W artykule zwrócono uwagę na rozwój zużycia podstawowych surowców mineralnych w porównaniu do wzrostu liczby ludności w XX wieku. Zużycie to rozkłada się nierównomiernie w poszczególnych krajach i kontynentach. Kraje OECD (15% ludności świata) zużywają prawie 2/3 surowców mineralnych. Wzrost zapotrzebowania na surowce w krajach wysoko rozwiniętych jest stymulatorem rozwoju wydobycia i przetwórstwa tych surowców. W sektorze wydobywczym największe zmiany zaszły w górnictwie odkrywkowym, które eksploatuje obecnie około 75% wydobywanych stałych surowców mineralnych. W pracy przedstawiono główne zmiany, jakim uległa technika i technologia eksploatacji odkrywkowej oraz koncentracja produkcji górniczej. Na tym tle nakreślony został stan obecny i perspektywy rozwoju górnictwa odkrywkowego w Polsce. Pomimo wielu trudności, górnictwo odkrywkowe ma dobre perspektywy, a dynamika rozwoju wydobycia powinna wzrosnąć, ze względu na przewidywany wzrost zapotrzebowania na surowce mineralne w miarę rozwoju zamożności kraju.

In the paper attention was putted on development of basic mineral raw materials’ consumption in comparison with growth of world population in XX century. This consumption is not splitted equably in particular countries and continents. OECD countries (15% of world population) spend almost 2/3 of mineral raw materials. Grow of needs on raw materials in highly developed countries are a stimulator of extraction and processing’s development of those materials. In mining branch the biggest changes had place in opencast mining, which produces currently around 75% extracted solid raw materials. In the paper main changes which had place on the field of technology and technique of opencast mining and concentration of production has been shown. On this background current state and perspectives of opencast mining in Poland has been outlined. Despite of many difficulties, opencast mining has good perspectives, and dynamics of extraction development should grow because of prospected increase of need for mineral raw materials according to progress of country’s wealth.

Od połowy lat sześćdziesiątych węgiel brunatny stał się w Polsce drugim obok węgla kamiennego strategicznym paliwem w krajowej energetyce. Polska pod względem posiadanych zasobów węgla brunatnego należy do ścisłej czołówki światowej. Jego zasoby szacunkowe ocenia się na 140 mld ton, w tym w złożach perspektywicznych znajduje się 58 mld ton. Rozpoznane zasoby prognostyczne węgla brunatnego o cechach bilansowych wynoszą 23,578 mld ton. Złoża węgla brunatnego występują głównie w zachodniej i centralnej części kraju. Dotychczas udokumentowano łącznie 77 złóż o łącznych zasobach bilansowych w ilości 13,984 mld ton. W złożach zagospodarowanych zalega 2,136 mld ton, z czego 1,779 mld ton są to zasoby przemysłowe przewidziane do eksploatacji. Ocenia się, ze przy utrzymaniu wydobycia na aktualnym poziomie, zasobów w dokumentowanych złożach wystarczy na przeszło 400 lat, a uwzględniając zasoby ze złóż perspektywicznych na około 950 lat.

Since 1960s lignite has became second, beside hard coal, strategic fuel in Polish power industry. Poland, as regards lignite deposits, is in the small group of worlds leaders. Its deposits are assessed at 140 milliards tones, including 58 milliards tones in perspective deposits. Recognized prognostic deposits with balance values come to 23,578 milliards tones. Lignite deposits are situated in west and central part of the country. Until now, 77 beds with 13,984 milliards tones deposits have been evidenced. It is situated 2,136 milliards tones- 1,779 milliards tones industrial deposits provided for exploitation including, within developed deposits. It is said that those deposits are enough for more than 400 years, if the exploitation will stay on the same level, (including perspective deposits for about 950 years).

Na tle ogólnej oceny bazy zasobowej oraz aktualnych wymagań unijnych przedstawiono stan obecny i perspektywy rozwoju przemysłu kruszyw w Polsce. Omówiono strukturę wydobycia i produkcji kruszyw w poszczególnych regionach kraju wraz z prognozą popytu. Zidentyfikowano uwarunkowania i bariery ograniczające rozwój branży oraz scharakteryzowano czynniki stymulujące systematyczny wzrost produkcji kruszyw.

