny głównej. Podstawowym warunkiem efektywności tych działań jest selektywne wybieranie i składowanie odmiennych litologicznie i jakościowo surowców. Obowiązujące obecnie unormowania prawne dotyczące gospodarki kopalinami nie zawierają jednak żadnych mechanizmów ekonomicznych stymulujących tego typu działania. Brak jest również programów merytorycznych i finansowych planowych badań technologicznych i wdrożeniowych dla opracowania nowych zastosowań gospodarczych nagromadzonych na składowiskach surowców.
An idea of secondary antropogenic deposits exploitation arised from the strategy of related and waste mineral deposits protection in the areas of active mining industry operations. Open pit surface mining gives the most significant difficulties connected with the above mentioned items. In this case, problems are associated with a need of removing of large overburden and inter-layered rocks amount due to making a main deposit accessible for development. Selective excavation and storage of lithologically and qualitatively different raw materials are the first conditions of successful mining operations. Recent law regulations of mineral deposit management do not yield any of the economic tools, which would point out and stimulate above technical activities. The clear procedures of technological, implementational, and financial instruments for modern economically profitable managing of secondary mineral deposits are not still established, too.
PRZYSZŁOŚĆ GÓRNICTWA ŚLĄSKO-KRAKOWSKICH RUD Zn-Pb NA POCZĄTKU XXI WIEKU
THE FUTURE OF ZN-PB ORE MINING IN THE SILESIA-KRAKOW DISTRACT AT THE BEGINNING OF THE XXI CENTURY
Renata Blajda – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Wojciech Retman – Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” S.A., Bukowno
W związku z przewidywanym w najbliższych latach zakończeniem eksploatacji rud Zn-Pb dokonano oceny możliwości wykorzystania niezagospodarowanych złóż regionu śląsko-krakowskiego. Porównano zasoby ustalone w formalnie obowiązujących opracowaniach dokumentacyjnych sprzed 1991 r. z zasobami oszacowanymi według obowiązujących od 1992 r. kryteriów bilansowości. Zastosowanie tych kryteriów doprowadziło do ponad dwukrotnego zmniejszenia oczekiwanego potencjału zasobowego złóż peryferyjnych; spowodowało też istotne zmiany w obrazie rozmieszczenia ciał rudnych. Z rozpoznania wiertniczego wynika, że będą to niewielkie, płaskie gniazda bądź soczewki rozproszone w poziomie i w profilu pionowym. Taki model złóż należy wziąć pod uwagę w rozważaniach na temat ewentualnego ich zagospodarowania.
Considering the closure of Zn-Pb ore mining prognozed for the nearest future, the possible opening of undeveloped ore deposits in the Silesia-Kraków district was evaluated. The comparison was made of ore reserves calculated according to assessment criteria applied before 1991 and after 1992. The application of the latter criteria to the peripherial orebodies decreased their reserves over two times. Moreover, it resulted in significant changes in distribution pattern of these orebodies. Data from drillings evidenced the existence of small, flat, vertically or laterally scattered nests or lenses. Such geometry and distribution pattern of orebodies must be taken into account if future development is discussed.
SIEDEM GRZECHÓW GŁÓWNYCH (?) DOKUMENTOWANIA JAKOŚCI I ZASOBÓW ZŁÓŻ
SEVEN DEADLY SINS (?) OF DEPOSITS QUALITY AND SIZE DOCUMENTATION
Jacek Mucha, Monika Wasilewska – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przedstawiono typowe mankamenty i niedostatki oraz błędy metodyczne geologicznego dokumentowania zasobów i jakości złóż. Zwrócono uwagę na zbyt powściągliwy i niewystarczający opis procesu opróbowania i analizy chemicznej w dokumentacjach geologicznych, skutki nieuwzględniania struktury zmienności parametrów przy szacowaniu zasobów i bezsens takiego szacowania w zbyt małych fragmentach złoża. Zaproponowano zmianę sposobu opróbowania rdzeni wiertniczych, modyfikację metody wieloboków Bołdyriewa, zastąpienie szacowania zasobów metodą średniej arytmetycznej przez metodę średniej zasobności, sporządzanie map izoliniowych parametrów na bazie interpolacji blokowej w miejsce interpolacji punktowej.
The main shortages and errors of deposit resource assessment presented in geological reports were emphasized : insufficient description of sampling and analytical process, lack of the information about structure of variability of deposit parameters, low accuracy of resource estimation in small blocks and low reliability of contour maps. It was proposed: the modification of resources estimation by the Boldyriev polygonal method, the replacement the method of arithmetic mean by the method of the mean accumulation and the construction of contour maps on the basis of block interpolation.
WYZNACZANIE OBSZARÓW PERSPEKTYWICZNYCH DLA KOPALIN NA MAPACH GEOŚRODOWISKOWYCH
USEFUL MINERAL RESOURCES DETERMINATION ON GEO-ENVIRONMENTAL MAPS
Barbara Radwanek-Bąk, Bogusław Bąk – Państwowy Instytut Geologiczny, Oddział Karpacki, Kraków
Ocena perspektywiczności surowcowej ma istotne znaczenie zarówno w aspekcie zabezpieczenia surowcowego, jak i planowania kierunków rozwoju gospodarczego oraz zagospodarowania przestrzennego w skali krajowej, regionalnej i lokalnej. Jednym ze źródeł, które dostarczają kompleksowych informacji dotyczących obszarów perspektywicznych pod względem surowcowym, są mapy geologiczno-gospodarcze i geośrodowiskowe. Są to mapy seryjne, opracowywane w skali 1:50 000 w cięciu arkuszowym dla całego kraju, podlegające stałej aktualizacji (w interwale 5 letnim), co powinno gwarantować uzyskanie zawsze aktualnych i zweryfikowanych danych. Mimo istniejącej instrukcji mającej na celu ujednolicenie zakresu i sposobu ich wyznaczania na mapach, zadanie to rodzi niekiedy problemy, które są przedmiotem dyskusji i kontrowersji, a w efekcie mogą prowadzić do niejednolitości lub niejednoznaczności informacji geologicznej zawartej na mapach. Może obniżać ich poziom i wprowadzać w błąd odbiorców, nie będących geologami. W prezentowanym opracowaniu przedstawiono kilka typowych problemów związanych z wyznaczaniem obszarów perspektywicznych, źródła ich powstania i propozycje rozwiązania, a niekiedy również nasze wątpliwości.
