Paper describes the current state of mining common minerals and presents analysis and summary of problems related with mining supervision on the open cast mines excavating useful minerals in the entire country area. It raises the problem of illegal excavation works (so called "illegal exploitation") as well as the cooperation of mining control bodies and concession bodies in the aspect of fighting with this phenomenon.

Prowadzone w ostatnich 15-tu latach rozpoznanie górnicze złoża najstarszej soli kamiennej "Kazimierzów" wykazuje silne zaangażowanie tektoniczne soli, co w istotny sposób może wpływać na efektywność ewentualnej eksploatacji tj. utrzymywanie jednorodności i dobrej jakości surowca. Dodatkowo tektoniczna anizotropia masywu może mieć wpływ na lokalne pogorszenie się warunków prowadzenia robót górniczych i na stateczność wyrobisk korytarzowych i komorowych. Z tego względu analiza strukturalna złoża soli, co do jej budowy wewnętrznej jak również tektoniki zewnętrznej ma kluczowe znaczenie przy dokumentowaniu złoża, a w przyszłości przy wyborze optymalnej formy jego zagospodarowania.

The mining exploration of the "Kazimierzów" rock salt deposit carried out during last 15 years showed the complex tectonics within the salt layers, what may have an essential impact on the effectiveness of future exploitation i.e. on maintaining the homogeneity and quality of the mineral. Additionally the tectonic anisotropy of the massive may impact on the condition of mining operations and stability of the mine headings and chambers and galleries. Therefore the structural analysis of the rock salt deposit concerning its internal structure and tectonics of the ambient stiff rock-mass is crucial while the deposit is documented and in future for choosing the optimum method of its management.

Prowadzone w ostatnich 15-tu latach rozpoznanie górnicze złoża najstarszej soli kamiennej Kazimierzów w znaczący sposób rozszerzyło zakres wiedzy na temat jego wykształcenia w stosunku do stanu wiedzy zawartej w dokumentacji geologicznej, a opartej na danych w kat. C1 .Obecny stan rozpoznania złoża oraz koncepcja jego zagospodarowania zakładająca eksploatację soli z docelowym wykorzystywaniem wyrobisk korytarzowych i komorowych do magazynowania odpadów wymusiły konieczność opracowania Aneksu nr 1 do projektu geologicznych prac rozpoznawczych. Realizacja zaprojektowanych prac umożliwi lepsze poznanie budowy geologicznej pokładu soli kamiennej w południowo-centralnej części monokliny przedsudeckiej

Mining exploration of the oldest salt deposit - Kazimierzów, which has been carried out within 15 years, substantially widen the knowledge about its geology comparing to the information included in the geological report based on C1 category of prospecting. Current level of the deposit geological survey and the concept of its management assuming salt extraction with target usage of excavation as a waste storage facilities, forced to prepare the Annex 1 to the plan of geological prospecting. The planned surveys should provide the better knowledge about the geology of the salt bed in the south-central part of the foresudetic monocline.

W północnej części LGOM występuje pokład soli kamiennej (Na1) o dużej miąższości, stwarzający potencjalne warunki do budowy kawernowych zbiorników do magazynowania węglowodorów. Skomplikowana budowa geologiczna pokładu soli kamiennej i skał otaczających, wskazuje na konieczność wykonania szczegółowych badań geologicznych przed podjęciem decyzji o ostatecznym wyborze obszaru do budowy zbiorników.

In the northern part of the Legnica Głogów Copper Basin is the bed of rock-salt (Na1) of large thickness, giving the potential opportunities for forming cavern reservoirs for hydrocarbon storage. Complex geology of the rock-salt bed and surrounding rock-mass indicates the need for detailed geological investigation before the final decision about the reservoirs location is made.

Oddział Zakłady Górnicze "Polkowice-Sieroszowice" prowadzi od 1991 roku roboty górnicze w pokładzie najstarszej soli kamiennej. W artykule przedstawiono zagadnienia techniczne i organizacyjne związane z drążeniem wyrobisk rozpoznawczych w złożu soli kamiennej "Kazimierzów". Ponadto wskazano na możliwe kierunki zagospodarowania przedmiotowego złoża soli zalegającego ponad złożem rudy miedzi.

"Polkowice-Sieroszowice" mine has been driving the mine workings in the oldest rock salt bed since 1991. The paper discusses technical and organizational issues concerning making the development workings in the "Kazimierzów" rock salt deposit. Moreover the possible methods of management the salt deposit occurring above the copper ore.

