Complex programs, based on numerical simulation technologies, are instruments of modern planning methods and complex engineer enterprises operations. Presently elaborated and implemented programs in a range of strip mine deposit exploitation include different area of this process and applied solutions in various steps meet requirements in a range of actual dependences and conditions accuracy mapping. One of basic, thus that more complex range of algorithm and technological models construction, is a matter of reciprocal units parameter selection of mining wheel excavators for diversified features of mined rocks, and what is connected with this- question of wheels works effects forecasting. Difficulties result from a fact that rocks workability, presently defined with unitary linear digging resistance kL, is a value dependent not only on kind of rock but, in a huge step, on chips size and shape cut away by scoops, which is a wheel size and type. Information, included in presently elaborated numeral models, does not allow for unequivocal quantitative assessment of occurring rocks workability with wheel excavators.

Przedmiotem artykułu są zmiany w budowie przenośników taśmowych zainstalowanych w nowoczesnych koparkach kołowych wielonaczyniowych. W opisie tych zmian wykorzystano doświadczenia czołowych producentów koparek, a mianowicie firm THYSSEN-KRUPP, TAKRAF-MAN oraz FAMAGO ze Zgorzelca. W przenośnikach tych koparek stosowane są taśmy gumowe odporne na zużycie ścierne oraz przebicia. Własności tych taśm zostaną omówione na przykładzie czołowego ich producenta FTT Stomil Wolbrom S.A.

Changes of engineering of belt conveyors installed in modern bucket wheel excavator are the main subject article. These changes are discussed based on experience of leaders in BWE manufacturing THYSSEN-KRUPP, TAKRAF-MAN and FAMAGO (Zgorzelec, PL). The belt conveyors of these excavators are equipped with rubber belts resistant to friction wear and perforation. The features of these belts are described using examples from their leading producer: FTT Sto-mil Wolbrom S.A.

W artykule przedstawiono sposoby detekcji lokalnych uszkodzeń w łożyskach i przekładniach zębatych stosowanych w maszynach górnictwa odkrywkowego. Obiektami badań diagnostycznych były łożyska bębna napędowego przenośnika taśmowego, zazębienia przekładni napędu przenośników taśmowych, praca jarzma przekładni planetarnej napędu koła czerpakowego koparki kołowej. Diagnozowano lokalne uszkodzenia na pierścieniu wewnętrznym, zewnętrznym, i elemencie tocznym łożyska, oraz uszkodzenia na zębach przekładni zębatej, których przyczyną mogą być pęknięcie zęba u postawy, wykruszenie zęba. Nie jest możliwe wykrycie początkowego uszkodzenia lokalnego oceniając go na postawie przebiegu czasowego czy widma sygnału drganiowego. Do oceny lokalnych uszkodzeń wykorzystano więc krótko-czasową transformację Fouriera i przedstawienie sygnału w formie spektrogramu czasowo-częstotliwościowego. Wykorzystano również filtrację pasmową, dla szerokości pasma dobranego na postawie oceny maksymalnej wartości kurtozy. Dla usuwania składowych traktowanych jako zakłócenia z transformaty Fouriera zastosowano technikę "FFT based zeroing", a następnie odwrotną transformatę Fouriera. Uzyskany przebieg czasowy po odwrotnej transformacji Fouriera poddawano transformacji Hilberta, na postawie której znajdowano widmo obwiedni. Wykryto nie rozwinięte uszkodzenie na bieżni zewnętrznej łożyska bębna napędowego, uszkodzenia lokalne w zazębieniu, a także nieprawidłową pracę jarzma przekładni planetarnej napędu koła czerpakowego.