Present conditions and prospects of Polish aggregate industry development have been presented on the background of material resources assessment and current union requirements. Output structure and aggregate production in particular regions of the country and demand forecast have been discussed. Conditions and barriers restricting this branch development have been identified. Also factors stimulating systematic increase of aggregate production have been characterized.

W artykule przedstawiono Euroregion Karpat z uwzględnieniem budowy geologicznej oraz występowaniem surowców mineralnych. Szczególną uwagę zwrócono na występujące złoża surowców skalnych oraz możliwości ich eksploatacji. Po przeanalizowaniu programu budowy dróg w Polsce w latach 2005–2013 stwierdzono, że zapotrzebowanie na produkowane łamane kruszywa drogowe będzie wzrastać, co wskazuje na optymistyczny wariant rozwoju górnictwa odkrywkowego surowców skalnych tego regionu. Również podano zagrożenia związane z eksportem do Polski łamanych kruszyw drogowych - zwłaszcza z Ukrainy, gdyż nie występują tam w pełni mechanizmy rynkowe.

Geological structure and raw materials occurrence in Euroregion Karpaty have been presented in the paper. Special attention has been paid to mineral deposits and to the possibility of its exploitation. It has been stated, after analyses of road buildings program in Poland in 2005-2013, that the requirements for aggregate meant for road building will rise and this indicates optimistic variant for rock mining development in this region. Threats connected with an import of aggregate for road building- particularly from Ukraine have been presented.

PW artykule omówiono w zarysie stan obecny i perspektywy rozwojowe górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych regionu sudeckiego, głównie kamieni drogowych i budowlanych, stanowiących przede wszystkim bazę surowcową do produkcji naturalnych kruszyw łamanych. Omówienia dokonano na tle krajowego górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych. Przedstawiono stan obecny oraz zachodzące w ostatnich latach zmiany w zasobach kopalin oraz w zagospodarowaniu złóż. Opisano wydobycie w układzie poszczególnych złóż i poszczególnych kopalin. Przedstawiono głównych producentów zwięzłych surowców skalnych i krótko scharakteryzowano tę branżę, a także zachodzące w niej zmiany i zarysowujące się tendencje. Na koniec omówiono uwarunkowania działalności i prognozy dla górnictwa odkrywkowego zwięzłych surowców skalnych regionu sudeckiego na najbliższe lata.

Present conditions and prospects of solid rocks mining development, in Sudety region, particularly road and building stones, which are the base of natural aggregate production, have been discussed in this paper. This description has been grounded on the background of domestic, solid rocks open mining. Present condition and occurring changes in useful minerals reserves and deposits development have been described. Output in particular deposits bedding and particular useful minerals have been discussed. Solid rocks main producers have been specified and the branch as well as occurring changes have been briefly characterized. Activities conditions and forecasts for solid rocks open mining have been discussed at the end.

W pięćdziesięcioletniej historii systematycznego dokumentowania złóż kopalin zbadane zostały i wprowadzone do bilansu zasobów liczne złoża dotychczas niezagospodarowane. Stanowią one rezerwę surowcową. Występują ograniczenia i zagrożenia dla zagospodarowania tych złóż, przez prawa własności nieruchomości gruntowych, planowanie niegórniczego zagospodarowania terenu i nie zawsze uzasadnione wymagania ochrony środowiska. Powodują one, że wykorzystanie potencjalnej bazy zasobowej staje się wątpliwe. Stwarza to zagrożenie dla wykorzystania złóż i dla bezpieczeństwa surowcowego kraju w przyszłości. Ograniczone możliwości pozyskania w przyszłości surowców, zwłaszcza budowlanych może stanowić barierę dla zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnych. Aktualne są zatem postulaty ochrony złóż zapewniającej możliwość ich wykorzystania w przyszłości. Rozpoznane i objęte ochroną powinny być też obszary potencjalnego występowania złóż o szczególnej wartości zarówno z punktu widzenia potrzeb ogólnokrajowych jak i lokalnych. Ochrona złóż i zasady jej realizacji powinny znaleźć wyraz albo w prawie geologicznym i górniczym, albo w odrębnej ustawie o ochronie złóż kopalin.