Artykuł prezentuje dane na temat zawartości i rozmieszczenia poziomego metali towarzyszących (Ag, Co, V, Ni, Mo) w piaskowcowej rudzie miedzi na obszarze kopalni Rudna. Zawartość wymienionych metali jest w rudzie piaskowcowej niższa niż w rudzie łupkowej i dolomitowej (wyjątek stanowi kobalt).
Zawartość miedzi spada w rudzie piaskowcowej w kierunku NE, podobnie zachowują się Mo, V, Ni. Wszystkie te metale wykazują ponadto zmniejszone koncentracje w obrębie elewacji i liczne drobne maksima w obrębie depresji. Przy czym maksima te dla poszczególnych pierwiastków nie pokrywają się ze sobą, a maksima molibdenu wykazują ponadto przesuniecie w kierunku brzegów depresji. Srebro i kobalt wykazują tendencje przeciwstawną, ich zawartość rośnie ku SW. W przypadku srebra obserwuje się wyższe koncentracje tego pierwiastka na terenie depresji, podczas gdy kobalt wykazuje jako jedyny z analizowanych pierwiastków związek maksimów z elewacjami.

The article presents some data concerning the content and distribution of subsidiary metals (Ag, Co, V, Ni, Mo) in the sandstone ore within the Rudna Mine. The content of those metals in the sandstone ore is poorer than in shale and dolomite ores (the exception is cobalt).
The copper content in the sandstone ore decreases in NE, and so Mo, V, Ni does as well. All those metals concentrations are poorer within the elevation (paleohigh) areas and numerous small maximum concentrations occur within depressions. The richest concentrations of particular metals don't coincide with each other and the maximum Mo content is moved close to the elevation borders. The distribution of silver and cobalt presents the opposite trend, the content increases towards SW. The richest concentrations of silver are noticed within depression areas, whereas the high cobalt content, as the only one of analysed metals, is involved with elevation areas.

Kopaliny towarzyszące zalegające w złożu węgli brunatnych stają się coraz częściej obiektem badań zmierzających nie tylko do wykazania ich własności surowcowych. Obejmują one ustalenie cech fizykochemicznych umożliwiających wykorzystanie w technologiach proekologicznych. Omówienie takich własności a przez to predyspozycji niektórych kopalin towarzyszących w przypadku złoża węgla brunatnego w Bełchatowie stanowi treść pracy. Proekologiczna charakterystyka objęła skały ilaste (iły beidelitowe), kredę jeziorną, skały wapienne, kruszywo naturalne, zwietrzałe osady strefy kontaktowej trzeciorzęd-mezozoik.

Associated mineral raw materials occurring in lignite deposits become more and more often a subject of investigations aimed at disclosing of their economic potential. Some of their physical and chemical properties make possible utilization of these minerals and rocks in proecological technologies. The authors discuss such properties and, by their virtue, possible applications of some associated mineral raw materials from the lignite deposit in Bełchatów. Proecological characteristics have been determined for clay rocks (beidellite clays), lacustrine chalk, carbonate rocks, natural aggregates, as well as weathered rocks from the contact between Tertiary and Mesozoic sediments.

Ił beidellitowy jest kopaliną towarzyszącą w złożu węgla brunatnego Bełchatów. W pracy przedstawiono wyniki badań zdolności sorpcyjnych iłu względem związków chromu. Maksymalna ilość zaadsorbowanego chromu(III) wyniosła 53500 mg/kg, przy czym proces jest najbardziej wydajny (98-100%) w zakresie stężeń początkowych 0,2-100 mg Cr(III)/dm3. Maksymalna ilość zaadsorbowanego Cr(VI) wyniosła 182 mg/kg, a największą wydajność (50-85%) uzyskano w zakresie stężeń początkowych 0,5-2,0 mg Cr(VI)/dm3. Wraz ze wzrostem pH zwiększa się ilość unieruchomionego Cr(III), a spada Cr(VI). Procesy redukcji Cr(VI) do Cr(III), dominujące w roztworach o niskim pH, wpływają na zmniejszenie się ilości zaadsorbowanego Cr(VI).