The paper shows the ways of local fault detection using vibration signal as the source of information on some components of mining machinery condition. These components are bearings and gears that are located in belt conveyor drive pulleys, gearboxes driving belt conveyors. There is also studied the case of the local fault caused by an arm in a planetary gearbox that is used for driving a bucket wheel in an excavator. The local faults in bearings are caused by spall on an inner, outer ring or ball surface which occurs as a result of surface fatigue. The local faults in gears results from a spall, crack and breakage of one tooth. The local fault caused by a planetary gearbox arm is a special case of a local fault that needs further study. Local faults may cause mining machinery failure and in consequence lost of prediction. The local faults can be classify as danger faults. The signals are low energy signals buried in vibration signals generated by machines. There is a need to use special signal analysis techniques for extracting local fault signals. The local fault signal are information signals the other are interferences. One always should be conscious of a factors that have influence to a diagnostic signal. In the paper are taken into consideration design, technological, operation and change of condition factors. The paper shows that in the raw signal presented by a time course or spectrum it is difficult to evaluated the existence of a local fault in a diagnosed object . For local fault evaluation has been used Shot Time Fourier Transform (STFT) signal filtration by bend pass filter, Hilbert Transform for signal demodulation and spectrum of envelope. The scope of band pass filtration is evaluated on kurtosis analysis. For removing interferences FFT based zeroing is used. And after this procedure the Inverse Fast Fourier Transform (IFFT) is used to obtain the time course signal and next make envelop analysis. Using these techniques local faults in bearings and gears have been found.

Przedstawiono wyniki badań metalograficznych warstw napawanych drutem proszkowym DPIS 91, służącym do napawania elementów powierzchni wykładzinowych maszyn górnictwa odkrywkowego. Określono makro- i mikrostruktury napoin i materiału podłoża koncentrując się na identyfikacji cech decydujących o ich trwałości eksploatacyjnej. Przeprowadzono analizę porównawczą uzyskanych wyników badań z wynikami badań napoin wykonanymi innymi drutami spawalniczymi stosowanymi do napawania różnych elementów maszyn górniczych podlegających szybkiemu zużyciu. Oczekiwano, że napoiny wykonane drutem proszkowym DPIS 91 powinny wykazywać najlepszy zespół cech eksploatacyjnych spośród wymienionych w artykule napoin. Zamieszczono wyniki prób eksploatacyjnych powyższych napoin stosowanych w koparkach wielonaczyniowych kołowych i łańcuchowych oraz zwałowarkach pracujących w utworach trudno urabialnych KWB "Konin" S.A. Wykazano, że elementy maszyn górniczych napawane drutami proszkowymi wykazują znacząco większą trwałość w stosunku do elementów ulepszanych cieplnie lub napawanych drutami pełnymi.

The results of metallographic investigation of layers pad welded with DPIS 91 flux-cored wire applied to elements of lining surfaces of opencast mining machinery are presented. Padding welds and basic material macro and microstructures were determined with focus on features having decisive role in operational durability. It was performed a comparative analysis of obtained test results and the results of investigations of padding welds made with different welding wires used for various elements of mining machinery wearing quickly. It was found out that padding welds made with DPIS 91 flux-cored wire should present the best application performance of all padding welds mentioned in the paper. There are included the results of operating tests of padding welds applied to bucket-wheel and chain excavators and to dumping conveyors working in formations difficult to mine in Lignite Mine "Konin". It was proved that elements of mining machinery pad welded with flux-cored wires present considerably higher durability as compared with heat treated ones or elements welded with welding wires.

Każde naprawione uszkodzenie w KWB "Turów" jest rejestrowane zgodnie z Jednolitą Klasyfikacją Uszkodzeń (JKU), która zawiera 13 rodzajów uszkodzeń taśm i 5 klas intensywności. Analiza uszkodzeń taśm skoncentrowana jest na intensywności uszkodzeń i ich porównaniu dla taśm tekstylnych i taśm z linkami stalowymi zarówno pod względem liczby uszkodzeń jak i ich powierzchni. Zazwyczaj uszkodzenia taśm tekstylnych były naprawiane nieco później (gdy intensywność uszkodzenia była większa) niż uszkodzenia taśm typu St i miały nieco większą powierzchnię dla wszystkich klas uszkodzeń poza wytartymi obrzeżami. Intensywność uszkodzenia może stanowić dobry wskaźnik właściwej reakcji zespołów obsługujących taśmy, a ich porównanie mogłoby być pomocne przy ocenie jakości ich pracy. Brak danych o czasach pracy taśm do uszkodzenia uniemożliwił przeprowadzenie bardziej zaawansowanych analiz statystycznych. Zgromadzone w kopalnianych bazach dane zawierają wartościowe informacje, które można uzyskać podczas takich analiz.