Mineral deposits in Poland are systematically explored and inventoried since more than 50 years. Lot of them remain not mined and consist undeveloped resources. There exist strong restraints for their usage in the future: the ownership law of ground properties, planned not mining land usage of deposit areas, exigencies for protection of environment. The use of explored deposits remains doubtful and the sustainable development of the country and local societies may be limited. There is strong need for protection of undeveloped mineral deposits. The protection rules should be emphasized in the geological and mining law or in the special act on mineral deposits protection.

W kwietniu 1998r. rozpoczął się poprzedzający rozpoczęcie „właściwych” negocjacji o członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej przegląd prawodawstwa polskiego pod kątem jego zgodności z acquis communautaire (dorobkiem prawnym Wspólnot Europejskich) tzw. „screening”. Komisja Europejska przekazała stronie polskiej listy zawierające acquis communautaire w poszczególnych obszarach negocjacyjnych. Jednym z nich była „Polityka społeczna i zatrudnienie”. Obszar ten obejmował między innymi problematykę bezpieczeństwa i higieny pracy. Do grupy aktów, które nie były w pełni wdrożone do prawa polskiego, po przeglądzie zakwalifikowano między innymi :

- dyrektywę z 92/91/EWG w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników górnictwa otworowego (OJ No L348, p.9),
- dyrektywę 92/104/EWG w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników odkrywkowego i podziemnego przemysłu wydobywczego (OJ No L404, p.lO ).
Na podstawie analizy przeprowadzonej przez Wyższy Urząd Górniczy określono następujące zasadnicze problemy związane z pełnym wdrożeniem dyrektyw 92/91/EWG i 92/104/EWG do prawa polskiego:
- nałożenie na przedsiębiorcę górniczego obowiązku oceny ryzyka zawodowego (mimo istnienia obowiązku rozpoznawania zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego, wynikającego z art. 73 pr.g.g.),
- wprowadzenie obowiązku sporządzania dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia i określenie relacji pomiędzy tym dokumentem a planem ruchu.

W dniu 27 lipca 2001r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 110, poz. 1190). Ustawa nadała nowe brzmienia art. 73 pr.g.g,., który określa podstawowe obowiązki przedsiębiorcy górniczego w zakresie zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Nowy art. 73 pkt 1 pr.g.g. nałożył na przedsiębiorcę górniczego obowiązek oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego występującego w ruchu zakładu górniczego oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających to ryzyko - co stworzyło możliwość pełnej implementacji dyrektyw 92/91 /EWG i 92/104/EWG.

Podstawową zmianą jaka nastąpiła w systemie górniczych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku sporządzenia dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka. Regulacje dotyczące dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zostały wprowadzone do rozporządzeń regulujących szczegółowe zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w poszczególnych rodzajach zakładów górniczych. Dokument jest sporządzany obok tradycyjnego dokumentu, na podstawie którego prowadzony jest ruch zakładu górniczego tj. planu ruchu. Zaznaczyć należy, że dokument bezpieczeństwa nie jest zatwierdzany w drodze decyzji administracyjnej, jak ma to miejsce w przypadku planu ruchu. Rozwiązanie to odzwierciedla zasadę, że przedsiębiorca odpowiada za bezpieczne prowadzenie ruchu zakładu górniczego.

Wprowadzono obowiązek informowania pracowników lub ich reprezentantów o wszelkich podejmowanych działaniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony zdrowia w miejscach i na stanowiskach pracy - w sposób zrozumiały dla pracowników. Przewidziano również konsultacje z pracownikami na etapie zatwierdzania instrukcji bezpiecznego wykonywania pracy. Instrukcje te powinny być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą.

In April 1998 a preliminary stage of the negotiation for the membership of Poland in the European Union commenced. It consisted of the screening of the Polish legislation in terms of its compliance with the acauis communautaire (that is the legał out- -put of the European Communities). The European Commission hand over to the Polish side lists of the acauis communautaire in particular negotiation areas. One of them was the area „Social Policy and Employment”. This area comprised among other the issue of the safety and health protection. Among acts that had not been fully implemented to the Polish law were classified:

- Directive 92/91/EEC on minimum requirements for improving the health and protection of workers in minerał extracting industries through drilling (OJ L 348, p. 9),.
-Directive 92/104/EEC on minimum requirements for improving the health and protection of workers in surface and underground minerał extracting industries (OJ L 404 p. 10).
On the bases of the analysis made by the State Mining Authority the following problcms related with the fuli implementation of the Directive 92/91/EEC and Directive 92/104/EEC to the Polish Law were found:
- imposition on the mining entrepreneur of the obligation of risk assessment (even though the obligation of the identification of the hazards related with operations of a mining plant was prescribed in the article 73 of the Geological and Mining Law),
-imposition of the obligation of drawing up a safety and health document as well as determination of the relationship between this document and operation plan.