Evaluation of raw material perspectivenes, (showing the areas favourable for the occurrence of mineral deposits) is important as well in the aspect of evaluation of a future reserve base, as planning of economy development in the country, regional and local scale.The geo-environmental maps seem to be one of the most important source, which gives a complex geological information about the raw material perspective areas and management of mineral deposits. They are elaborated as a serial maps in the scale 1:50 000, consisting on several sheets, which cover all the country’s area and have been permanently actualized (in 5 year cycles). This could guarantee a good, actual and verified information. Despite of an instruction, which was elaborated for authors to unification of the scope and a way of work, there are sometimes controversions and discussions about some aspects of perspectiveness, which may eventually cause the geological information inaccurate and obscure. That would decrease the level of map’s certainty. Presented paper shows some typical problems connected with delimiting the perspective areas, those genesis and possible solutions
KRYTERIA I KIERUNKI ADAPTACJI WYROBISK PO EKSPLOATACJI KOPALIN SKALNYCH
CRITERIA AND HARD-ROCK POST-MINING SITE ADAPTATION TRENDS
Elżbieta Pietrzyk-Sokulska – Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków
Eksploatacja kopalin skalnych powoduje ingerencję w środowisko przyrodnicze i przekształcenie jego komponentów. Prowadzi to do powstawania nieużytków poeksploatacyjnych zajmujących znaczne powierzchnie nie wykorzystywane gospodarczo. W połączeniu z nasilającymi się procesami urbanizacji i industrializacji oraz ciągle jeszcze ekstensywnej gospodarki zasobami środowiska następuje zmniejszanie się obszarów nie przekształconych działalnością człowieka niezbędnych do dalszego rozwoju. Zwrócono więc uwagę na możliwość odzyskania potencjału tkwiącego w nieużytkach poprzez ich adaptację, która ma nadać im nowe funkcje użytkowe wykorzystując ukryty (lub niedostrzegany) potencjał istniejących w nich zasobów naturalnych i antropogenicznych.Cechą górnictwa skalnego jest to, iż odbywa się ono w obszarach przyrodniczo cennych, pretendujących do miana najatrakcyjniejszych regionów turystycznych, a jednocześnie obfitujących w złoża skał o różnej genezie, które są atrakcyjnymi surowcami dla budownictwa, drogownictwa, a także przemysłu wapienniczego, cementowego, chemicznego itp. One to od wieków były w tych obszarach przedmiotem eksploatacji i to tutaj występuje największa liczba terenów pogórniczych. Ich właściwie przeprowadzona adaptacja może uczynić z nich obszary atrakcyjne tak dla turystyki, jak i potencjalnych inwestorów. Wieloletnie obserwacje i kompleksowe analizy środowiska obszarów Polski południowej (Sudetów, Karpat, Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej i Gór Świętokrzyskich) pozwoliły na opracowanie kryteriów adaptacji terenów po górnictwie skalnym. Uwzględniały one komponenty biotyczne i abiotyczne (w tym antropogeniczne), które skumulowane są we wnętrzu wyrobisk (krajobraz geologiczny), a zostały ujawnione dzięki prowadzonej eksploatacji. Wskazano na ich, niekiedy kluczowe znaczenie, przy wyborze właściwego kierunku adaptacji, który ma nadać terenom poeksploatacyjnym funkcje użytkowe w harmonii z otaczającym środowiskiem, poprzez wskazanie nowych (antropogenicznych) walorów mogących być generatorem gospodarczego ekorozwoju regionów.Przedstawione kryteria i kierunki adaptacji terenów poeksploatacyjnych zwięzłych kopalin skalnych mogą być aplikowane tak dla innych obszarów kraju, jak i innej grupy kopalin. Uwzględniają one bowiem podstawowe czynniki środowiskowe, które mogą podlegać modyfikacji lub uzupełnieniom.
Mining influence natural environment and causes transformation of its components. Centuries of interference in environment surrounding mineral deposits has driven to forming post-mining sites, which occupy large areas. In time of growing urbanization, industrialization and permanently diminishing number of areas not changed by human activity attention is paid to the possibility of regaining these areas by adaptation in various directions. It allows to introduce new useful functions by using the potential of existing natural and anthropogenic resources. Regions of Poland have complicated geology and various rock complexes, which have exploited and economically used for centuries. These areas have also high value areas natural environment, which makes them the most attractive regions for tourists.Many years observations and complex study of environment in southern Poland (Sudetes, Karpathian, Kraków-Częstochowa Upland, Świętokrzyskie Mts.) allowed to work out adaptation criteria for post-rock mining areas. Elaborated criteria consider biotic components of environment and take into account value anthropogenic elements which are in the excavation site (geologic landscape) and were discovered during mining activities. They are very important and decisive for choosing the adaptation trends and granting post-mining sites useful functions in harmony with environment.Proposed criteria and trends for hard-rock post-mining sites adaptation can be applied both for other areas in Poland and for mineral resources. This is due to consideration of material and environmental factors, which can be verified and supplemented if necessary.
ZNAJOMOŚĆ LITOLOGII SUROWCA POMOCĄ W REKONSTRUKCJACH ARCHITEKTONICZNYCH ROMAŃSKICH BUDOWLI NA PRZYKŁADZIE REFEKTARZA KLASZTORU OO. DOMINIKANÓW W KRAKOWIE
THE LITHOLOGY OF THE BUILDING STONES AS A KEY TO THE ARCHITECTURAL RECONSTRUCTION. A CASE STUDY OF THE ROMANESQUE REFECTORY OF THE DOMINICAN CONVENT IN KRAKOW
Jan Bromowicz, Janusz Magiera – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Szczegółowe rozpoznanie petrografii i kształtów elementów kamiennych użytych do wzniesienia murów romańskiego refektarza klasztoru oo. Dominikanów w Krakowie wykazało wtórne użycie kamienia pochodzącego z różnych budowli, zniszczonych wskutek nieznanego dziś kataklizmu. Zbadano zmienność petrograficzną materiałów kamiennych wykorzystanych do wzniesienia murów romańskiego refektarza klasztoru oo. Dominikanów w Krakowie. Stwierdzono duże zróżnicowanie zarówno wśród zastosowanych tam wapieni (6 odmian) jak i piaskowców (14 odmian). Bardzo rozmaita jest też wielkość kształtek kamiennych. Wśród zastosowanego materiału znaleziono obrobione fragmenty świadczące o jego wtórnym wykorzystaniu. Duże zróżnicowanie petrograficzne kształtek kamiennych, zmienność ich wymiarów oraz wyraźna przypadkowość użycia różnych odmian kamieni, stanowią o wyraźnej odmienności opisywanego muru od innych romańskich budowli Krakowa. Został on zapewne wzniesiony z materiału pochodzącego z rozbiórki różnych budowli, zniszczonych przez nieznany dziś kataklizm.
The building stones used in the wall of the Romanesque refectory of the Dominican Convent in Krakow reveal considerable petrographic variability. There are 6 varieties of the limestone and 14 of the sandstone. The size of blocks varies largely, as well. Carved architectural elements coming obviously from older edifices has been found, moreover. All this makes the wall apparently different from other Romanesque structures in Krakow. It seems plausible that it has been built of “recycled” stones, taken from the buildings that have been destroyed by a disaster, which is unknown today.