Each repaired belt damage in the "Turów" lignite mine is recorded according to the Uniform Classification of Conveyor Belt Failures (UCoCBF) which contains 13 belt failure types and 5 damage intensities. Analysis of belt failures is focused on damage intensities and their comparison in textile and steel cord belts in respect of both number of failures as well as in area of damages. Generally damages of textile belts have been repaired a bit later (when intensity is higher) than failures of steel cord belts and have a greater area of damages for all failure types but worn edges. Intensity of belt damage can be used as a good indicator of proper reaction of belt maintenance teams and such comparison could be helpful in quality evaluation of their work. Lack of data about belts operating times until their failures unable application of more sophisticated statistical analysis. Data gathered in mines databases contain valuable information which could be obtained during such analysis.

Na tle przeglądu rozwiązań materiałowych stosowanych na zsuwnie, leje i przesypy maszyn górnictwa odkrywkowego przedstawiono możliwości wykorzystania nowej grupy materiałów typu Hardo. Podano przykłady zastosowań stali Hardo w przemyśle węgla brunatnego oraz innych dziedzinach. Podano charakterystykę tych stali, odnosząc się krytycznie do wielu danych zawartych w informacjach pochodzących od ich producenta. Na podstawie danych literaturowych i wyników badań własnych zaproponowano potencjalne obszary zastosowań tych materiałów. Wykonano (i wskazano) zakres badań laboratoryjnych niezbędnych do podjęcia decyzji wdrożeniowych. Podano składy chemiczne i wybrane własności mechaniczne. Przedstawiono konkretne propozycje wdrożenia stali Hardox do konstrukcji maszyn górnictwa odkrywkowego. Stwierdzono, że stal Hardox wykazuje wysoką odporność na zużycie ścierne i udarność oraz dobrą spawalność.

Possibilities of application of a new group of materials Hardox type are presented against a background of the review of materials used for chutes, hoppers and siftings in opencast mining machinery. The application examples of Hardox steel in the extractive industry and in the other fields are given. Characteristics of Hardox steels are given with critical compare to data from manufacturer. Prospective application areas of these materials are suggested on the grounds of reference data and own investigation results. Laboratory tests essential for making a decision of implementation was performed (and indicated). The chemical analysis and the select mechanical properties are showed. The specific proposals of applications of Hardox steel at the opencast mining machinery construction is presented. It was proved that Hardox steel presents the high wear and impact resistance and the sufficient weldability.

Kopalnie odkrywkowe węgla brunatnego prowadzą eksploatację w zasadzie wyłącznie maszynami o ruchu ciągłym. Warunki geologiczne na jakie natrafiają koparki kołowe w krajowych odkrywkach są często dla nich ekstremalnie ciężkie. Wartość jak i stopień zmienności obciążenia zewnętrznego, decydującego o szybkości zużycia tych obiektów technicznych, zależy od wielu czynników. Wyznaczenie stanu technicznego maszyny wymaga uprzedniego opracowania systemu diagnostycznego. W publikacji omówiono jaki powinien być pełny zakres takich badań. Do dokonania pełnej oceny stanu technicznego nie wystarcza sama tylko diagnostyka wibroakustyczna. Należy uzupełnić ją szeregiem innych badań a przede wszystkim niedocenianymi badaniami organoleptycznymi. Wydaje się, że jednym z podstawowych badań diagnostycznych, związanych z zapewnieniem bezawaryjnej pracy koparki są, przedstawione w artykule, dążenia do zabudowy w ustroju nośnym maszyny czujników rejestrujących amplitudę drgań tego ustroju.

Lignite opencast mines exploit, in principle, exclusively continuous motion machines. Geological terms, that encounter wheel excavators in domestic opencasts, are for them extremely difficult. Both values as external load variation step, deciding about this technical objects wearing, depend on many factors. Assignation of machine technological condition requires diagnostic system elaboration. The publication discusses such complete research range. Vibroacustic diagnostic only isn't sufficient for full technological condition assignation. One ought to supplement it with other research, first of all underestimated organoleptic research. It seems that one of basic diagnostic research, connected with excavator failure-free operation assurance is, presented in the article, an aspiration to build in machines load-carrying structure sensors recording this structure vibration amplitude.