Beidellite clay is an associated mineral raw material in the lignite Bełchatów deposit. The authors studied sorption of chromium compounds by this clay. The maximum amount of the chromium(III) sorbed was 53,500 mg/kg, and the process was the most productive (98-100%) in the range of initial concentrations 0.2-100 mg Cr(III)/dm3. The maximum amount of the Cr(VI) sorbed was 182 mg/kg, and its highest productivity (50-85%) was obtained in the range of initial concentrations 0.5-2.0 mg Cr(VI)/dm3. With the increase of pH the amount of the Cr(III) immobilized increases, while that of the Cr(VI) decreases. Reduction processes of Cr(VI) to Cr(III), which dominate in solutions with low pH, decrease amounts of the Cr(VI) sorbed.

W latach 2003 i 2004 autorzy przeprowadzili badania, których celem było poznanie kluczowych problemów rekultywacji terenów zdegradowanych przez przemysłowe wydobycie torfu, wynikających z metod eksploatacji oraz warunków geologiczno-górniczych. Przedmiotem badań i źródłem przykładów było dziewięć złóż o dużej powierzchni, znajdujących się w województwie pomorskim oraz w pobliżu jego granic w ościennych województwach. Osiem złóż jest od wielu lat eksploatowanych, a eksploatację jednego zarzucono około 1990 roku w kilka lat po jej rozpoczęciu.
Jak dotąd problemy rekultywacji poeksploatacyjnych terenów torfowisk były poruszane najszerzej przy okazji planowania eksploatacji. Przedstawiane sposoby i efekty rekultywacji (nieraz bardzo szczegółowe) miały charakter wizji nigdzie w praktyce nie zrealizowanej. Podstawową tego przyczyną jest długi okres eksploatacji złóż oraz pewna schematyczność koncepcji nie zawsze adekwatnych do nie zbadanych w porę cech danego złoża i torfowiska. Dawniej przewidywano leśne lub rolnicze zagospodarowanie wyrobisk, obecnie dominującym kierunkiem rekultywacji jest ich renaturyzacja. Zalecają ją także w swoich pracach naukowych i popularyzatorskich wybitni torfoznawcy, dla których renaturyzacja oznacza odtworzenie od razu na terenach poeksploatacyjnych żywego torfowiska wysokiego w ramach swoistej rekompensaty za wydobycie podobnego torfu. Wymaganie to wydaje się iść za daleko, ponieważ nie uwzględnia realnych cech wyrobisk. We wszystkich badanych kopalniach na końcowej i hipsometrycznie zróżnicowanej powierzchni wyrobisk powstaje mozaika różnych typów torfu (zwykle o pH powyżej 4) i osadów podtorfowych oraz terenów wcześniej zrekultywowanych i zbiorników wodnych, których cechy geochemiczne należy brać pod uwagę przy planowaniu rekultywacji. Cechy te będą na każdym złożu inne, zatem różna też powinna być specyfika i cele działań rekultywacyjnych. Najwłaściwsze wydaje się być ustalenie renaturyzacji wyrobisk przez stworzenie warunków dla powstania środowiska bagiennego i wodnego, obejmującego cały obszar kopalni bez kolizji z otoczeniem. W wyrobiskach na zróżnicowanym podłożu może powstać wówczas bogaty ekosystem, także z żywymi torfowiskami wysokimi. Taki sposób renaturyzacji jest właściwy także z tego powodu, że w wielu przypadkach niezamierzoną cechą obecnie wykonywanej rekultywacji będzie jej tymczasowość. Przyczyną są obecnie obowiązujące przepisy w zakresie gospodarki złożem i ochrony środowiska, a także względy ekonomiczne wymuszające pospieszną rekultywację wyrobisk pomimo braku możliwości przewidywania istotnych dla rekultywacji końcowych cech całego wyrobiska i ich dalszych zmian spowodowanych renaturyzacją. W celu rozpoznania geochemicznych cech wyrobisk winno się więcej niż dotychczas uwagi poświęcić osadom podtorfowym. Należy to robić na etapie dokumentowania złoża oraz podczas jego eksploatacji. Badaniami przydatnymi na etapie eksploatacji są badania pH i przewodności elektrycznej wody, które można wykonywać w dużej ilości przy pomocy elektronicznego pehametru i konduktometru. Badania takie przynoszą najwięcej ważnych informacji dopiero w zaawansowanym stadium eksploatacji złoża. Ich wykonanie wydaje się być konieczne wobec faktu bardzo dużej ogólnikowości opisów warunków wodnych złoża, zawartych w dokumentacjach geologicznych i rekultywacyjnych. Badania te mogą być także przydatne w bieżących pracach wydobywczych.