GEOLOGICZNE UWARUNKOWANIA EKSPLOATACJI ZŁÓŻ DOLOMITU REJONU PISKRZYN – JANCZYCE W GÓRACH ŚWIĘTOKRZYSKICH
GEOLOGICAL CONDITIONS OF EXPLOITATION OF CARBONATE ROCKS DEPOSITS IN THE EASTERN PART OF THE HOLY CROSS MOUNTAINS
Edyta Szwed – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Krótką charakterystykę warunków geologicznych przedstawiono na przykładzie dwóch złóż kopalin skalnych (zagospodarowanego i niezagospodarowanego) wschodniej części Gór Świętokrzyskich.Określenie geologiczno-górniczych warunków eksploatacji jest podstawą racjonalnej i efektywnej gospodarki złożem. Warunki górnicze jesteśmy w stanie kształtować i kontrolować, to warunki geologiczne są w pełni niezależne od człowieka, a ich wpływ na prowadzenie robót górniczych bardzo duży. Niedostateczne i często niewłaściwe rozpoznanie elementów budowy geologicznej złoża może być przyczyną wielu komplikacji typu: niekontrolowane wdarcia wody, problemy z utrzymaniem stateczności skarp, obsuwy i obrywy skalne, niewłaściwe wytyczenie granic złoża np. ze względu na błędne zinterpretowanie miąższości utworów nadkładowych. W przypadku złóż kruszywowych bardzo pomocne okazują się badania geofizyczne.
Determination of the geological and mining conditions of exploitation is one of rational and effective deposit economy. It is possible to create a mining conditions, but the geological conditions are irrespective from a man. The problem is a good exploration of geological conditions. Most important problems are: incorrect marks of mining borders, instability of slopes, uncontrol water affluent, faulty designating of the thickness of overburden – litological diversity and internal structure.
GEOSTATYSTYCZNA CHARAKTERYSTYKA POKŁADÓW WĘGLA W GÓRNOŚLĄSKIM ZAGŁĘBIU WĘGLOWYM (GZW)
GEOSTATISTICAL STUDIES OF COAL SEAMS IN UPPER SILESIAN COAL BASIN
Zbigniew Kokesz – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule przedstawiono wyniki analizy struktury zmienności miąższości wybranych pokładów węgla kamiennego w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym. Ogółem zbadano 29 pokładów węgla w 9 kopalniach oraz 5 pokładów w złożu Oświęcim – Polanka. Ustalono, że dominującymi, opisującymi strukturę zmienności miąższości pokładów węgla są modele liniowy i sferyczny. Zaobserwowano przy tym pewne zależności modelu od pozycji litostratygraficznej pokładu. Zwrócono uwagę na przyczyny obserwowanego zróżnicowania wariogramów. Stwierdzono istnienie liniowej korelacji między parametrami geostatystycznymi i statystycznymi opisującymi zmienność miąższości pokładów węgla. Wskazano na potrzebę głębszego analizowania struktury zmienności pokładów węgla i uwzględniania anizotropii oraz niejednorodności w szacowaniu zasobów.
The results of variablilities structure analysis of selected hard bituminous coal seams thicknesses in Upper Silesian Coal Basin have been presented. Geostatistical studies have been undertaken for 29 seams in 9 coal mines and for 5 seams in Oświęcim – Polanka deposit.It has been pointed out that linear and spherical models are typical ones describing coal seams thicknesses variablilities. Some relations between models and lithostratigraphy of seams have been noticed. Attention has been paid to the causes of observed diversification of thicknesses variograms. The carried out studies prove the existence of a substantial linear correlation between geostatistical and statistical parameters describing coal seams thicknesses variablilities.The results of geostatistical studies imply the need to deeply analyse the variablilities structure of hard coal seams thicknesses and take into account anisotropy and heterogeneity in resources/reserves estimation.
ANALIZA I MODELOWANIE DANYCH GEOLOGICZNYCH Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI GEOSTATYSTYCZNYCH DLA CELÓW PROJEKTOWANIA GÓRNICZEGO
ANALYSIS AND MODELING OF GEOLOGICAL DATA USING GEOSTATISTICAL TOOLS FOR PURPOSES OF MINING PROJECTS
Wojciech Naworyta – Katedra Górnictwa Odkrywkowego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
W artykule podjęto próbę naświetlenia problemów związanych z interpretacją niektórych pojęć stosowanych w geostatystyce. Wskazano na możliwości aplikacyjne narzędzi geostatystycznych z akcentem na analizę i geometryzację parametrów złoża. Zaprezentowano wybrane specjalistyczne produkty w postaci programów komputerowych oraz przedstawiono obszary, w których ich zastosowanie może znacznie ułatwić proces projektowania górniczego. Zwrócono uwagę na zastosowanie symulacji geostatystycznej jako narzędzia przydatnego do oceny niektórych właściwości złoża.
The article describes the issues related to interpretation of some conceptions used in geostatistics. Indicated were possibilities of geostatistical tools application with a special emphasis on deposit modeling. Technical products such as computer software were reviewed and the domains where their application may essentially facilitate the process of mining projecting were presented. Special attention was paid to the application of geostatistics as a tool useful to assess some properties of a deposit.
ANALIZA ZMIENNOŚCI MIĄŻSZOŚCI WYBRANYCH ZŁÓŻ KRUSZYWA NATURALNEGO
ANALYSIS OF THICKNESS VARIABILITY OF SELECTED NATURAL AGGREGATES DEPOSITS
Beata Figarska-Warchoł – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Przeanalizowano parametry statystyczne miąższości czterech aluwialnych złóż kruszywa naturalnego, położonych w dolinie Wisły na wschód od Krakowa. Wartości te odniesiono do wieku i parametrów geometrycznych starorzeczy. Na podstawie danych, pochodzących z otworów wiertniczych znaleziono zależności pomiędzy miąższością złóż a czynnikami przestrzennymi. Podjęto próbę przedstawienia ich w postaci uniwersalnych równań regresji. Oceniono możliwość zmniejszenia liczby otworów wiertniczych wykonywanych w trakcie prowadzenia prac rozpoznawczych.
Statistic parameters of the thickness of four alluvial natural aggregates deposits situated in the Vistula River valley east of Cracow were analysed. These statistic values were relative to the age and the geometrical parameters of paleomeanders. Relations between the thickness of the deposits and environmental spatial factors were identified on the base of date from the boreholes. It was taken an attempt to present them in the form of universal regression equations. The possibilities of reduction the number of necessary boreholes were taken into consideration.
O DOKUMENTOWANIU ZŁÓŻ KRUSZYWA NATURALNEGO PÓL SANDROWYCH POLSKI PÓŁNOCNEJ
ON GEOLOGICAL REPORTING OF NATURAL AGGREGATES DEPOSITS IN SANDR AREAS OF NORTHERN POLAND
Jerzy Górecki – Zakład Geologii Złożowej i Górniczej WGGiOŚ, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Kruszywa naturalne w Polsce północnej, m.in. ze złóż na polach sandrowych Pomorza, stanowią cenną bazę zasobową kruszyw dla drogownictwa i budownictwa. Ich eksploatacja jest możliwa na ogół bez szczególnych uwarunkowań środowiskowych w porównaniu z innymi rejonami kraju. W trosce o prowadzenie racjonalnej gospodarki złożem konieczna jest reinterpretacja dawnych opracowań dokumentacyjnych i sporządzenie nowych dokumentacji. Powinny one uwzględniać aktualne przepisy prawa geologicznego i górniczego, nowe kryteria bilansowości, współczesne zasady dokumentowania i normy europejskie w zakresie badań jakości kopaliny i produkowanych kruszyw.