W artykule przedstawiono metodę dokonywania wyboru pomiędzy modernizacją a zakupem koparek wielonaczyniowych oraz zaprezentowano formułę obliczeniową wskaźnika efektywności przedsięwzięcia WEP, który informuje jakie rozwiązanie w danym przypadku jest bardziej opłacalne.
Proponowana metoda uwzględnia między innymi następujące założenia:
- umożliwienie określenia minimalnego punktu czasowego eksploatacji, do którego bardziej ekonomicznie uzasadniona jest modernizacja maszyny, a po przekroczeniu którego należy podjąć decyzję o zakupie nowej koparki wielonaczyniowej,
- uwzględnianie w obliczeniach wyników pracy wyrażonych ilościowo (a nie wartościowo), np. ilością zdjętego nadkładu lub wydobytego węgla,
- umożliwienie przeprowadzenia porównania zarówno maszyn o zbliżonych parametrach eksploatacyjnych, jak i w znaczący sposób się od siebie różniących.
Przedstawiono argumenty przemawiające za poszczególnymi możliwościami utrzymania odpowiedniego potencjału wydobywczego kopalń węgla brunatnego. Na podstawie przeprowadzonej symulacji dotyczącej koparki KWK-800M (należącej do KWB "Konin"), przedstawiono przykład obliczeniowy obrazujący możliwość praktycznego wykorzystania proponowanej metody. W podsumowaniu znajdują się wnioski końcowe dotyczące opisywanego zagadnienia.

The scope of the paper is the method of making a choice between modernization and purchasing of new bucket-wheel excavators. Calculation formula of the affectivity index of venture (WEP), which inform of the profitability of solutions depending on various situations is also discussed.
The proposed method takes into consideration among the others the following assumptions:
- it makes possible to define the minimal exploitation time limit before which the modernization of a machine is more economically justified and after which a decision of purchasing a new bucket-wheel excavator should be made,
- it allows for the calculation of the outcome of work expressed quantitatively (not qualitatively), e.g. by the amount of removed surface or extracted brown coal,
- it makes possible to compare both machines with similar exploitation parameters and those which significantly differ from each other.
The arguments which are described, support the possibilities of maintenance of the appropriate mining potential of the brown coal mines. On the basis of simulation carried out with the excavator KWK-800M (the property of KWB "Konin") a calculating example has been presented, results of which could be considered as the real chance of application of the proposed method. The conclusions are included in the summary.

W artykule autorzy krótko opisują historię wydobycia węgla w kopalni "Konin".

First lignite beds were discovered and explored in 1926.

W artykule przedstawiono główne czynniki działalności kopalni, produkowane wyroby oraz sezonowość produkcji i sprzedaży. Z uwagi na rodzaj i jakość eksploatowanego piaskowca, w produkcji dominują mieszanki , tłuczeń i kliniec. Warunki klimatyczne i związane z tym zapotrzebowanie na kruszywa powodują, że zarówno produkcja jak i sprzedaż kruszywa wykazują bardzo znaczne wahania sezonowe. Minimalne i maksymalne ilości produkcji czy sprzedaży w roku różnią się między sobą kilkakrotnie. Ma to oczywiście wpływ na zmieniające się sezonowo koszty, wartość sprzedaży i w efekcie na zmianę rentowności. Ważną rolę odgrywa wówczas struktura kosztów kopalni , z podziałem na koszty stałe i zmienne. Spośród różnych sposobów wyznaczania kosztów stałych i zmiennych, wykorzystano w tym przypadku liniową funkcję kosztów. Posłużono się w tym celu wynikami uzyskanymi przez kopalnię w okresach miesięcznych, wykorzystano wysokość ponoszonych kosztów w poszczególnych miesiącach, analizując ich związek z wielkością uzyskanej produkcji w odpowiednim miesiącu. Stosując metodę najmniejszych kwadratów wyznaczono równanie regresji liniowej szukanej zależności . Liniowość szukanej funkcji potwierdziło użycie testu T a także wysoka wartość współczynnika korelacji. Zwrócono uwagę na korzyść praktyczną otrzymanych wyników. Po pierwsze stwierdzono, że koszty stałe w kopalni stanowią aż 62,15 % kosztów całkowitych. W konsekwencji kopalnia ma wysoki próg rentowności wynoszący 34565 ton/miesiąc co przy dużych wahaniach sezonowości, praktycznie przez połowę roku występują trudności z utrzymaniem płynności finansowej. Stwierdzono także, że w kosztach kopalni dominują koszty niematerialne (56,39%). Jest to istotne dlatego, że w kosztach niematerialnych również dominują koszty stałe, stanowiące aż 62,19% łącznych kosztów stałych kopalni.