During years 2003 and 2004 authors have conducted investigation in aim to recognize key problems of recultivation of areas degraded by industrial peat exploitation, problems resulting from geological-mining conditions. Nine peat deposits of large areas were the subject of investigation and source of examples. They are situated in Pomeranian Voivodeship and near its borders in neighboring voivodeships. Eight of them has been exploitated for many years, exploitation of one o them was finished in 1990, few years after its start.
So far problems of recultivation of peat-bogs areas after exploitation were touched mainly during exploitation planning. Presented ways and results of recultivation (sometimes very detailed) were in fact a kind of a vision being never realized in reality. The reason for it is a long time of exploitation of deposits and a kind of idea scheme not always adequate to unknown properties of given deposit or peat-bog. In past times forestry or agricultural direction was scheduled, presently dominant recultivation direction is renaturisation. It is also recommended by prominent peat-experts in their scientific and popular scientific articles. For them renaturisation means almost immediate reconstruction of alive high bog on the areas of peat exploitation as a kind of compensation for mining the same type of peat. These expectations seem to go to far as it does not take into consideration real pit's features. In all investigated mines, on final terrain surface of significantly diversified hypsometry, there occurs mosaic of different peat types (of pH above 4.0) and sediments underlying peat. Also geochemical features of water reservoirs and already recultivated areas should be taken into consideration while recultivation is planned. These features are different at each deposit and so specification and aims of recultivation activities should be diversified. The most proper solution should be conducting renaturisation of pits by creating conditions for existence of swamp and water environment, including whole mine area without any collision with surroundings. In pits on diversified geological basis may then come into being rich ecosystem, also with living high bogs. This way of renaturisation is proper also because in many cases unintended feature of presently performed recultivation is that it's done for a just for a period of time. The reason for that are regulation that are in force, dealing with deposit management and environment preservation. Economic reasons compel hasty pit's recultivation in spite of lack of possibilities for predicting important final recultivation features of pits and further changes caused by renaturisation. In order to recognize geochemical pits parameters one should pay more attention to sediments underlying peat. It should be done at the stage of deposit documenting and during its exploitation. Analyses of pH and electric water conductivity are useful at the stage of exploitation and may be performed in high amounts with the use of electric conductor and pH-meter. These analyses give most of all important information at the very advanced stage of deposit exploitation. Their performance seems to be essential due to high generality of description of deposit hydro conditions included in recultivation and geological documentations. These investigation may also be very useful during ongoing exploitation process.

Eksploatacja metanu towarzyszącego złożom węgla kamiennego jest przedsięwzięciem niezwykle istotnym zarówno z punktu widzenia możliwości ekonomicznego wykorzystania tego cennego pod względem energetycznym surowca jak i ochrony środowiska naturalnego. Istotą kopaliny jest jej występowanie w ściśle określonych warunkach geologicznych, które wywierają wpływ na zmienność jej cech, rozmieszczenie oraz warunki eksploatacji. W niniejszym artykule omówiono występowanie metanu jako kopaliny towarzyszącej w złożu węgla "Wieczorek" w aspekcie warunków geologicznych-litologii karbonu, tektoniki uskokowej oraz zawodnienia złoża. Zasoby bilansowe metanu w tym złożu oszacowano na 90 mln m3, ale gazu tego nie wykorzystuje się gospodarczo. Podano prawdopodobne przyczyny tego stanu rzeczy w oparciu o czynniki ekonomiczne i prawne

Coalbed methane mining is a very important enterprise because of methane industrial utilization possibility and the environment protection. The important feature of each useful mineral is the occurrence in specified geological conditions, which influence the changeability of it's parameters, distribution and exploitation. This paper presents information concerning the coalbed methane as an accompanying mineral with the hard coal in "Wieczorek" coal mine. The aspect of geological factors influencing the methane distribution like Carboniferous system lithology, fault tectonics and also hydrogeological factors was described. The methane reserves in this coal deposit was estimated about 90 mln m3, but this fuel is not the subject of utilization. The probable reasons of this fact were presented basing on economic and lawful factors.