Pokazano na przykładzie okręgu Borzyszkowy-Ostrowite, jak nowe dokumentacje geologiczne sprzyjają efektywnemu zagospodarowaniu złóż.
Natural aggregates in northern Poland, among others those form sandr areas of Pomerania, are an important source of aggregates for road construction and building. Their exploitation is usually possible without particular environmental restrictions in comparison with other regions of Poland. It is necessary to reinterpret previous geological reports and prepare new ones to achieve sensible effects of deposit management. The reports should consider current regulations of the geological and mining law, new criteria defining mineral deposits, modern principles of exploration and European standards that concern the quality of the mineral commodity itself and of the aggregates produced. The author shows at the example of the Borzyszkowy-Ostrowite area, how new approach to geological reporting improves effective deposits development.
CYFROWY MODEL STRATYGRAFICZNY I JAKOŚCIOWY ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO STWORZONY PRZY UŻYCIU OPROGRAMOWANIA GÓRNICZEGO „MINESCAPE” FIRMY MINCOM
COMPUTER BASED STRATIGRAPHIC & QUALITY MODEL OF BROWN COAL DEPOSIT CREATED UTILIZING MINING SOFTWARE SYSTEM „MINESCAPE” – PRODUCT OF MINCOM
Ryszard Frankowski – BOT KWB „Bełchatów” S.A.
Andrzej Gądek – Mincom International oddział w Polsce Sp. z o.o., Katowice
Model złoża to synteza całości wiedzy o jego strukturze i jakości. Technika komputerowego przetwarzania informacji oferuje narzędzia, przy pomocy których możliwym do realizacji jest zadanie polegające na zebraniu, analizie i weryfikacji całości dostępnych danych opisujących nawet duże i skomplikowane struktury geologiczne. Klasycznym przykładem takiej dużej i skomplikowanej struktury geologicznej jest górotwór w obrębie złoża Bełchatów. Dane opisujące tę strukturę pochodzą z otworów geologicznych, prób bruzdowych, kartowań i pomiarów GPS-owych. Komputerowe techniki analizy, weryfikacji, interpretacji i interpolacji tej ogromnej ilości danych pomogły zbudować spójny model cyfrowy złoża. Posiadanie tego modelu umożliwia bardziej precyzyjne projektowanie eksploatacji, przyśpiesza i podnosi dokładność obliczeń objętości i ton urabianych skał z podziałem na klasy litologii. Niniejszy artykuł opisuje etapy pracy nad stworzeniem cyfrowego modelu złoża Bełchatów oraz prezentuje jej wynik.
Model of a deposit represents whole knowledge about its structure and quality. Information processing technology offers tools, using which it seems possible to gather together, analyse, verify the whole available data describing even large and complicated geological structures. Classical example of such large and complicated geological structure is rock mass within the limits of Belchatow deposit. Data describing this structure comes from geological drill holes, channel samples, open face mapping (hand drawn views of bench faces) and GPS based measurements. Computer based techniques of analysis, verification, interpretation and interpolation of this huge amount of data helped over the years to build coherent digital model of the deposit. Having this model makes it possible to more precisely plan mining activity, speed up and raise the accuracy of calculations of volumes and tons of mined material and yet with different lithology classes breakdown. This article describes stages of work aiming for creation of digital model of Belchatow deposit and presents the result of that work.
PARAMETRY DEFINIUJĄCE GOSPODARKĘ ZŁOŻEM RUD MIEDZI LGOM
PARAMETERS DEFINING DEPOSIT MANAGEMENT – COPPER ORES BASIC PARAMETERS LGOM
Andrzej Banaszak, Robert Leszczyński, Ryszard Tomanik – KGHM Polska Miedź S.A., Lubin
W artykule omówiono kilka parametrów definiujących zasoby złoża i jego gospodarcze wykorzystanie dotyczące eksploatacji złóż rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej przez KGHM Polska Miedź S.A. w ostatnich kilkunastu latach.
Several parameters defining deposits size and its economic utilization concerning copper ores exploitation on pre-Sudeten monocline by KGHM Polska Miedź S.A. have been presented in this article.
WPŁYW ZJAWISKA KONWERGENCJI I WYCISKANIA ZŁOŻA DO WYROBISK GÓRNICZYCH NA EWIDENCJĘ ZASOBÓW RUDY MIEDZI W KOPALNI „RUDNA”
THE INFLUENCE OF MINING WORKING TIGHTENING AND ORE PRESSING INTO A WORKING ON ESTIMATION OF ORE RESOURCES IN THE RUDNA MINE
Robert Rożek, Wojciech Kaczmarek – KGHM Polska Miedź S.A., O/ZG Rudna, Polkowice
Ewidencję zasobów kopaliny prowadzi się w oparciu o zatwierdzoną dokumentację geologiczną i projekt zagospodarowania złoża. Podstawową jednostką obliczeniową przy sporządzaniu ewidencji zasobów jest tzw. geologiczny blok obliczeniowy. Cały obszar złoża pokryty jest siatką bloków obliczeniowych. W części rozpoznanej w kategorii C1 są to wieloboki Bołdyriewa oparte na pojedynczych otworach powierzchniowych, a w części rozpoznanej w kategorii A + B, podział na bloki obliczeniowe wynika z rozpoznania złoża wyrobiskami górniczymi. W oparciu o zatwierdzone w dokumentacji zasoby kopaliny i prowadzone na bieżąco obliczenia ilości wydobytej rudy sporządza się corocznie ewidencję ubytku zasobów na skutek wybierania i strat złoża. Szacowanie ubytku zasobów geologicznych z tytułu eksploatacji i strat stanowi jeden z zasadniczych elementów operatu ewidencyjnego zasobów. Ewidencja ubytku kopaliny na skutek eksploatacji i strat oparta jest na parametrach pierwotnych złoża i zakłada ich stałość od momentu rozcięcia złoża do momentu likwidacji i przejścia w zroby. Jednak szereg obserwacji dołowych pokazuje, że założenie to nie do końca jest prawdziwe. Jednym z czynników mającym wpływ na zmianę parametrów złożowych jest zjawisko konwergencji i wyciskania złoża do wyrobisk górniczych. Efektem tych zjawisk jest redukcja wysokości wyrobisk górniczych na etapie likwidacji filarów eksploatacyjnych. W przedziale czasowym między rozcięciem górotworu robotami górniczymi, a likwidacją parceli następuje szereg zjawisk polegających na wyciskaniu rudy do wyrobiska, wynoszeniu ociosów na krawędziach filarów eksploatacyjnych i obsypywaniu rudy z ociosów do wyrobiska. W trakcie prowadzenia robót górniczych związanych z eksploatacją, utrzymaniem drożności wyrobisk, wyłożeniem ociosów i niwelacją spągu wyrobisk, wybierana jest ruda przemieszczona do wyrobiska na skutek konwergencji i wyciskania. Urobek uzyskiwany w ten sposób jest bardzo trudny do ewidencji i obmiaru geodezyjnego. Prawidłowe rozliczenie ilości wydobytej rudy i porównanie jej z ubytkiem zasobów pierwotnych jest bardzo skomplikowane. Od dwóch lat w kopalni „Rudna” realizowany jest projekt mający na celu określenie skali zjawisk konwergencji i wyciskania oraz oszacowanie wpływu tych zjawisk na ewidencjonowanie ubytku zasobów z tytułu eksploatacji i strat.