Main factors determining the activity of the mine, the produced goods and seasonal changes in the production and sale are presented. Depending on the type and quality of the exploited sandstone, in the production the mixtures , break-stone and key aggregate are dominating. Climatic conditions and demand for aggregates are responsible for the fact that both production and sale of the aggregate show extremely great seasonal oscillations. Minimum and maximum volumes of production and sale per year many times differ very little. This phenomenon affects the costs that vary according to the seasons, value of sale and, eventually, it affects the profitability. Then the structure of the mine exploitation costs, with the division into fixed and variable costs is particularly essential. In this case from among the different methods of defining the fixed and variable costs the linear function of costs has been used. Accordingly, the results obtained by the mine in the monthly periods have been used and the value of incurred costs in the particular months has been applied when analyzing their relation to the value of the obtained production in the respective month. Applying the method of the least squares , the equation of linear regression of the looked for dependence has been determined. The linearity of the looked for function has been confirmed by the test T as well as by the high value of the correlation coefficient. Attention has been given to the practical aspect of the obtained results. Firstly, it has been established that the fixed costs in the mine are 62.15 % of the total costs. Consequently , the mine shows a high break even point , amounting to 34565 tonnes/month with great oscillations of the seasons ( practically for half of a year), there appear difficulties with maintaining the financial liquidity. It has also been established that the non-material costs are dominating (56.39%) in the total costs of the mine. This fact is essential as the fixed costs constituting as much as 62.19% of the total fixed costs of the mine are the greatest part of the non-material costs.

Przedstawiono historię zmian cen, cenników i formuł cenowych dla węgla brunatnego stosowanych i proponowanych w okresie ostatnich kilkunastu lat od 1990 do 2003 roku. W okresie tym ceny węgla nie mogły się kształtować swobodnie, lecz podlegały różnym regulacjom lub były zatwierdzane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Na początku lat dziewięćdziesiątych cenniki były publikowane przez ministra gospodarki w "Zasadach hurtowego handlu energią". Uzależniały one cenę węgla od jego wartości opałowej oraz zapopielenia i były mnożnikami cenników z lat 80-tych. Jedynie KWB "Turów" zamiast stabelaryzowanego cennika korzystała ze zindywidualizowanej formuły cenowej uwzględniającej dodatkowo wpływ zawartości siarki i wody w węglu na jego cenę. Inne kopalnie i elektrownie również nie były usatysfakcjonowane cennikami, kopalnie poziomem cen węgla nie gwarantującym rentowności, a elektrownie ich strukturą przeceniającą wpływ poprawy jakości węgla na zyski elektrowni. Podjęto więc wiele prac nad opracowaniem formuł cenowych, z których zaprezentowano tu propozycje: Wagenknechta, Filipiaka i Sokolnickiego oraz Blaschkego i Grudzińskiego. Formuły opracowane w CPPSMiE PAN oparto na trzech elementach: poziomie cen (cenie węgla wskaźnikowego), ich strukturze (zależnej od jakości węgla) oraz rencie pozwalającej różnicować ceny w poszczególnych kopalniach z uwagi na zmiany warunków geologiczno-eksploatacyjnych. Starano się w nich powiązać ceny węgla brunatnego z cenami węgla kamiennym oraz określić wpływ zmian jakości na koszty gospodarczego korzystania ze środowiska.