On 27th July 2001 the Parliament of the Republic of Poland enacted the act on the amendment of the Geological and Mining Law (OJ 110, item 1190). The act changed hitherto article 73 that determined the fundamental obligation of the mining entrepreneur in terms of the safe operation of a mining plant. The new article 73 point l of the Geological and Mining Law obliged an entrepreneur to make the assessment and draw up document on hazards occurring while carrying out mining operation and to take adequate measures for the abatement of this risk - which created the possibility of the fuli implementation of the Directive 92/91 /EEC and Directive 92/ 104/EEC.

The basie amendment implemented to the mining legislation on safety and health protection was the imposition on the mining entrepreneur of the obligation to draw up a safety and health protection document on the basis of hazards analysis. Regulations concerning the safety and health document were transposed to the ordinances on principles of safety and health at work, carrying on operation and specialized fire protection system in respective types of mining plants. The document is drawn up together with the traditional document - the operation plan - on the bases of which the operation of a mining plant is carried out. It should be underlined that the safety and health document is not approved in the form of the administrative decision like in the case of the operation plan. This reflects the principle that an entrepreneur is responsible for safe operation of a mining plant. The obligation to inform workers or their representatives about all undertaken activities related with safety and health at work in comprehensiye way for workers. The consultation with workers at the stage of the approval of instruction of the safe carrying operations is also prescribed. The instructions should be comprehensible for workers.

Autor skoncentrował uwagę na niejasnościach w Prawie geologicznym i górniczym oraz na skutkach występowania tych niejasności. Zwrócił też uwagę na ogromną liczbę zmian w tym Prawie jak również w innych ustawach obowiązujących w górnictwie odkrywkowym. Zakres i liczba zmian, zdaniem autora, w znacznym stopniu utrudniają prawidłowe korzystanie z przepisów. Niektóre omówione niejasności, jak np. definicja kopaliny czy określenie prawa własności kopaliny, jako części nieruchomości gruntowej, były już wcześniej przedmiotami postulowanych zmian i uzupełnień w Prawie geologicznym i górniczym ale postulaty te spotkały się z odmową.

W konkluzji autor doszedł do przekonania, że naprawianie Prawa geologicznego i górniczego w drodze dalszych zmian nie przyniesie istotnych rezultatów dlatego proponuje opracowanie nowej ustawy Prawo geologiczne i górnicze albo Prawo górnicze.

An author has concentratet on ambiguities in the Geological and Mining Law as well as on effect of appearance of those ambiguities.The autor has taken note of a great number of changes in the Geological and Mining Law regulations, as well as other acts currently in force in strip mining industry. A scope and number of those changes, according to the autor, to a large extent make correct exercise the rules and regulations very difficult. Some of discusset ambiguities, as e.g. no definition of mineral or defining ownership of mineral deposit as a part of land property were earielier a subject of postulatet changes and upgrades in the Geological and Mining Law but those postulates were rejected.

In the conclusion the autor came to point that upgrading the Geological and Mining Law by the way of further fragmentary changes will not bring essential results, so that the autor proposes to work out new Geological and Mining Law or Mining Law.

Właściwość miejscowa Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu obejmuje teren pięciu województw, tj. kujawsko- -pomorskiego, lubuskiego, pomorskiego, wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego, których powierzchnia ogółem wynosi 102974 km2, stanowiąc ok. 1/3 powierzchni Polski. Według stanu na dzień 31.12.2005 r. ilość nadzorowanych zakładów górniczych wydobywających kopaliny pospolite wynosiła 1157, w tym 533 zakłady górnicze, które wydobywają kopaliny na warunkach określonych w art. 16 ust. 2a Prawa geologicznego i górniczego.