Exploitation works in underground copper mines cause a number of physical phenomenon like pressing ore into a mining working, lifting walls of pillars and ore falling dawn into a working. Certain mining activities are carried out to maintain the mining workings in good order condition. During these activities, some amount of ore is mined, which is difficult to measure and estimate. This fact affects on estimation of ore resources, which were mined out, in annual resources rapport.
DOKUMENTOWANIE ELEMENTÓW TEKTONIKI ZŁOŻA W BOT KWB „TURÓW” S.A.
DOCUMENTING OF THE TECTONICS IN BOT „TURÓW” S.A.
Tadeusz Kaczarewski, Jan Wiśniewski, Bogusław Wojnar – BOT KWB Turów S.A.
Złoże „Turów” ma bardzo złożoną budowę geologiczną. Jej wyrazem jest między innymi skomplikowana tektonika. Ilość udokumentowanych uskoków wynosi obecnie około 350 i w miarę postępu eksploatacji sukcesywnie się zwiększa. Występujące w złożu uskoki tektoniczne i kompakcyjne stwarzają duże zagrożenie dla bezpieczeństwa eksploatacji. Wymagają one zastosowania szczególnej, dostosowanej do każdego indywidualnego przypadku technologii eksploatacji oraz przyjęcia odpowiednio bezpiecznych parametrów ścian i zboczy. Prawidłowe i rzetelne rozpoznanie przebiegu i parametrów uskoków ma fundamentalne znaczenie przy projektowaniu i prowadzeniu bezpiecznej eksploatacji. Dlatego też w KWB Turów przyjęto zasadę dokumentowania każdego stwierdzonego uskoku. Do dokumentowania tektoniki konieczne było wprowadzenie technologii GPS, która podniosła efektywność i precyzję zbieranych informacji. W celu zwiększenia dokładności pomiarów elementów tektoniki złoża wprowadzono również tachimetr elektroniczny Leica TCR-1205, pozwalający na pomiar „bezlustrowy” na skarpach odkrywki. Wprowadzenie tachimetru wymuszone zostało ograniczoną precyzją pomiarów zestawem Z-Max + dalmierz, którego najsłabszym elementem jest busola magnetyczna, na podstawie której wyznaczana jest orientacja całego zestawu.
Podstawowymi danymi do budowy modeli są stwierdzenia uskoków na powierzchni oraz w wykonywanych specjalnie do tego celu rowach rozpoznawczych. Ponadto do budowy modeli wykorzystuje się dane pochodzące z kartowań geologicznych (pomiary za pomocą zestawu Z-max + dalmierz lub tachimetru TCR1205) oraz dane z pomiarów kompasem geologicznym. Uzyskane dane przechowywane są w plikach graficznych w formacie *.dgn, które następnie służą do stworzenia modeli za pomocą programu I/MINE Modeller.
The geological structure of the „Turów” lignite deposit is very complicated. Among other things a complex tectonics constitutes proof of it. At present, the number of documented faults amounts to about 350 and it is successively increasing along with the progress of the exploitation. Tectonical and compactional faults occurring in the deposit have special importance for the safety of the exploitation. They require the application of special technology of exploitation, well adapted for every individual case as well as appropriate parameters of slope stability. Correct and reliable reconnaissance of the fault’s lines and their parameters have fundamental meaning for the planning of safe exploitation. That’s why in KWB “Turów”, a principle of documenting each remarked fault has been implemented.As faults are natural slip surfaces, they have paramount meaning for the planning of the openpit. For documenting tectonics it was necessary to implement GPS technology which has improved the efficiency and the precision of the collected information. In order to increase the accuracy of the survey of tectonics elements, electronic tachimetr Leica TCR-1205 has been implemented. It allows reflector less survey even for the distance of 500 m. Implementation of tachimetr has produced limited precision of the set composed of the Z-Max and a ladar. The weakest element of the ladar is a magnetic compass which is a basis of fixing orientation of the whole set. The basis data includes the surveys of the faults done on the surface as well as in the reconnaissance of ditches performed specially for this purpose. Further more, the data coming from geological mapping and measurements with geological compass are used for the creation of models. All this data is used to obtain the model of faults and is stored in graphical files in *.dgn format. The next thing to do is to generate model from the *.dgn file by means of the I/Mine Modeller software.
KOMPLEKSOWE ZASTOSOWANIE METOD GEOFIZYKI WIERTNICZEJ DO LOKALIZACJI USKOKÓW I FAŁDÓW
COMPLEX APPLICATION OF WELL LOGGING METHODS TO FAULTS AND FOLDS LOCALIZATION
Marian Kiełt – Geofizyka Toruń Sp. z o.o.
Zaprezentowano przykłady możliwości geofizyki wiertniczej w rozwiązywaniu licznych problemów tektonicznych, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień petrologicznych. Metody geofizyki otworowej są stosowane do rozwiązywania problemów i zjawisk z zakresu: geologii poszukiwawczej i naftowej, tektoniki, sedymentologii złożowej i surowcowej oraz geomechaniki. Aby osiągnąć wymierny efekt w postaci informacji geologicznych i złożowych należy stosować odpowiednie zestawy profilowań geofizycznych oraz metodyki ich interpretacji. Profilowania geofizyczne zawierają nie tylko informacje litologiczno-złożowe, złożowe, surowcowe, ale także strukturalne, sedymentologiczne, itp. Te zaś informacje są niezbędne dla interpretacji danych sejsmicznych oraz interpretacji w skali otworu, struktury, złoża i w planie regionalnym.
Examples of well logging abilities to solve tectonic problems are presented in this paper. The application of well logging methods to many geological problems can be briefly summarized as follows: exploration and petroleum geology, tectonics, sedimentology and geomechanics. To obtain the desired effect in a form of geological and reservoir data one should apply an appropriate set of well logs and methods of interpretation. Well logs contain not only lithological and reservoir data but geological information as well (structural, sedimentological and other information). The geological information is necessary for seismic data interpretation as well as structural, reservoir and regional interpretation in a borehole scale.