The history of price, price lists and price formulas of lignite used and proposed between 1990 and 2003 has been presented. In this period of time lignite prices could not be freely formed, but were regulated or ratified by the President of Power Industry Regulation Authority. At the beginning of the 90-ies price lists of lignite were published by the minister of economy in "The rules of wholesale trade of energy". Lignite prices were calorific value and ash content varying and were a simple multiplication of lignite prices used in the 80-ties. Only the Turów lignite mine, instead of price tables, used its own individual price formula taking additionally into account the influence of sulfur and water content in lignite on its price. Price tables also did not satisfy other mines and power plants. Mines with price levels which did not guaranteed them profitability and power plants with price structure which exaggerated the influence of lignite quality on their profits. Several lignite price formulas were worked out. Presented here are those proposed by Wagenknecht, Filipiak and Sokolnicki as well as Blaschke and Grudziński. Formulas designed in CPPSMiE PAN were based on three elements: price level (the base price of reference lignite), price structure (lignite quality parameters - varying) and the rent allowing on price differentiation according to geology & mining conditions in a particular mine. The authors tried to connect lignite and hard coal prices and determine the influence of lignite quality deviation from reference coal on environmental costs.

Powietrzna fala uderzeniowa (PFU) jest jednym z głównych zagrożeń powstających podczas wykonywania robót strzałowych. Obowiązek wyznaczania jej zasięgu jest unormowany odpowiednimi przepisami, ale sposób wyznaczania ma jedynie znaczenie ogólne. Podawane w przepisach wzory uwzględniają wyłącznie masę ładunku i głębokość jego umieszczenia w skale, nie uwzględniają natomiast szeregu czynników mających również wpływ na zasięg działania PFU.
Na podstawie przeprowadzonych pomiarów potwierdzają się przypuszczenia, że materiały wybuchowe (MW) o różnych właściwościach powodują wygenerowanie fal o różnych wartościach ciśnień. Konieczne jest więc uzupełnienie dotychczas stosowanych zależności również o wpływ rodzaju detonowanego MW.

Air shock wave belongs to the main threats while using blastic technique. The method of its range determination has been regulated within a suitable rule, but that rule may be applied in general terms. There only the mass of explosive load and the depth of its putting into the rock have been taken into consideration. However, there are some factors influencing the range, which haven't been included.
According to performed research some assumptions have been confirmed, namely explosives with different capacities generate waves with different values of pressure. It is necessary to complete the applied methods taking into account the influence of the type of detonated explosive.

W artykule przedstawiono ogólnie sposoby eksploatacji złóż na bloki foremne. Szczegółowo opisano zastosowanie diamentowej piły linowej jako urządzenia, które obecnie odznacza się coraz większą popularnością wśród użytkowników. Przedstawiono ich rozwój konstrukcyjny oraz zakres stosowania. Zestawiono przegląd produkowanych urządzeń firm Pellegrini, Marini, Dazzini, Perfora, Lochtmans, Micheletti oraz firmy Benetti.
Ujęto ich charakterystyki techniczne oraz zakres ich stosowania. Największą uwagę skupiono na zastosowaniu diamentowych pił linowych w górnictwie odkrywkowym skalnym oraz w mniejszym, ale wyczerpującym zakresie w robotach inżynierskich poza górnictwem i innych.

In the paper it is introduced a short and concise description of equipment for extraction of rock onto regular blocks as a dimension stone by using of diamond wire saw.Wide review of produced devices of firms was introduced Pellegrini, Marini, Dazzini, Perfora, Lochtmans, Micheletti as well as firms Benetti considering their technical characters and parameters and range of theirs applying. Very great attention was given on the use of diamond wire saws in the quarry as well as in smaller, but exhausting range in civil engineering outside of quarrying. In the quarrying a diamond wire saw are applied the first of all at cutting in the deposits to gain of monoliths as well as regular blocks. Less but very important rule plays as a stationary device in processing plant for simple and rich in the shape and form processing operations of stone elements.