Kopaliny towarzyszące złożu węgla brunatnego Bełchatów stały się znów obiektem szczególnego zainteresowania, ze względu na rozcinanie kolejnego fragmentu tego złoża, jakim jest Pole Szczerców. Zdejmowane obecnie warstwy nadkładu mogą przy spełnieniu pewnych warunków (miąższość, ułożenie itp.) zostać wykorzystane jako kopaliny towarzyszące. Zaprojektowanie eksploatacji tych kopalin, wymaga jednak znajomości ich rozprzestrzenienia. Zgromadzone w bazie danych geologicznych informacje pochodzące z otworów wiertniczych i badań terenowych, przy zastosowaniu oprogramowania MineScape, pozwoliły na zweryfikowanie danych zawartych w bazie oraz zbudowanie cyfrowego modelu złoża. Dzięki temu, możliwa jest wizualizacja struktury całego złoża oraz wybranych jego elementów jak np. tzw. "powierzchni mycia" i podkreślających je osadów warstwy bruków krzemiennych. Zaprezentowano przestrzenne ułożenie powierzchni mycia na wybranym piętrze eksploatacyjnym Odkrywki Szczerców oraz przedstawiono rozmieszczenie otworów wiertniczych, w których jako główny składnik litologiczny została stwierdzona warstwa bruków krzemiennych.

Minerals associating the Belchatow lignite deposit has again became an object of particular interest primarily for the reason of cutting the subsequent fragment of this deposit, which is Szczercow Pit (Pole Szczerców). Overburden layers which are now stripped, could be utilized as the accompanying minerals depending on the fulfillment of some conditions (thickness, layout arrangement). Designing these minerals exploitation requires however the knowledge of their propagation. Data collected in the geological database gathered from boreholes and field research with the application of MineScape software, allowed on verifying the data contained in database and building the digital model of deposit. Owing to this achievement the visualization of entire deposit structure and its selected elements is possible, such as so called "washing surface" (that is floor of loam-sand complex) and flint cobblestones layer sediments which underline them. Spatial deposition of the washing surface on the selected exploitation level of Szczercow pit was presented as well as the arrangement of boreholes in which the flint cobblestones layer was found as a primary lithological component.

W artykule w zarysie przedstawiono historię zagospodarowania glin ceramicznych towarzyszących węglom brunatnym w rejonie Łęknicy, które znajdują się w obrębie glacitektonicznej struktury nazywanej łukiem Mużakowa. Pod względem morfologicznym łuk Mużakowa, położony na pograniczu Saksonii, Brandenburgii i Ziemi Lubuskiej, stanowi pasmo szeregu równoległych wzniesień, o kształcie bardzo dobrze zachowanej podkowy otwartej ku północy. Z punktu widzenia jego budowy geologicznej jest to ciąg szeregu moren spiętrzonych, ukształtowanych w efekcie wieloetapowej działalności lądolodu południowopolskiego i następnie przemodelowanych w okresie zlodowaceń środkowopolskich. W omawianym obszarze spiętrzeniu i wydźwignięciu ku powierzchni uległy osady starszego czwartorzędu oraz trzeciorzędu, które budują struktury typu łusek i różnorodnych fałdów. Głębokość zaburzeń osadów sięga do około 150 m, co stworzyło bardzo dogodne warunki dla prowadzonej od połowy XIX w. eksploatacji, węgli brunatnych i współwystępujących tu jako kopaliny towarzyszące - piasków szklarskich i glin ceramicznych. Obecnie, od końca lat osiemdziesiątych XX w. w omawianym rejonie łuku Mużakowa nie prowadzi się eksploatacji kopalin, a silnie przeobrażony teren pogórniczy okolic Łęknicy, znajdujący się w granicach Parku Krajobrazowego, stanowi miejsce prac dokumentacyjnych nad utworzeniem międzynarodowego obszaru ochrony dziedzictwa geologicznego "Geopark Łuku Mużakowa".

The paper presents an outline of the history of management of ceramic clays which occur in lignite deposits near Łęknica, within a galcitectonic structure called "Łuk Mużakowa". In the morphological sense Muskau Arch, that stretches in a boundary area of Saxony, Brandenburg and Ziemia Lubuska, represents a stripe of parallel hills with a shape of a very well preserved "horseshoe" opened towards the north. With the view of the geological structure, it is generally a sequence of moraines, shaped during several stages of activity of the South-Polish glacier and subsequently remolded during the Central-Polish glaciations. Within this area, older Quaternary and Tertiary sediments were pushed forward and uplifted towards the land surface. They form scales and folds of various types. The depth of sediment disturbance reaches down to around 150 m. These good conditions encouraged the development of lignite mining that was conducted till the mid-19th century. Along with lignite mining, other raw materials were mined, such as glass sands and ceramic clays. Nowadays, since the late 1980s, no mining activity has been performed in this region, and the area around Łęknica, which was strongly altered as a result of mining, and now is situated within the landscape park, is being documented in order to create an international geological heritage protection area "Muskau Arch" Geopark.