KOMPLEKSOWE ZASTOSOWANIE PROFILOWAŃ GEOFIZYCZNYCH DO WYDZIELANIA SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH I MINERALNYCH
COMPLEX APPLICATION OF WELL LOGS TO MINERAL AND ENERGETIC MATERIALS IDENTIFICATION
Marian Kiełt – Geofizyka Toruń Sp. z o.o.
W artykule zaprezentowane podstawowe możliwości standardowych profilowań geofizycznych oraz metod imagingowych i mikroimagingowych do:
– odkodowywania wykształcenia litologicznego;
RUDY DARNIOWE JAKO SORBENTY MINERALNE – BADANIA JAKOŚCI I PROPOZYCJE ZASAD DOKUMENTOWANIA
BOG ORES AS MINERAL SORBENTS – QUALITY TESTS AND A PROPOSAL OF GEOLOGICAL REPORTING
Tadeusz Ratajczak, Jerzy Fijał, Grzegorz Rzepa, Tomasz Bajda – Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków
Wykorzystanie rud darniowych, jako naturalnych sorbentów mineralnych, wymaga nowego podejścia do nich jako kopaliny. Stwarza to konieczność ustalenia parametrów jakościowych, surowcowych i geologiczno-złożowych, determinujących ich wykorzystanie w ochronie i inżynierii środowiska. Proponowane dotychczas wskaźniki jakościowe, jak zawartość Fe2O3 i SiO2, mogą być niewystarczające do zakwalifikowania rud, jako sorbentów mineralnych. Stąd, do proponowanych parametrów jakościowych należą skład fazowy, głównie w zakresie form występowania związków żelaza oraz zawartość najważniejszych składników chemicznych (Fe2O3, SiO2, MnO2, P2O5, węgiel organiczny, straty prażenia). Kryteria surowcowe powinny dotyczyć określenia cech fizykochemicznych rud, jak: powierzchnia właściwa, pojemność wymiany jonów, porowatość, cechy strukturalno-teksturalne, a także wielkości sorpcji gazów, wody i jonów metali ciężkich. Stosowane dotychczas kryteria geologiczno-złożowe, opierające się na ustaleniu powierzchni nagromadzeń, ich miąższości, formy występowania oraz stosunek grubości nadkładu do miąższości rud, są wystarczające do określenia ich zasobów i opłacalności eksploatacji. Nowością w proponowanych zasadach dokumentacji będzie natomiast metodyka geologicznych i geofizycznych prac poszukiwawczych, wyznaczenie gęstości siatki wkopów i sond oraz sposobu opróbowania. Wyznaczenie cech jakościowych, surowcowych i geologiczno-złożowych stanie się podstawą do: obliczenia zasobów rud w nagromadzeniu; ustalenia wartości granicznych parametrów chemicznych i fizykochemicznych; przedstawienia propozycji podziału nagromadzeń i odmian rud darniowych na kategorie, klasy ze względu na wyznaczone parametry; opracowania zasad oceny przydatności rud darniowych w określonych technologiach ochrony środowiska.
A new approach to bog ores is required if they are to be utilized as natural mineral sorbents. Considering them as a mineral commodity must be preceded by establishing their quality, industrial properties as well as geological and economic parameters. Those investigations will provide comprehensive conclusions that can lead to a final evaluation of bog ores as a mineral raw material applicable in environment protecting and engineering. The quality parameters used so far, such as the contents of Fe2O3 and SiO2, may appear insufficient to classify bog ore as a mineral sorbent. Therefore, into the list of the quality parameters should be added the mineral composition (mainly types of Fe-bearing phases) and the contents of the most important chemical components (Fe2O3, SiO2, MnO2, P2O5, organic carbon, loss on ignition). The industrial applicability criteria should include such physical and chemical features as the specific surface area, ion exchange capacity, porosity, structural and textural properties, sorption capacity to gases, water and heavy metals. The geological and economic criteria used so far, based on determining the surface extent of bog ores, their thickness, deposit outlines and the overburden/deposit thickness ratio, are sufficient to determine bog ore reserves and profitability of exploitation. Novelties proposed here with regard to preparing a geological report on the bog ore deposit include: methodology of geological and geophysical exploration, determining the density of pitting and trenching, establishing the method of sampling. The determination of parameters concerning the quality, industrial potential and geological parameters of bog ores will be the basis of: calculating reserves, accepting cut-off values of chemical and physico-chemical parameters, distinguishing categories and classes of the bog ore varieties present in the deposit, evaluation of applicability of the bog ores in specific technologies of environment protection.
PRÓBA SORBOWANIA METALI CIĘŻKICH Z ROZTWORÓW WODNYCH PRZEZ RUDY DARNIOWE Z NADKŁADU ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO „BEŁCHATÓW”
HEAVY METALS SORPTION FROM WATER SOLUTIONS BY BOG IRON ORES FROM THE CALLOW OF BEŁCHATÓW BROWN COAL MINE
Paulina Bednarek, Zofia Puff – Wydział Chemiczny, Politechnika Warszawska
Ryszard Sałaciński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Przeprowadzono analizę zawartości niektórych komponentów w rudach darniowych, a następnie określono ich właściwości sorpcyjne. Proces sorpcji kationów metali ciężkich Cu2+, Zn2+, Ni2+ oraz form anionowych arsenu (III) przeprowadzono z roztworów wodnych uzyskanych ze stałych odczynników: CuSO4, ZnSO4·H2O, NiSO4·7H2O oraz NaAsO2. Do badań zastosowano próbki dwóch frakcji ziarnowych rudy darniowej: pierwszą 0,088 – 1,02 mm, drugą <0,063 mm o większej powierzchni właściwej. W procesie desorpcji zastosowano 1M oraz 3M roztwór CH3COONH4. W największej ilości zostały zaadsorbowane jony Cu2+ (40 mg / g rudy), dwukrotnie mniej zostało unieruchomionych jonów Zn2+ oraz Ni2+. W procesie desorpcji ruda darniowa jest regenerowana w kilkunastu procentach. Proces adsorpcji odbywa się prawdopodobnie na powierzchni medium sorbującego, z którą jony metali są silnie wiązane. Zaprezentowano możliwość wykorzystania rud darniowych w charakterze sorbentów metali ciężkich z roztworów wodnych na szerszą skalę z wykorzystaniem aparatury pracującej pod niewielkim ciśnieniem.
The aim of this study is to test the heavy metals sorption properties of bog iron ores from the callow of Brown Coal Mine “Belchatow”. Metals Cu2+, Zn2+ and Ni2+ were sorbed from water solutions by samples of bog iron ores separated into two grain fractions: 0,088 – 1,02 mm and < 0,063mm. Copper was sorbed in the highest amounts (40 mg / g), zinc and nickel were sorbed in quantity of 20 mg / g. Separation of the bog iron ore into finer grain fraction has not improved its sorption properties. The desorption process was tested with the application of CH3COONH4. It is highly probable that the sorption process takes place only on the surface of the bog ore. The research are continued on the apparatus in which the bog iron ore is formed in the sorption column and the flow of the solutions is forced.
ANALIZA PRZYDATNOŚCI ODPADOWYCH SUROWCÓW MINERALNYCH Z WYBRANYCH REGIONÓW POLSKI DO OTRZYMYWANIA CERAMIZOWANYCH KOMPOZYTÓW NAWOZOWYCH
THE STUDY OF USABILITY OF THE DISCARDED MINERAL RAW MATERIALS FROM SELECTED REGIONS OF POLAND IN RECEIVING THE CERAMIC FERTILIZE COMPOSITES
Ryszard Sałaciński – Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski
Zofia Puff – Wydział Chemiczny, Politechnika Warszawska
Artykuł zawiera analizę porównawczą wyników badań eksperymentalnych, wykonanych z wykorzystaniem mineralnych surowców odpadowych i kopalin towarzyszących nagromadzonych na składowiskach przykopalnianych w trzech rejonach Polski: obszarach dolnośląskim, bełchatowskim oraz krzeszowickim koło Krakowa. Założony cel w postaci weryfikacji przydatności tych materiałów mineralnych do produkcji ceramizowanych kompozytów nawozowych został osiągnięty. Uzyskany produkt finalny pozwala domineralizować glebę bio- i mikroelementami w ciągu kilku lat, poprawia strukturę gleb lekkich i glebowy bilans wodny, a dzięki wyraźnemu lub silnemu alkalicznemu odczynowi przesączy, korzystnie oddziaływuje na gleby zakwaszone lub zdegradowane działalnością przemysłową.
The article contains the comparative analysis of the results of the experimental research, in which discarded mineral raw materials and accompanying minerals in mines from Lower Silesia, Bełchatów and Krzeszowice near Cracow were used. The established aim of this study was to verify the use of these materials in production of the ceramic fertilize composites. The achieved final product allows to mineralize soil with bio- and microelements within few years. The product improves the structure of the light soils and soil water balance. It has also a beneficially influence on acidic and degenerated by industrial activities soils.
FORMA I PARAMETRY ZŁOŻA W ZALEŻNOŚCI OD SPOSOBU DOKUMENTACJI III HORYZONTU RUDNEGO W ZŁOŻU CYNKU I OŁOWIU BALIN–TRZEBIONKA
THE FORM AND PARAMETERS OF DEPOSIT ACCORDING METHODS OF DOCUMENTATION OF THE III ORE HORIZON IN THE BALIN – TRZEBIONKA ZINC-LEAD DEPOSIT
Jarosław Badera, Dariusz -Kwiecień – Uniwersytet Śląski, Sosnowiec
Na przykładzie III horyzontu rudnego ze złoża cynku i ołowiu Balin-Trzebionka zaprezentowano różnice w obrazie i parametrach ciał rudnych, zależne od sposobu rozpoznania i stosowanych metod obliczeniowych. Dokładniejsze rozpoznanie obszaru skutkuje pogorszeniem parametrów złoża i zmniejszeniem ilości zasobów. Zastosowanie metody wieloboków Bołdyriewa powoduje wzrost powierzchni złoża bilansowego z równoczesnym spadkiem zawartości metali i zasobności. Bliższy rzeczywistości jest prawdopodobnie obraz złoża uzyskany w wyniku prostej interpolacji liniowej.
Differences in shape and parameters of the III ore horizon from the Balin-Trzebionka Zn-Pb deposit (MVT) are presented, dependent on exploration and evaluation methods. More exact recognition causes deterioration of ore and depletion of its reserves. Applied of the method of polygons (Boldyriev’s) causes increase in area of economic deposit and simultaneously decrease of metals content and ore productivity (m%). Projection of deposit obtained on the base of simply linear interpolation is probably more real.
CHARAKTERYSTKA WYSTĘPOWANIA PŁYTKIEJ STREFY WYSOKO METANOWYCH POKŁADÓW WĘGLA W ZŁOŻU WARSZOWICE-PAWŁOWICE PÓŁNOC W ASPEKCIE MOŻLIWOŚCI ZAGOSPODAROWANIA METANU (GÓRNOŚLĄSKIE ZAGŁĘBIE WĘGLOWE)
THE OCCURRENCE OF THE SHALLOW COALBED METHANE ZONE IN THE ASPECT OF GAS EXPLOITATION POSSIBILITIES (WARSZOWICE-PAWŁOWICE COAL DEPOSIT, THE UPPER SILESIAN COAL BASIN)
Sławomir Kędzior – Wydział Nauk o Ziemi, Uniwersytet Śląski, Gliwice
Celem artykułu jest charakterystyka występowania płytkiej strefy metanowych pokładów węgla w złożu „Warszowice – Pawłowice Północ”, umiejscowionej bezpośrednio pod nadkładem mioceńskim. Strefa ta może stać się w przyszłości przedmiotem eksploatacji gazu metodą otworową, ponieważ cechuje się sprzyjającymi warunkami geologicznymi, technicznymi oraz ekonomicznymi. Dlatego podjęto próbę scharakteryzowania występowania metanu w tej strefie pod kątem ukształtowania stropu karbonu oraz innych czynników naturalnych. Wskazano miejsca najbardziej dogodne z punktu widzenia akumulacji metanu w serii węglonośnej oraz przeanalizowano aspekty gospodarcze ewentualnej otworowej eksploatacji gazu.
This paper presents general information about the shallow zone of coalbed methane occurration, located just under the Miocene cover, within Warszowice – Pawłowice coal deposit. This zone is supposed to be the subject of the gas exploitation by the conventional wells in future, because of geological, technical and economic factors permitting. That is why the methane occurrence in the shallow coalbed zone, according to the configuration of Carboniferous roof and the other natural factors was characterized. The places were indicated, which are the most profitable with the methane accumulation point of view and the economic aspects of possible gas exploitation were analysed.
METODYKA DOKUMENTOWANIA BAŁTYCKICH ZŁÓŻ KRUSZYWA NATURALNEGO
METHODOLOGY OF DOCUMENTATION OF THE BALTIC SEA NATURAL AGGREGATE DEPOSITS
Leszek Jurys, Piotr Przezdziecki – Oddział Geologii Morza, Państwowy Instytut Geologiczny, Gdańsk
W artykule autorzy przedstawiają stosowaną obecnie metodykę prowadzenia prac poszukiwawczych i rozpoznawczych bałtyckich złóż kruszywa naturalnego oraz jej uwarunkowania współczesne i wynikające z historii badań.Na stosowaną metodykę badań bałtyckich złóż kruszywa wywiera wpływ kilka charakterystycznych czynników nie występujących na lądzie. Najważniejszym z nich jest występowanie złóż na dnie morza co wpływa na technikę badań i ich organizację. Drugim, niezwykle ważnym czynnikiem są wysokie koszty badań i nieznana ich relacja do wartości złóż, trzecim dokładność określania pozycji na morzu i na mapach, a czwartym techniczne możliwości eksploatacji. Sprawiły one, że podstawowymi metodami badawczymi są coraz nowocześniejsze metody geofizyczne. Specyfika dokumentowania morskich złóż kruszywa jest widoczna we wszystkich rodzajach prac i robót geologicznych oraz w „pracach geodezyjnych”. Szczególne znaczenie okazały się mieć sposoby określania pozycji badań wykonywanych na morzu i rodzaje stosowanych map. W ciągu ponad trzydziestu lat badań bałtyckich złóż kruszywa w polskiej strefie ekonomicznej ustaliła się metodyka badań uwzględniająca zarówno specyfikę geologicznych prac na morzu jak również szybkie tempo zmian technik badawczych. Prowadzone prace poszukiwawcze i rozpoznawcze morskich złóż kruszywa naturalnego różni od analogicznych prac lądowych duży zakres prac geofizycznych, stanowiących w konsekwencji podstawowe źródło informacji o złożu. W najbliższych latach można się spodziewać dalszego unowocześniania i rozszerzenia zakresu badań geofizycznych oraz szerszego ich wykorzystania do obliczeń zasobów dzięki komputerowej obróbce cyfrowego zapisu wyników.
The article presents the procedure which is presently applied to Baltic Sea natural aggregate deposits’ reconnoitering and exploratory works. It also concerns the procedure’s conditions-contemporary ones as well as the ones that result from the history of documentation. From the early beginning it can be seen that several specific factors influenced the Baltic Sea natural aggregate deposits’ examination methodology. The same time these factors had no influence on surface deposits’ documentation procedure. The main factor concerns localization on the sea bed, which influenced the examination’ technique and organization. The second, very important one, was connected with the high examination costs and their unknown relation to deposits’ value. The third factor is the precision of determining the position on the sea and on maps, and the fourth one concerns technical abilities of deposit exploitation. These factors made modern geophysical methods be basic techniques of examination now. The specificity of marine aggregate deposits documentation can be seen in “geophysical works” and all types of geological works. The ways of determining position of sea- situated examination and types of maps that were not always accurate enough, turned out to be particularly important. Over thirty years of examining the Baltic natural aggregate deposits in polish development zone, there was set the methodology of the examination which considered the specificity of marine geological works and quick changes in techniques of examination. The wide range of geophysical works, which bring most information about the deposit, is the main difference between marine natural aggregate deposits exploration and parallel surface works. Within the next couple of years we can expect further modernizing and extending the range of geophysical examination as well as it’s wider usage for calculation of reserves, thanks to computer data processing.
ZŁOŻA KRUSZYWA I PERSPEKTYWY SUROWCOWE W POLSKICH OBSZARACH MORSKICH NA NOWEJ MAPIE W SYSTEMIE ArcGIS
DEPOSITS AND PROSPECTS OF RAW MATERIALS IN THE POLISH PART OF THE BALTIC SEA ON THE NEW ArcGIS MAP
Regina Kramarska, Joanna Zachowicz, Wojciech Jegliński – Oddział Geologii Morza, Państwowy Instytut Geologiczny, Gdańsk
Treść Mapy złóż i obszarów perspektywicznych surowców okruchowych odzwierciedla istniejący stan rozpoznania litologii osadów dna Bałtyku. Dla sporządzenia mapy zostały wykorzystane wyniki analiz granulometrycznych i mineralogicznych kilku tysięcy próbek osadów kenozoicznych, a także dane z rozpoznania zasobów kruszywa naturalnego oraz z prac dokumentacyjnych dla określenia zasobów minerałów ciężkich. Mapa została wykonana w systemie ArcGIS i zawiera następujące warstwy informacyjne: złoża surowców okruchowych i górnictwo kopalin, perspektywy i prognozy występowania kopalin, kruszywo piaskowo- żwirowe, piaski szklarskie i formierskie, minerały ciężkie, bursztyn, proponowane granice bloków koncesyjnych, ochrona przyrody oraz elementy infrastruktury technicznej.
The content of the map of deposits and areas of far-reaching raw materials reflects the existing state of the diagnosis lithology of the bottom deposits of the Baltic. The results of granulometrical and mineralogical analyses of a few thousands of samples of Cenozoic sediments as well as data from the diagnosis of the resources of natural aggregate and from the documentation work for the specification of the heavy minerals resources have been used for making the map. The map was executed in the ArcGIS system and contains following information layers: deposits of raw materials and mining, perspectives and forecasts of occurring minerals, sandy-gravelly aggregate, glass-sand and formsand, heavy minerals, amber, proposed limits of blocks licenses, nature protection and elements of the technical infrastructure.
METODY SZCZEGÓŁOWEGO KARTOWANIA DNA MORSKIEGO
METHODS OF DETAILED SEABED MAPPING
Joanna Zachowicz, Piotr Przezdziecki, Regina Kramarska – Oddział Geologii Morza, Państwowy Instytut Geologiczny, Gdańsk
Leonard Gajewski, Łukasz Gajewski – Instytut Morski, Gdańsk
Metody szczegółowego kartowania dna morskiego omówiono na przykładzie badań dna morskiego przeprowadzonych dla potrzeb rozpoznania nagromadzeń piasku w rejonie Mrzeżyna. Do szczegółowego kartowania dna morskiego użyto:
– Sondy wielowiązkowej SeaBat 8101 firmy Reson oraz dwuczęstotliwościowego sonaru bocznego DF 1000 firmy EdgeTech. Wykonano 700 km profilowania batymetrycznego i sonarowego. Wyniki profilowania były podstawą sporządzenia mapy batymetrycznej i trójwymiarowego modelu terenu i mozaiki sonarowej.
– Subbottom profiler typu 3010S firmy OreTech do wykonania profilowania sejsmoakustycznego. Wykonano 380 km profili. Zinterpretowany zapis sejsmoakustyczny był podstawą konstrukcji przekrojów geologicznych.
– Wibrosondy — VKG 3 do poboru sond rdzeniowych. Pobrano 201 rdzeni osadów o długości do 3,0 m.
Methods of detailed of seabed mapping are presented basing on the example of executed devising of the seabed for recognizing of sand accumulations in the Mrzeżyno region. For detailed seabed mapping following equipment were used:
– Multibeam echosounders SeaBat 8101 produced by Reson company and side-scan sonar DF 1000 of the EdgeTech company. There were executed 700 km of bathymetric and side-scan sonar surveys with full coverage of the area. Basing on this survey bathymetric map and 3DTM and side scan sonar mosaic were elaborated.
– Subbottom profiler Oretech Pipeliner II 3010 with frequency 3.5 kHz for seismoacoustic survey. Records of sub-bottom profiler were used for construction of geological cross-sections.
– Vibro corer VKG 3 for seabed coring. In selected sites along the seismic lines 201 vibrocores were taken.